Είχε γραφεί και σταλεί στην εφημερίδα η αναφορά μας στην πρόδηλη αντισυνταγματικότητα της κυβερνητικής απόφασης για την απαγόρευση των συναθροίσεων επί τετραήμερον, προκειμένου να μη διεξαχθούν οι πορείες για την επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, όταν την υπεράσπιση της αντισυνταγματικότητας της απόφασης του διοικητή των μπάτσων ανέλαβε μετά μεγάλης προθυμίας ο επιφανής, πασοκοτραφείς συνταγματολόγος και ομότιμος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου της Νομικής Σχολής Νίκος Αλιβιζάτος. Τι δήλωσε ο συνταγματολόγος;
«1. Τη δυνατότητα απαγόρευσης δημόσιων συναθροίσεων σε ορισμένη περιοχή ή ακόμη και σε ολόκληρη τη χώρα, εξ αιτίας της τρέχουσας πανδημίας, επιτρέπει ρητά η Πράξη νομοθετικού περιεχομένου του περασμένου Μαρτίου, την οποία έχει από καιρό κυρώσει η Βουλή (άρθρο 68§2 ν. 4683/2020). Αρκεί να έχει διατυπώσει γνώμη η Εθνική Επιτροπή Δημόσιας Υγείας.
- Εν προκειμένω, εξ όσων πληροφορούμαι, η Εθνική Επιτροπή έχει διατυπώσει γνώμη, και μάλιστα ομόφωνη.
- Εξ όσων γνωρίζω, εξ άλλου, κανένα δικαστήριο δεν έχει κηρύξει την ανωτέρω διάταξη αντισυνταγματική.
- Εκπλήσσομαι, συνεπώς για την ευκολία με την οποία, υπό τις σημερινές ειδικά συνθήκες, ορισμένοι συνάδελφοι, αλλά και δικαστικοί λειτουργοί, έσπευσαν να χαρακτηρίσουν την απαγόρευση αντισυνταγματική».
Ομοίως και ο έτερος συνταγματολόγος και πανεπιστημιακός Αντώνης Μανιτάκης (προερχόμενος από την ΔΗΜΑΡ και έχων διατελέσει Υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης στην κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου-Κουβέλη) επεδόθη σε μία προσπάθεια υπεράσπισης της επονείδιστης αποφάσεως, ως ακολούθως: «Οταν το Σύνταγμα σε τρεις διατάξεις μάς προστατεύει ρητά και προβλέπει επιτάξεις προσωπικών υπηρεσιών, είναι δυνατόν να μη δικαιολογεί και τη λήψη περιοριστικών μέτρων που αφορά έστω και την Επικράτεια, αλλά για πολύ περιορισμένο χρονικό διάστημα, όταν διακυβεύεται σε όλη την Επικράτεια η Δημόσια Υγεία;».
Αμφότερες οι συλλογιστικές είναι μνημειώδεις! Χρήζουν ωστόσο σχολιασμού, καθώς πλείστοι των λοιπών φερεφώνων άδραξαν την ευκαιρία και μετά παρρησίας αναδημοσίευσαν τα προαναφερθέντα, επαινώντας μάλιστα τους λαμπρούς τούτους επιστήμονες. Η τοποθέτηση του τέως ΔΗΜΑΡίτη συνταγματολόγου δεν επιδέχεται ιδιαίτερη ανάλυση. Κατ’ ουσίαν δήλωσε ότι εφόσον το Σύνταγμα σε έτερες διατάξεις δίδει τη δυνατότητα λήψης περιοριστικών μέτρων, αναλογικά θα πρέπει να επιτρέπεται και εν προκειμένω.
