Μια πλευρά των εμιράτων του Κόλπου, πέρα από την εξαγωγή υδρογονανθράκων, παρουσιάζει σε άρθρο της η δημοσιογράφος και ερευνήτρια Μαουάντα Ισκαντάρ. Πρόκειται για τη μετατροπή τους σε πλυντήρια χρήματος και βρόμικων δραστηριοτήτων του διεθνούς μονοπωλιακού κεφάλαιου. Εν προκειμένω η Ισκαντάρ αναφέρεται στο λαθρεμπόριου χρυσού που αρπάζεται από την Αφρική, περνάει από τα ΗΑΕ και καταλήγει στην ιμπεριαλιστική Δύση. Λαθρεμπόριο που πάει πακέτο με το εμπόριο όπλων στην ευρύτερη περιοχή της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής.
Τα ΗΑΕ, όπως και άλλες χώρες του Κόλπου, τυπικά ανεξάρτητες από τις δεκαετίες του 1960 και του 1970, δεν είναι χώρες του μονοπωλιακού καπιταλισμού αλλά εξαρτημένες χώρες που, πέρα από τον ενεργειακό φυσικό τους πλούτο, έχουν μετατραπεί σε βάσεις για κάθε είδους λαθρεμπόριο και ξέπλυμα χρήματος. Οι εμίρηδες και οι κλίκες τους είναι απλά οι «μπροστινοί». Οπως είναι και οι ελβετοί τραπεζίτες. Απ’ αυτές τις υπηρεσίες τους εισπράττουν ποσά ασύλληπτα για τους ανθρώπους της δουλειάς, που όμως είναι ένα μικρό κλάσμα των όσων αποκομίζει το διεθνές μονοπωλιακό κεφάλαιο.
Αυτοκρατορία του χρυσού: Η επεκτεινόμενη λαβή των ΗΑΕ πάνω στον ορυκτό πλούτο της Αφρικής
Ο χρυσός που εξορύσσεται από τις εμπόλεμες ζώνες του Σουδάν κινείται μέσα από κρυφές διαδρομές – περνώντας από χέρια λαθρεμπόρων, πολιτοφυλακών και μεσαζόντων – προτού φτάσει στο Ντουμπάι, όπου μετατρέπεται σε χρήμα και επιρροή. Αυτό το εμπόριο, που έχει τις ρίζες του στην κατάρρευση του κράτους και ενισχύεται από ένοπλες ομάδες, συνδέει πλέον τον Περσικό Κόλπο με ορισμένα από τα πιο εύθραυστα μέτωπα της Αφρικής.
της Μαουάντα Ισκαντάρ (21.11.2025)
Προτού τα όπλα σωριαστούν στις ματοβαμμένες αμμοθίνες του Νταρφούρ, η ιστορία είχε ξεκινήσει στα μέσα του 2012 με τρεις νεαρούς άνδρες που σάρωναν το έδαφος κοντά στο Τζέλι με απλούς ανιχνευτές μετάλλων. Ένα αχνό σήμα τους τράβηξε προς τα δυτικά για 20 χιλιόμετρα, μέχρι που στάθηκαν στη βάση του Τζέμπελ Άμερ – ενός βουνού που αργότερα θα γινόταν γνωστό ως το «Βουνό του Χρυσού» του Σουδάν.
Η ανακάλυψή τους αποδείχτηκε μοιραία. Μέσα σε λίγες μέρες, η είδηση εξαπλώθηκε σε όλη την περιοχή: οι χωματόδρομοι γέμισαν ταξιδιώτες, σκηνές και αντλίες πολλαπλασιάστηκαν στις πλαγιές και χιλιάδες χρυσοθήρες κατέφταναν. Αυτό που ξεκίνησε ως τυχερό εύρημα γρήγορα άλλαξε την ισορροπία στο Νταρφούρ, απελευθερώνοντας ανταγωνιστικές διεκδικήσεις, αιφνίδιους πλουτισμούς και τη βία που τις ακολουθούσε.
Το βουνό που άναψε το Νταρφούρ
Το Τζέμπελ Άμερ βρίσκεται στην περιοχή Αλ-Σαρίφ, βόρεια της Ελ-Φάσερ στο Βόρειο Νταρφούρ. Παράγει περίπου 50 τόνους χρυσού κάθε χρόνο – μία από τις μεγαλύτερες αποθέσεις στην ήπειρο – και διαθέτει άλλα ορυκτά, όπως σίδηρο, αλουμίνιο και πλατίνα.
