Επιστολή στις συγκλήτους των Πανεπιστημίων έστειλαν η υπουργός Παιδείας Νίκη Κεραμέως και ο υφυπουργός Διγαλάκης ζητώντας τη συμμετοχή τους σ’ έναν σικέ διάλογο, που θα καταλήξει σε ένα νέο νόμο πλαίσιο μέχρι τα τέλη του 2019, όπως προανήγγειλε και ο Μητσοτάκης, που χαρακτήρισε την πρωτοβουλία της κυβέρνησης «εμβληματική».
Στην επιστολή αυτή περιγράφονται οι ανατροπές που επιζητά να εφαρμόσει στο υφιστάμενο πλαίσιο η κυβέρνηση, ανατροπές, που είναι πολύ πιθανόν να πυροδοτήσουν ένα δυναμικό φοιτητικό κίνημα, όπως διεφάνη στη μαζική και μαχητική φοιτητική διαδήλωση στα τέλη του Ιούλη, με αφορμή την εξαγγελθείσα κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου. Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν θα έχουμε έναν θερμό χειμώνα, που είναι πολύ πιθανόν να ανατρέψει το γενικότερο πολιτικό σκηνικό της «ισχυρής ανάπτυξης» με τις δυνατές δόσεις της καταστολής που ευαγγελίζεται η κυβέρνηση.
Οι πέντε (5) προτεραιότητες του υπουργείου Παιδείας, που αναφέρονται στην επιστολή, είναι οι εξής:
1. Επιστροφή των κακόφημων Συμβουλίων διοίκησης
Η επιστροφή των κακόφημων Συμβουλίων διοίκησης είναι ο πυρήνας των επιμέρους προτεραιοτήτων που περιγράφονται σ’ αυτήν την ενότητα με την απαραίτητη σάλτσα, ως εξής:
♦ Επανακαθορισμός αρμοδιοτήτων για τα όργανα διοίκησης του Πανεπιστημίου (εύρος και εσωτερική κατανομή αρμοδιοτήτων, με στόχο την αποφυγή αλληλοεπικαλύψεων και αύξηση της αποτελεσματικότητας στη λήψη και εφαρμογή αποφάσεων).
♦ Θεσμικά αντίβαρα εντός του Πανεπιστημίου, απαραίτητα για τη μεταφορά αρμοδιοτήτων από το Υπουργείο στα Πανεπιστήμια και την ενίσχυση του αυτοδιοίκητου: Συμβούλιο Ιδρύματος (ρόλος, αρμοδιότητες, τρόπος επιλογής).
♦ Γενικός Γραμματέας στα Ανώτατα Ιδρύματα (ρόλος, αρμοδιότητες, τρόπος επιλογής).
Αυτά που περιγράφονται ως ενίσχυση του αυτοδιοίκητου, είναι στην πραγματικότητα άρση και υπονόμευσή του. Γι’ αυτό και τα Συμβούλια διοίκησης, που επέβαλε για πρώτη φορά ο νόμος Διαμαντοπούλου (νόμος 4009/2011) συνάντησαν τη σθεναρή αντίσταση των Συγκλήτων και του συνόλου των συλλόγων ΔΕΠ.
Τα Συμβούλια είναι ο νέος θεσμός διοίκησης που συνάδει με το επιχειρηματικό πανεπιστήμιο, που λειτουργεί σύμφωνα με τους νόμους και τις ανάγκες της αγοράς. Ο Μητσοτάκης, στη συνέντευξη Τύπου, στο πλαίσιο της ΔΕΘ, ήταν ξεκάθαρος στο πώς εννοεί τη στήριξη του δημόσιου Πανεπιστήμιου, μιας και δε μπορεί σε αυτήν τη φάση να καταργήσει το άρθρο 16 του Συντάγματος: «Είχα επισκεφτεί στην Ολλανδία το Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Eindhoven -απ’ τα καλύτερα στον κόσμο- το οποίο βρίσκεται στο κέντρο ενός οικοσυστήματος όπου η εφαρμοσμένη γνώση των πανεπιστημίων συνδέεται άμεσα με τις ανάγκες της αγοράς σε τέτοιο βαθμό που παραδοσιακά μαθήματα έχουν αντικατασταθεί από σεμινάρια όπου η ίδια η εταιρία έρχεται και θέτει ένα πρόβλημα προς επίλυση στους μαθητές, στους φοιτητές του πανεπιστημίου -και αυτό είναι μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Ετσι κινείται ο κόσμος σήμερα πια και σ’ αυτή τη λογική πρέπει να κινηθούν και τα ελληνικά πανεπιστήμια».