Βέβαια, η εν λόγω απόφαση δεν πληροί μία από τις τρεις απαιτούμενες προϋποθέσεις αναλογικότητας, ήτοι την αρχή της αναγκαιότητας. Η εν λόγω απόφαση υπερβαίνει καταφανώς το αναγκαίο για την επίτευξη του αιτούμενου αποτελέσματος μέτρο, δεν είναι δε επ’ ουδενί το λιγότερο επαχθές πρόσφορο μέτρο, οπότε οιαδήποτε περαιτέρω ανάλυση παρέλκει, μη δυνάμενης να επικληθεί ως εκ τούτου της έννοιας του υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος. Πριν από τη συλλήβδην απαγόρευση συναθροίσεων, υφίστανται έτερα μέτρα για την αντιμετώπιση της πανδημίας, λόγου χάριν η πρόσληψη ιατρών και νοσηλευτικού προσωπικού και η δημιουργία ΜΕΘ, η επίταξη των ιδιωτικών κλινικών, η λήψη μέτρων στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, η απαγόρευση λειτουργίας της πλειοψηφίας των επιχειρήσεων με υψηλό αριθμό απασχολούμενων, προκειμένου να μην υφίσταται συνωστισμός. Ιδέες ρίχνουμε…
Εντούτοις, δέον όπως σχολιαστεί η τοποθέτηση του -προ έτους διορισθέντος υπό του Μιχαλάκη του Χρυσοχοΐδη ως επικεφαλής της Επιτροπής παρακολούθησης περιστατικών αστυνομικής βίας (το πόρισμά της προσομοίαζε χρησμό της Πυθίας)- έτερου συνταγματολόγου. Κανονικά, από μόνη της η άνωθι παρατεθείσα δήλωση εξαρκεί για να καταδειχθεί το μέγεθος της παπάντζας που εξακόντισε ο Αλιβιζάτος. Καθώς όμως πρόκειται για το ιερό τοτέμ της συνταγματικής τάξεως, αξίζει να αναλύσουμε λίγο το περιεχόμενο της τοποθετήσεώς του. Τι μας λέει λοιπόν ο εν λόγω κύριος; Οτι η απόφαση δεν είναι αντισυνταγματική καθώς αφενός εδράζεται σε διάταξη κυρωθείσας διά νόμου Πράξεως Νομοθετικού Περιεχομένου και συνεπώς είναι σύννομη, αφετέρου ουδέν δικαστήριο την έχει κηρύξει αντισυνταγματική!
Πρώτον, ουδείς αμφισβήτησε ότι η απόφαση αρύεται τυπική νομιμοποίηση από τον εν λόγω νόμο. Το ερώτημα που θέσαμε και εμείς είναι πώς είναι δυνατόν να καθίσταται αρμόδιος ο εκάστοτε αρχιμπάτσος -στο πλαίσιο μίας αστικής δημοκρατίας- να αναστέλλει άρθρα του Συντάγματος. Το ερώτημα δεν απαντάται με μία επίκληση νομοθετικής εξουσιοδότησης από τον αρμόδιο Υπουργό, καθώς και αυτή η ίδια εκχωρεί δικαίωμα διαθέσεως στους αρχιμπάτσους ενός δικαιώματος συνταγματικής περιωπής και ως εκ τούτου κείται εκτός συνταγματικού πλαισίου.
Κατά το άρθρο 48 του Συντάγματος: «Σε περίπτωση πολέμου, επιστράτευσης εξαιτίας εξωτερικών κινδύνων ή άμεσης απειλής της εθνικής ασφάλειας, καθώς και αν εκδηλωθεί ένοπλο κίνημα για την ανατροπή του δημοκρατικού πολιτεύματος, η Βουλή, με απόφασή της, που λαμβάνεται ύστερα από πρόταση της Κυβέρνησης, θέτει σε εφαρμογή, σε ολόκληρη την Επικράτεια ή σε τμήμα της, το νόμο για την κατάσταση πολιορκίας, συνιστά εξαιρετικά δικαστήρια και αναστέλλει την ισχύ του συνόλου ή μέρους των διατάξεων των άρθρων 5 παράγραφος 4, 6, 8, 9, 11, 12 παράγραφοι 1 έως και 4, 14, 19, 22 παράγραφος 3, 23, 96 παράγραφος 4 και 97».
Ως εκ τούτου, το άρθρο 11 αναστέλλεται μόνο εν περιπτώσει πολέμου, επιστράτευσης λόγω εξωτερικών κινδύνων ή άμεσης απειλής της εθνικής ασφάλειας και εκδηλώσεως ενόπλου κινήματος για την ανατροπή του πολιτεύματος, η δε απόφαση λαμβάνεται από τη Βουλή, κατόπιν κυβερνητικής αποφάσεως. Καθίσταται πασίδηλο πως εν προκειμένω ουδεμία των προϋποθέσεων τούτων συντρέχει, μολονότι διαβάσαμε κάτι αστειότητες ότι η πανδημία απειλεί την εθνική ασφάλεια (!), προκειμένου να δικαιολογηθούν τα αδικαιολόγητα. Βέβαια και η κυβέρνηση ως ζήτημα ασφαλείας το αντιμετωπίζει, εξ ου και αντί να θωρακίζει το ΕΣΥ επαίρεται για την παραλαβή καινούργιων μηχανών από τους μπάτσους. Θα συστήναμε ένα καλό λεξικό εις οιονδήποτε θεωρεί ότι η πανδημία είναι ζήτημα ασφάλειας, ώστε να αποσαφηνίσει τις έννοιες της «υγείας» και της «ασφάλειας», καθώς καλό είναι να μη συγχέονται.