Μετά την απόσχιση του Νότιου Σουδάν το 2011, που στέρησε από το Χαρτούμ περίπου τα τρία τέταρτα των εσόδων του από πετρέλαιο, η κυβέρνηση ώθησε τους πολίτες προς τη χειρονακτική εξόρυξη ως σανίδα σωτηρίας. Αντί γι’ αυτό, η έφοδος στο χρυσό βάθυνε την αστάθεια και τράβηξε ένοπλες ομάδες σε μια ήδη κατακερματισμένη περιοχή.
Όταν εμφανίστηκαν τα μεγάλα κοιτάσματα τον Απρίλη του 2012, η περιοχή έγινε μαγνήτης πλούτου και επιρροής – και πεδίο μάχης. Οι πολιτοφυλακές Τζαντζαουίντ κινήθηκαν για να καταλάβουν τα ορυχεία, εκτοπίζοντας τοπικές κοινότητες και πυροδοτώντας συγκρούσεις.
Ως το τέλος της χρονιάς, η βία είχε εξαπλωθεί σε ολόκληρη την περιοχή και τον Γενάρη του 2013 ανοιχτές μάχες σκότωσαν εκατοντάδες, ενώ φρεάτια εξόρυξης κατέρρευσαν πάνω σε δεκάδες εργάτες. Ανακωχές έρχονταν και έφευγαν, αλλά κάθε κατάρρευση και κάθε σύγκρουση έκανε σαφές ότι η διαμάχη δεν ήταν πλέον απλώς φυλετική, αλλά αγώνας για τον έλεγχο ενός από τα πιο πολύτιμα αγαθά του Σουδάν.
Μέχρι το 2017, ο σχεδόν απόλυτος έλεγχος του Τζέμπελ Άμερ είχε περάσει στα χέρια των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF), μέσω της εταιρίας Al Junaid Holding του Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο, και ο χρυσός έγινε η κύρια πηγή οικονομικής δύναμής τους, άμεσα συνδεδεμένη με τη δυνατότητά τους να χρηματοδοτούν τις στρατιωτικές τους δραστηριότητες και να ελέγχουν την περιοχή.
Ο χρυσός δεν σταμάτησε εκεί. Η λάμψη του επεκτάθηκε πολύ πέρα από το Σουδάν, προσελκύοντας το ενδιαφέρον των ΗΑΕ, των οποίων οι φιλοδοξίες στην Αφρική αυξάνονταν. Από το Νταρφούρ, το μέταλλο κινήθηκε κατά μήκος διαδρομών λαθρεμπορίου, μέσω εμπορικών πτήσεων και εταιρικών δεμάτων προς τις αγορές και τα χυτήρια του Ντουμπάι – τροφοδοτώντας ένα δίκτυο στο οποίο η σύγκρουση του Σουδάν γινόταν το κέρδος κάποιου άλλου.
Σουδάν: Ο χρυσός γίγαντας του αραβικού κόσμου
Το Σουδάν είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός χρυσού στον αραβικό κόσμο, με περισσότερες από 40.000 τοποθεσίες εξόρυξης και 60 εταιρίες εμπλουτισμού κατανεμημένες σε 13 πολιτείες, με επίκεντρο τον Νείλο, τον Βορρά και την Ερυθρά Θάλασσα.
Τα ΗΑΕ έγιναν γρήγορα ο κύριος προορισμός των εξαγωγών του Σουδάν. Συμφωνίες περνούσαν μέσω εταιριών συνδεδεμένων με τον Νταγκάλο (Hemedti) και συγγενείς του, ο χρυσός μεταφερόταν οδικώς και αεροπορικώς στο Ντουμπάι και οι RSF χρησιμοποιούσαν τα κέρδη για την προμήθεια όπλων.
Η Global Witness εκτιμά ότι το Σουδάν εξάγει περίπου 16 δισ. δολάρια σε χρυσό προς τα ΗΑΕ κάθε χρόνο. Η επίσημη παραγωγή το 2024 έφτασε τους 64 τόνους, όμως μόλις 31 τόνοι καταγράφηκαν ως νόμιμες εξαγωγές. Σχεδόν οι μισοί εξαφανίστηκαν σε παράλληλα κανάλια.
Τα έγγραφα εξαγωγών αποκαλύπτουν τη συμμετοχή εταιρειών των ΗΑΕ όπως η Kaloti, η οποία αγόρασε 57 τόνους από το Σουδάν το 2012 – πολύ πάνω από την επίσημη παραγωγή της χώρας. Το 2018, ο όμιλος Al Junaid, επιχειρηματικός βραχίονας των RSF, συνεργάστηκε με την εταιρεία Rosella με έδρα το Ντουμπάι, με πλήρη τραπεζικούς λογαριασμούς στην First Abu Dhabi Bank.