Γεύση των αρμοδιοτήτων των Συμβουλίων διοίκησης έχουμε πάρει με όσα αναφέρει ο νόμος Διαμαντοπούλου. Πάντως, όσο κι αν διαφοροποιηθεί η κατανομή των αρμοδιοτήτων ανάμεσα στο Συμβούλιο και τη Σύγκλητο-Πρύτανη, η φιλοσοφία θα είναι ίδια με αυτήν του ν. 4009, διαφορετικά το Συμβούλιο δεν έχει ρόλο ύπαρξης.
Θυμίζουμε ότι σύμφωνα με το νόμο Διαμαντοπούλου, οι συνταγματικές υποχρεώσεις του αυτοδιοίκητου και της δημόσιας χρηματοδότησης του Πανεπιστήμιου τσαλαπατήθηκαν άγρια με την επιβολή του παντοδύναμου Συμβουλίου, που απαρτιζόταν και από εξωπανεπιστημιακά μέλη (σχεδόν κατά το ήμισυ), που χάραζε τη στρατηγική του Ιδρύματος σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, κατήρτιζε τον Οργανισμό και τον Εσωτερικό Κανονισμό Λειτουργίας του Ιδρύματος, ενέκρινε τον προϋπολογισμό, εξέλεγε και έπαυε τον πρύτανη και τους κοσμήτορες, είχε τη γενική εποπτεία και έλεγχο της αξιολόγησης, της διαχείρισης των πόρων, της «αξιοποίησης» των αποτελεσμάτων της έρευνας, της διαχείρισης της κινητής και ακίνητης περιουσίας του Ιδρύματος, αποφάσιζε για το άσυλο, κ.λπ.
Οι γενικευμένες αντιδράσεις που συνάντησε η επιβολή των Συμβουλίων διοίκησης, ακύρωσαν στην ουσία την εκλογή και τη λειτουργία τους και η τότε κυβέρνηση με υπουργό Παιδείας τον Αρβανιτόπουλο επινόησε την ηλεκτρονική ψηφοφορία για να τα διατηρήσει.
Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ τα κατήργησε για να κερδίσει την αποδοχή των πανεπιστημιακών, στο χώρο των οποίων είχε αυξημένα ερείσματα.
2. Χρηματοδότηση υπό την αίρεση της αξιολόγησης
Οι προτεραιότητες έχουν ως ακολούθως:
♦ Θέσπιση νέων κανόνων (αντικειμενικών κριτηρίων και δεικτών) για τον προσδιορισμό του ύψους της κρατικής χρηματοδότησης ανά Ιδρυμα. Σύνδεση της αξιολόγησης με τμήμα της κρατικής χρηματοδότησης.
♦ Πολυετείς προγραμματικές συμφωνίες του Υπουργείου Παιδείας με τα Ιδρύματα, προκειμένου να διευκολυνθεί ο στρατηγικός σχεδιασμός.
♦ Ιδρυση Ν.Π.Ι.Δ. για τη διαχείριση ίδιων πόρων από ερευνητικά προγράμματα, αξιοποίηση πνευματικής ιδιοκτησίας και περιουσίας Πανεπιστημίων.
♦ Επιχειρήσεις έντασης γνώσης (spin-off): Θέσπιση νέων κανόνων, διαδικασιών και κινήτρων για την αξιοποίηση της ερευνητικής δραστηριότητας των Ιδρυμάτων (ενδεικτικά, μέσω επιχειρηματικών επιταχυντών, θερμοκοιτίδων επιχειρήσεων, της υλοποίησης πατεντών και επιστημονικών ιδεών κ.αλ.).
♦ Αξιοποίηση σχημάτων ΣΔΙΤ για την κάλυψη αναγκών των Ιδρυμάτων.
♦ Αναμόρφωση κανονιστικού πλαισίου για τις δωρεές.
♦ Απλοποίηση του πλαισίου λειτουργίας των ΕΛΚΕ για την ουσιαστική επιτάχυνση των σχετικών διοικητικών ενεργειών (τροποποίηση ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου, διαδικασιών κ.αλ. για μεγαλύτερη ευελιξία και μείωση της γραφειοκρατίας), με τις κατάλληλες θεσμικές εγγυήσεις διαφάνειας και λογοδοσίας.