Δεύτερον, αξιοσημείωτη είναι και η αξιολογική αντινομία, που προκύπτει από την τοποθέτηση του Αλιβιζάτου. Ως συνάγεται αβίαστα από το σύνολο της τοποθετήσεώς του, εφόσον δεν αντίκειται η απόφαση στον νόμο, είναι συνταγματική! Συνήθως θα πούμε εμείς, ερυθριώντες που τολμάμε να κάνουμε παρατηρήσεις επί της τοποθετήσεως του τοτέμ, επί τη βάσει της ιεραρχήσεως των κανόνων δικαίου, ό,τι δεν αντίκειται στο Σύνταγμα είναι σύννομο και όχι το ενάντιο. Η εν λόγω τοποθέτηση του Αλιβιζάτου, εφαρμοζόμενη πιστά, επιφέρει αναστροφή της ιεράρχησης των κανόνων δικαίου, καθιστώντας τους τυπικούς νόμους υπέρτερους του Συντάγματος!
Τρίτον, η επίκληση του γεγονότος ότι δεν έχει κηρυχθεί η εν λόγω διάταξη αντισυνταγματική υπό μηδενός δικαστηρίου είναι κατ’ ελάχιστον προκλητική. Κατ’ αρχήν, ως γνωρίζει πάρα πολύ καλά ο Αλιβιζάτος, διάταξη τυπικού νόμου μπορεί να προσβληθεί ευθέως μόνο εφόσον πρόκειται για διοικητική πράξη (έστω και σιωπηρή), που έχει ενδυθεί τον μανδύα τυπικού νόμου και κατ’ επέκταση συνιστά το αντικείμενο της ενδίκου προσβολής. Συν τοις άλλοις, είναι γνωστό τοις πάσι ότι ο έλεγχος συνταγματικότητας του εκάστοτε νόμου είναι παρεμπίπτων και συγκεκριμένος και δεν δύναται να αποτελέσει αυτοτελές αντικείμενο δίκης. Επομένως, η εν λόγω εξουσιοδοτούσα διάταξη δυσχερώς θα μπορούσε να έχει προσβληθεί (ατελέσφορα δε, για τυπικούς λόγους, κατά τη γνώμη του γράφοντος).
Επιπροσθέτως δε, ζητάμε γονυπετείς συγχώρεση που εκφέραμε γνώμη άνευ προγενέστερης αδείας, ωστόσο η κρίση περί συνταγματικότητας ενός εκάστου νόμου ή μίας εκάστης πράξεως ουδαμώς συναρτάται με την έκδοση δικαστικής αποφάσεως. Μολαταύτα, η στάση του του Αλιβιζάτου είναι αξιοπρόσεκτη και για έναν επιπλέον λόγο: σε έτερες περιπτώσεις, άνευ της εκδόσεως δικαστικής αποφάσεως, πλείστοι συνταγματολόγοι διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους περί αντισυνταγματικότητας διατάξεων ή πρακτικών, και ορθώς έπρατταν σε ορισμένες περιπτώσεις. Εν προκειμένω που δεν μας συμφέρει, επιδιδόμαστε στις ασκήσεις εδάφους, με ιδιαίτερη κλίση προς τις ανακυβιστήσεις…
Οταν το δάχτυλο έδειχνε τη σελήνη, ο ηλίθιος κοίταζε το δάχτυλο…
Είναι κατόρθωμα να καλείς εαυτόν ως «συλλειτουργό της δικαιοσύνης», να υφίσταται ένα φλέγον και πασίδηλο ζήτημα συνταγματικής τάξεως και εσύ να πετάς χαρταετό. Στο προγενέστερο άρθρο μας σημειώναμε ότι οι λαλίστατοι Δικηγορικοί Σύλλογοι δεν έχουν τοποθετηθεί επί του ζητήματος. Μετά την έκδοσή της ανακοίνωσης της Ολομέλειας των Δικηγορικών Συλλόγων, καλύτερα θα ήταν να είχαν σιωπήσει, καθώς αυτή αποτελείται από φληναφήματα και αερολογίες. Υιοθετώντας άκριτα την κυβερνητική προπαγάνδα, επιδίδεται σε μία ακατάσχετη μπουρδολογία. Ανευ περαιτέρω σχολιασμού, πέραν της επιβεβλημένης υπογραμμίσεως του υπότιτλου, παραθέτουμε την ιλαροτραγική ανακοίνωση της Ολομέλειας των Δικηγορικών Συλλόγων.