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος το 2023, το εμπόριο χρυσού μετατράπηκε από οικονομικός πυλώνας σε πολεμικό ταμείο. Οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις σε 11 εταιρίες – πολλές εγγεγραμμένες στα ΗΑΕ – για διευκόλυνση χρηματοδότησης των RSF μέσω χρυσού.
Οι «χρυσές λεωφόροι» των RSF προς το Ντουμπάι
Προτού επεκταθεί ο πόλεμος, ο χρυσός του Νταρφούρ μεταφερόταν σιωπηλά από το Τζέμπελ Άμερ στο Τσαντ οδικώς και από εκεί στο Ντουμπάι μέσω εμπορικών αποστολών και εταιρικών δεμάτων, εντασσόμενος σε ένα δίκτυο λαθρεμπορίου που συνέδεε τα ορυχεία της σύγκρουσης με τις αγορές του Περσικού Κόλπου. Οι RSF έγιναν γρήγορα ο κυρίαρχος παίκτης σε αυτό το δίκτυο, βασιζόμενες σε εταιρίες-βιτρίνες και διαδρομές που εκτείνονταν μέσω Τσαντ, Νότιου Σουδάν, Λιβύης και νέων οδών προς την Αίγυπτο.
Ο διάδρομος του Τσαντ παραμένει ο πιο προσοδοφόρος: ο χρυσός φεύγει από Τζέμπελ Άμερ και Σάνγκο μέσω μυστικών μονοπατιών, περνά στη Ντζαμένα και στη συνέχεια εξάγεται ως «τσαντιανός» χρυσός. Οι εταιρίες-βιτρίνες της Al Junaid, μαζί με ήδη τεκμηριωμένους δεσμούς με εταιρίες του Ντουμπάι, βρίσκονται στον πυρήνα αυτού του συστήματος.
Αφού το αεροδρόμιο του Χαρτούμ καταστράφηκε και το Πορτ Σουδάν έφυγε από τον έλεγχο των RSF, η πολιτοφυλακή υιοθέτησε νέες τακτικές. Μοτοσικλέτες μεταφέρουν χρυσό διασχίζοντας σύνορα. Αεροπορικές αποστολές φεύγουν από τη Νιάλα μέσα σε κοντέινερ με ετικέτες «γεωργικά προϊόντα» και «ζωικό κεφάλαιο». Νυχτερινές πτήσεις – λιγότερο από 90 λεπτά – αποφεύγουν την ανίχνευση.
Ένα πάνελ ειδικών του ΟΗΕ αποκάλυψε μια αφρικανική αλυσίδα logistics που συνδέει αποστολές χρυσού και παραδόσεις όπλων: όπλα που φτάνουν από το αεροδρόμιο Um Girass, ταξιδεύουν οδικώς προς τις θέσεις των RSF, υποστηριζόμενα από χρήματα που προέρχονται από την πώληση σουδανικού χρυσού στο Ντουμπάι. Μια ολοκληρωμένη πολεμική οικονομία εκτείνεται πλέον από τα ορυχεία του Νταρφούρ μέχρι τα χυτήρια των ΗΑΕ.
Η ηπειρωτική όρεξη του Αμπού Ντάμπι
Οι συζητήσεις για τις φιλοδοξίες των ΗΑΕ στην Αφρική ξεκινούν από το Σουδάν, τον τρίτο μεγαλύτερο παραγωγό χρυσού στην ήπειρο και το δεύτερο μεγαλύτερο σε αποδεδειγμένα αποθέματα – περίπου 1.550 τόνους. Αλλά το Σουδάν δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση· η εικόνα επεκτείνεται σε ολόκληρη την ήπειρο.
Μια έρευνα του Reuters αποκάλυψε ότι τα ΗΑΕ εισήγαγαν 446 τόνους χρυσού από 46 αφρικανικά κράτη σε μόλις ένα έτος – αξίας 15,1 δισ. δολαρίων. Ωστόσο, τα στοιχεία της UN Comtrade δείχνουν κραυγαλέες ασυμφωνίες: 25 από αυτές τις χώρες δεν παρείχαν καθόλου στοιχεία εξαγωγών, ενώ 21 κατέγραψαν ποσότητες πολύ χαμηλότερες από αυτές που δήλωσαν ότι εισήγαγαν τα ΗΑΕ. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι 32%–41% του αφρικανικού χρυσού δεν δηλώνεται, με μεγάλο μέρος του να απορροφάται από δίκτυα των ΗΑΕ, ακολουθούμενα από την Τουρκία και την Ελβετία.