Η υποχρέωση της Πολιτείας (συνταγματική υποχρέωση) να χρηματοδοτεί τα πανεπιστημιακά ιδρύματα τίθεται υπό την αίρεση της αξιολόγησης. Στα Πανεπιστήμια θα δίνεται μόνο ένα μέρος της κρατικής χρηματοδότησης (που έτσι κι αλλιώς είναι πετσοκομμένη) ίσα ίσα για να εξυπηρετούνται οι τελείως απαραίτητες δαπάνες (φως, νερό, τηλέφωνο) και αυτό, φυσικά, με κάποια κριτήρια (π.χ. τον αριθμό των «ενεργών φοιτητών»). Η επιπλέον χρηματοδότηση θα αποδίδεται με βάση τους δείκτες «ποιότητας και επιτευγμάτων» και σύμφωνα με το βαθμό «επίτευξης των στόχων» που έχουν συμφωνηθεί μεταξύ της Πολιτείας και των Ιδρυμάτων. Εξ ου και οι δεσμευτικές πολυετείς προγραμματικές συμφωνίες μεταξύ Πολιτείας και Ιδρυμάτων.
Οι περίφημοι αυτοί δείκτες δεν έχουν καμιά σχέση με την προαγωγή αυτής καθαυτής της επιστήμης και την κατάκτησή της από τους φοιτητές, ούτε με την προαγωγή γενικά της βασικής έρευνας που τα αποτελέσματά της μπορούν να φανούν στο μέλλον και αφορούν το γενικό καλό. Εχουν να κάνουν με την «αποτελεσματική λειτουργία και απόδοση των υπηρεσιών, σύμφωνα με τις διεθνείς πρακτικές», ιδίως εκείνες του Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης, με ποσοτικά δηλαδή κριτήρια επιβολής μιας ιδιότυπης δημοσιονομικής πειθαρχίας στα Ιδρύματα και με την διασύνδεση του Πανεπιστήμιου με τις καπιταλιστικές επιχειρήσεις, η οποία μπορεί να αποφέρει πρόσθετα έσοδα.
Στοιχείο θετικής αξιολόγησης θα είναι επίσης η χρηματοδότηση από ιδιωτικούς φορείς, η έρευνα κατ’ εντολή και προς όφελος επιχειρήσεων, η προσέλκυση φοιτητών-«πελατών», η διαμόρφωση προγραμμάτων πιστοποίησης και κατάρτισης για κάθε «τσέπη», κ.λπ. Στη χρηματοδότηση θα συμμετέχουν οι «επώνυμες» έδρες και οι ανάγκες των Ιδρυμάτων σε υλικοτεχνική υποδομή και εργαστηριακό εξοπλισμό θα καλύπτεται με τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα (αξιοποίηση Συμπράξεων Δημόσιου Ιδιωτικού Τομέα ΣΔΙΤ).
Είναι σαφές ότι το νέο πλαίσιο χρηματοδότησης θα δημιουργήσει κατηγορίες Ιδρυμάτων. Τη «νύφη» θα πληρώσουν δεόντως οι λεγόμενες «μη παραγωγικές» σχολές, οι σχολές των ανθρωπιστικών και κοινωνικών σπουδών, που δεν έχουν περιθώρια διεξαγωγής έρευνας σε συνεργασία με επιχειρηματικούς ομίλους.
Η «απλοποίηση του πλαισίου λειτουργίας των ΕΛΚΕ» δεν είναι τόσο αθώα όσο παρουσιάζεται. Δεδομένης της απόφασης της κυβέρνησης να προχωρήσει άμεσα στην ιδιωτικοποίηση των πάντων σε όλα τα επίπεδα στο όνομα καταπολέμησης των «γραφειοκρατικών αγκυλώσεων», η σχετική εξαγγελία παραπέμπει σε απουσία ελέγχου ή διαφάνειας στη διαχείριση των κονδυλίων.
3. Αξιολόγηση-όχημα για την περιστολή δαπανών και τις συγχωνεύσεις-καταργήσεις Σχολών και Τμημάτων
Αναφέρονται οι εξής προτεραιότητες:
♦ Αναβάθμιση και ενίσχυση της Ανεξάρτητης Αρχής Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση.