Στη Γκάνα, έκθεση της SwissAid αποκάλυψε ένα κενό 229 τόνων μέσα σε πέντε χρόνια – χρυσός αξίας 11,4 δισ. δολαρίων που δεν καταγράφηκε. Αξιωματούχοι της Γκάνας επιβεβαιώνουν ότι το 75% των εξαγωγών χρυσού της χώρας καταλήγει στα ΗΑΕ.
Στο Μάλι, το 81% της παραγωγής εξορύσσεται από εταιρίες συνδεδεμένες με τα ΗΑΕ. Το υπουργείο Ορυχείων της Μπουρκίνα Φάσο αναγνωρίζει εκτεταμένο λαθρεμπόριο χρυσού προς τα ΗΑΕ· μόνο το 2024, η αξία των εξαγωγών έφτασε τα 2 δισ. δολάρια. Η Λιβύη έχει χάσει μεταξύ 50–55 τόνων – σχεδόν 3 δισ. δολάρια – από διαδρομές λαθρεμπορίου που τροφοδοτούν το Ντουμπάι από το 2011.
Το ίδιο μοτίβο εμφανίστηκε και στην Υεμένη. Εταιρίες των ΗΑΕ, όπως η Thani Dubai Mining, έχουν παγιωθεί στην πλούσια σε πόρους Χαντραμαούτ, ενώ δορυφορικές εικόνες δείχνουν εκτεταμένη δραστηριότητα στο Τζάμπαλ αλ-Ναρ στην Ταΐζ μετά τον αποκλεισμό και τη στρατιωτικοποίηση της περιοχής. Η εξόρυξη χρυσού συνδέεται πλέον άμεσα με το πολιτικό σχέδιο των ΗΑΕ μέσω του Νοτίου Μεταβατικού Συμβουλίου (STC).
Γιατί τα ΗΑΕ χρειάζονται τον αφρικανικό χρυσό
Τα ΗΑΕ διαθέτουν ελάχιστα εγχώρια αποθέματα, αλλά ένα τεράστιο οικοσύστημα χρυσού – χυτήρια, εμπόρους, εταιρίες logistics, ελεύθερες ζώνες και χαλαρά κανονιστικά πλαίσια. Το Ντουμπάι προωθείται ως το «φυσικό σπίτι» του παγκόσμιου εμπορίου χρυσού και η διατήρηση αυτού του ρόλου απαιτεί συνεχή ροή ακατέργαστου χρυσού, ιδιαίτερα από περιοχές όπου η εποπτεία είναι ασθενής.
Ο σουδανικός χρυσός προσφέρει στα ΗΑΕ δύο πλεονεκτήματα: Πρώτο, παρέχει την πρώτη ύλη που χρειάζονται τα χυτήρια του Ντουμπάι για να παραμείνουν κερδοφόρα. Δεύτερο, επεκτείνει την πολιτική επιρροή του Αμπού Ντάμπι βαθιά μέσα στα οικονομικά συστήματα της Αφρικής.
Υπάρχει επίσης και μια νομισματική διάσταση. Καθώς η εμπιστοσύνη στο δολάριο κυμαίνεται, οι κεντρικές τράπεζες του κόσμου διαφοροποιούνται προς μη δολαριακά περιουσιακά στοιχεία. Τα στοιχεία του OMFIF δείχνουν ότι: το ένα τρίτο των κεντρικών τραπεζών σχεδιάζει να αυξήσει τα αποθέματα χρυσού μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, ενώ το 40% σκοπεύει να ενισχύσει τις μακροπρόθεσμες αποταμιεύσεις σε χρυσό.
Ο χρυσός έχει γίνει άγκυρα στην μεταβαλλόμενη παγκόσμια οικονομία. Μέχρι το 2023, τα ΗΑΕ ξεπέρασαν το Ηνωμένο Βασίλειο και κατέλαβαν τη δεύτερη θέση – μετά την Ελβετία – ως παγκόσμιο κέντρο χρυσού. Η ένταξή τους στους BRICS το 2024 ενίσχυσε ακόμη περισσότερο αυτή τη θέση, καθιστώντας τα ΗΑΕ την κύρια πύλη χρυσού της Ασίας.
Για να διατηρήσουν αυτόν τον ρόλο, τα ΗΑΕ χρειάζονται τον αφρικανικό χρυσό – όχι περιστασιακά, αλλά σταθερά και σε μεγάλη κλίμακα.
Χρυσός και ιμπεριαλισμός: Δημιουργώντας κόμβο χωρίς ορυχεία
Σε μόλις δύο δεκαετίες, τα ΗΑΕ μετατράπηκαν από περιφερειακό εισαγωγέα σε ισχυρό παίκτη στο παγκόσμιο εμπόριο χρυσού. Πλέον αντιπροσωπεύουν περίπου 11% των παγκόσμιων εξαγωγών χρυσού, με περισσότερες από 4.000 εταιρίες κοσμημάτων και 1.200 καταστήματα λιανικής που απασχολούν περίπου 60.000 άτομα.
Πριν από το 1996, τα ΗΑΕ δεν ήταν καν ανάμεσα στους 100 κορυφαίους εισαγωγείς χρυσού. Σήμερα βρίσκονται στην τετράδα, ξεπερνώντας τις ΗΠΑ και το Χονγκ Κονγκ. Στο Ντουμπάι λειτουργούν έντεκα μεγάλα χυτήρια, παρόλο που η χώρα δε διαθέτει εγχώρια προμήθεια.
Αλλά αυτή η άνοδος στηρίζεται σε αδιαφανείς βάσεις.
Μόνο το 2024, τα ΗΑΕ εισήγαγαν 1.400 τόνους χρυσού – αξίας 105 δισ. δολαρίων. Πάνω από το μισό προερχόταν από αφρικανικές χώρες όπως το Σουδάν, το Τσαντ, η Λιβύη και η Αίγυπτος, μεγάλο μέρος του οποίου συνδέεται με παράγοντες της σύγκρουσης όπως οι RSF. Πρόσθετες ροές από την Ουγκάντα, τη Ρουάντα και το Τόγκο ενισχύουν το βάθος των δικτύων λαθρεμπορίου που καταλήγουν στο Ντουμπάι.
Μεταξύ 2012 και 2022, τα ΗΑΕ εισήγαγαν 2.569 τόνους παράνομου αφρικανικού χρυσού – αξίας περίπου 115 δισ. δολαρίων. Ακόμα και η Ελβετία επηρεάστηκε: εισήγαγε 316 τόνους χρυσού από το Ντουμπάι το 2025, αξίας 27 δισ. φράγκων – διπλάσια από τον συνηθισμένο ετήσιο όγκο.
Τα ρυθμιστικά κενά στα ΗΑΕ το καθιστούν αυτό δυνατό. Οι επιβάτες που εισέρχονται με χρυσό δεν έχουν υποχρέωση δήλωσης· αρκεί να συμπληρώσουν μόνοι τους τη φόρμα αγοράς. Οι τελωνειακές αρχές δεν ρωτούν για τη χώρα προέλευσης. Μεγάλες ποσότητες παράνομου χρυσού πωλούνται ανοιχτά στις αγορές του Ντουμπάι πολύ πριν φτάσουν στα χυτήρια.
Οι ταυτότητες των ξένων αγοραστών που αγοράζουν τον διυλισμένο χρυσό παραμένουν κρυφές, επιτρέποντας στα ΗΑΕ να καθίσουν στο κέντρο ενός παγκόσμιου μηχανισμού ξεπλύματος, ενσωματώνοντας το χρυσό των συγκρούσεων στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.
Αυτές οι πρακτικές συνέβαλαν στην προσθήκη των ΗΑΕ στη «γκρίζα λίστα» της FATF (Financial Action Task Force) τον Μάρτη του 2022. Αν και αφαιρέθηκαν δύο χρόνια αργότερα, οι ανησυχίες παραμένουν ότι η ανατροπή οφείλεται περισσότερο σε γεωπολιτική επιρροή παρά σε ρυθμιστική μεταρρύθμιση.
Τα ΗΑΕ επωφελούνται από πολέμους που συνεχίζονται, αδύναμες κυβερνήσεις και πολιτοφυλακές που γίνονται οικονομικοί εταίροι. Σε αυτό το μοντέλο, ο χρυσός είναι πολιτικό κεφάλαιο, πηγή επιρροής και διαδρομή προς τις πιο βαθιές ευπάθειες των αφρικανικών κρατών.
Αυτό που αφαιρείται από τις φτωχότερες περιοχές επιστρέφει ως επιρροή στα χέρια ενός από τα πιο αποφασιστικά κράτη της περιοχής.
Από τα ορυχεία του Νταρφούρ μέχρι τους ουρανοξύστες του Ντουμπάι, ο χρυσός πλέον κινείται μέσα από ένα σύστημα βασισμένο σε άνισες εξουσίες, αναδιαμορφώνοντας συγκρούσεις, ενισχύοντας όσους επωφελούνται από την αστάθεια και αφήνοντας το αποτύπωμά του στους πολιτικούς και οικονομικούς δρόμους της Αφρικής.
ΠΗΓΗ: The Cradle.co