♦ Θέσπιση νέου κανονιστικού πλαισίου για την αξιολόγηση των Ιδρυμάτων εν γένει, καθώς και για τη διαμόρφωση εφεξής του ακαδημαϊκού χάρτη της χώρας (συγχωνεύσεις, ενοποιήσεις Ιδρυμάτων, δημιουργία νέων τμημάτων), ιδίως με τη θέσπιση αντικειμενικών διαδικασιών και κριτηρίων και την πρόβλεψη προηγούμενης σχετικής τεκμηρίωσης.
♦ Ενίσχυση του θεσμού της αξιολόγησης των προγραμμάτων σπουδών.
Η αξιολόγηση είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου θα γίνονται εφεξής οι συγχωνεύσεις-καταργήσεις Σχολών και Τμημάτων. Αξιολόγηση όχι βεβαίως ποιοτική, με γνήσια ακαδημαϊκά κριτήρια, όπως ισχυρίζεται και η ΝΔ. Οταν βασικό μέλημα κάθε μνημονιακής κυβέρνησης είναι η άγρια περικοπή των δαπανών και ο δραστικός περιορισμός της τάσης της νεολαίας της εργαζόμενης κοινωνίας για πανεπιστημιακή μόρφωση-επαγγελματική αποκατάσταση, η αξιολόγηση Πανεπιστημίων-Σχολών-Τμημάτων, που θα καθορίζει την επιβίωσή τους, θα αφορά άλλους δείκτες, όπως ο αριθμός των προτιμήσεων των υποψήφιων που συμμετέχουν στις πανελλαδικές εξετάσεις, η σύνδεση με τις ευκαιριακές ανάγκες της καπιταλιστικής αγοράς, κ.λπ.
Αλλωστε, η διαμόρφωση του «Ενιαίου Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης και Ερευνας» με «αναδιάταξη του ακαδημαϊκού χάρτη», η «ακόμα μεγαλύτερη ενοποίηση του τριτοβάθμιου εκπαιδευτικού τομέα», αποτελούν κατεύθυνση που υποδεικνύει ο ιμπεριαλιστικός οργανισμός ΟΟΣΑ στην έκθεσή του για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα και όλες οι κυβερνήσεις των Μνημονίων έχουν σπεύσει να υλοποιήσουν αυτήν την κατεύθυνση.
Εκεί θα εστιάζει και ο ενισχυμένος ρόλος της ΑΔΙΠ, γιατί, όσον αφορά το γενικότερο πλαίσιο, αυτό ήδη υπάρχει.
4. Προγράμματα σπουδών-σούπα και για κάθε τσέπη και ανώτατος χρόνος σπουδών ν+2
Προτεραιότητες:
♦ Διεύρυνση δυνατότητας δημιουργίας ξενόγλωσσων προπτυχιακών προγραμμάτων.
♦ Απελευθέρωση των Προγραμμάτων Μεταπτυχιακών Σπουδών.
♦ Ενίσχυση των θερινών/χειμερινών προγραμμάτων.
♦ Καθιέρωση ενός εσωτερικού προγράμματος κινητικότητας για φοιτητές μεταξύ Ελληνικών Πανεπιστημίων, στα πρότυπα του Erasmus.
♦ Ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων εξ’ αποστάσεως σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο.
♦ Ενίσχυση του θεσμού της πρακτικής άσκησης φοιτητών σε δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, σε συναφή με τις σπουδές τους αντικείμενα.
♦ Καθιέρωση ανώτατου χρονικού ορίου ολοκλήρωσης των προπτυχιακών σπουδών ν+2 (πλην ορισμένων εξαιρέσεων).
Μιας και η προηγούμενη Βουλή δεν έκρινε αναθεωρητέο το άρθρο 16 του Συντάγματος, γεγονός πολύ λυπηρό για τον Μητσοτάκη, η ΝΔ το επόμενο διάστημα θα βαλθεί να ιδιωτικοποιήσει το δημόσιο Πανεπιστήμιο, ώστε να το κάνει «ανταγωνιστικό» και «αποδοτικό», σύμφωνα με όσα «ισχύουν διεθνώς». Η προσέλκυση πόρων «από τρίτους» είναι βασική έγνοια, μιας και η κρατική χρηματοδότηση θα είναι ανεπαρκέστατη: Προπτυχιακά προγράμματα με δίδακτρα για ξένους (σε πρώτη φάση) φοιτητές-«πελάτες», απελευθέρωση μεταπτυχιακών, προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα εξ αποστάσεως, θερινά και χειμερινά προγράμματα κατάρτισης που θα προσφέρουν πιστοποίηση. Ολα τούτα οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στην υποβάθμιση γενικότερα των πανεπιστημιακών σπουδών, σε ένα πανεπιστήμιο-μηχανισμό κυρίως κατάρτισης και όχι σπουδής και προαγωγής της επιστήμης.
Στο πανεπιστήμιο-επιχείρηση ΑΕ, το περιβάλλον πρέπει να είναι αποστειρωμένο από κάθε συλλογική πολιτική και κοινωνική διεργασία και οι φοιτητές πρέπει να μοιάζουν με στρατιωτάκια, ώστε οι επιχειρηματικοί όμιλοι να σουλατσάρουν ανενόχλητοι και να κάνουν τις μπίζνες τους με το πανεπιστημιακό κατεστημένο. Εξ ου και η κατάργηση σε πρώτη φάση του πανεπιστημιακού ασύλου και η πρόθεση για την καθιέρωση ανώτατου χρόνου σπουδών (ν+2).
5. Ενταση των ταξικών φραγμών για την πρόσβαση στην τριτοβάθμια
♦ Καθιέρωση ελάχιστης βάσης εισαγωγής στα Ανώτατα Ιδρύματα και ο ρόλος των Ιδρυμάτων στον προσδιορισμό ανώτερης βάσης εισαγωγής και αριθμού εισακτέων.
♦ Ενίσχυση του τεχνολογικού τομέα και προτεινόμενες δράσεις για την επίλυση προβλημάτων (διοικητικής φύσης ή άλλης) που δημιουργήθηκαν από την πρόσφατη ενοποίηση των πρώην Πανεπιστημίων και ΤΕΙ.
♦ Θεσμικό πλαίσιο για τη στέγαση και τη σίτιση φοιτητών.
Με την εκλογή της η ΝΔ προανήγγειλε μέτρα που θα οξύνουν στο έπακρο τους ταξικούς φραγμούς, όπως επαναφορά της βάσης του 10, εξετάσεις σε όλες τις τάξεις του Λυκείου με τράπεζα θεμάτων, καθορισμό από τα πανεπιστημιακά ιδρύματα του αριθμού εισακτέων και βάσης εισαγωγής επιπλέον της βάσης του 10. Η πτώση των βάσεων εισαγωγής έγινε το εφαλτήριο έντασης μιας γενικευμένης προπαγάνδας σε αυτήν την κατεύθυνση, κρύβοντας την ουσία που καθορίζει την επιτυχία-αποτυχία των υποψήφιων και είναι οι τορπίλες των θεμάτων διαβαθμισμένης δυσκολίας, το ίδιο το περιεχόμενο του αστικού σχολείου που δεν καλλιεργεί την κριτική σκέψη και το ενδιαφέρον για μάθηση και εστιάζει στην απομνημόνευση, καθώς και η ίδια η ταξική θέση του οικογενειακού και κοινωνικού περίγυρου των μαθητών, που καθορίζει σημαντικά το μορφωτικό προφίλ και την εξέλιξή τους.
Οσον αφορά την «ενίσχυση του τεχνολογικού τομέα», αυτή θα περιοριστεί κυρίως σε διοικητικά θέματα, μιας και η ΝΔ αποδέχεται την ενοποίηση Πανεπιστημίων και ΤΕΙ, που εντάσσεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στη στρατηγική της συρρίκνωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, της υποβάθμισης των πανεπιστημιακών σπουδών και της πρόσβασης σε επιλεγμένες σχολές αριστείας ενός περιορισμένου αριθμού λίγων και εκλεκτών, (διακήρυξη της Μπολόνια, που καθιέρωνε τον τριετή προπτυχιακό κύκλο σπουδών και τα πτυχία πολλών ταχυτήτων). Η δημιουργία του λεγόμενου Κοινού Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης στοχεύει ακριβώς σε αυτόν το στόχο και στις συνθήκες της βαθιάς οικονομικής κρίσης εκφράστηκε αρχικά με το «σχέδιο Αθηνά» και τώρα με το γαϊτανάκι των συγχωνεύσεων Πανεπιστημίων και ΤΕΙ.
Γιούλα Γκεσούλη