«Η Συντονιστική Επιτροπή της Ολομέλειας των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος, η οποία συνεδρίασε έκτακτα σήμερα, Κυριακή 15.11.2020, υπό την προεδρία του Προέδρου Δημήτρη Βερβεσού, με τηλεδιάσκεψη, αποφάσισε κατά πλειοψηφία:
- Βιώνουμε μία πρωτόγνωρη υγειονομική κρίσηλόγω της πανδημίας του κορωνοϊού, με απροσδιόριστη διάρκεια και ιδιαίτερα δυσμενείς επιπτώσεις στο οικονομικό και κοινωνικό γίγνεσθαι, την έκταση των οποίων ουδείς μπορεί σήμερα να προβλέψει με ασφάλεια. Στις εξαιρετικές αυτές συνθήκες είναι προφανές ότι δοκιμάζονται συνταγματικά κατοχυρωμένα δικαιώματα.
- Πάγια θέση του δικηγορικού σώματοςείναι ότι η προάσπιση της δημόσιας υγείας αποτελεί και πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα. Τα επιμέρους μέτρα πρόληψης και προστασίας της δημόσιας υγείας πρέπει να λαμβάνονται από την Πολιτεία μετά από γνώμη των αρμόδιων υγειονομικών αρχών.
- Στην περίπτωση σύγκρουσης συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων,όπως το δικαίωμα σε δημόσια συνάθροιση, το δικαίωμα ανάπτυξης της προσωπικότητας και το δικαίωμα προστασίας της δημόσιας υγείας και στα πλαίσια της στάθμισής τους, οι τυχόν περιορισμοί τους προκειμένου να είναι συνταγματικά ανεκτοί θα πρέπει να είναι αναγκαίοι, πλήρως αιτιολογημένοι και σύμφωνοι με την αρχή της αναλογικότητας.
- Υπό τις επικρατούσες υγειονομικές συνθήκες, εθνικές και θρησκευτικές εορτές, επετειακές και κάθε είδους μαζικές εκδηλώσεις δεν μπορούν να γίνουν με τη μορφή που γνωρίζαμε μέχρι την εκδήλωση της πανδημίας και η λήψη περιοριστικών μέτρων, που κάμπτουν το δικαίωμα, υπό τις παρούσες εξαιρετικές συνθήκες, θεωρείται ανεκτή. Οι περιορισμοί όμως του δικαιώματος σε δημόσια συνάθροιση δεν θα πρέπει να φθάνουν μέχρι του σημείου προσβολής και κατάργησης του σκληρού πυρήνα του. Η πάγια αυτή θέση του δικηγορικού σώματος για τις δημόσιες συναθροίσεις έχει εκφραστεί ενόψει και της ψήφισης του ν. 4703/2020.
- Η σχετική απόφαση του Αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας, η οποία εκδόθηκε κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 68 παρ. 2 της από 20.3.2020 ΠΝΠ, που κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020, θεωρούμε ότι πρέπει να είναι πλήρως αιτιολογημένη και να εδράζεται σε προηγούμενη ad hoc αιτιολογημένη γνώμη της Εθνικής Επιτροπής προστασίας της Δημόσιας Υγείας έναντι του κορωνοϊού, όπως απαιτείται, άλλωστε, από την άνω εξουσιοδοτική διάταξη.
Προς τούτο, ο Αρχηγός της Ελληνικής Αστυνομίας και ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη οφείλουν να δώσουν στη δημοσιότητα την γνώμη της αρμόδιας Επιτροπής επί του θέματος αυτού, η οποία είναι και η μόνη που μπορεί να δικαιολογήσει την σωρευτική έκταση του τόσο δραστικού περιορισμού του συνταγματικού δικαιώματος σε δημόσια υπαίθρια συνάθροιση, όπως αυτός οριοθετείται στην απόφαση του Αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας.
Σε περίπτωση που δεν υπάρχει η άνω ad hoc γνώμη της αρμόδιας Επιτροπής, ο Αρχηγός της Ελληνικής Αστυνομίας θα πρέπει να αναθεωρήσει την απόφασή του ως προς την έκταση του χρονικού διαστήματος της απαγόρευσης (επί 4ήμερο περίπου), την τοπική έκταση ισχύος της (σε όλη την Επικράτεια) και τον αριθμό των προσώπων (4 και άνω), που απαγορεύεται να συμμετέχουν σε δημόσιες υπαίθριες συναθροίσεις, ώστε να μην τίθενται ζητήματα αναλογικότητας.
- Το δικηγορικό σώμα τοποθετήθηκε επί του θέματος αυτού, ως οφείλει εκ του θεσμικού του ρόλου, σύμφωνα με το άρθρο 90 Κώδικα Δικηγόρων. Μας προβληματίζει η θέση συνδικαλιστικών φορέων λειτουργών της δικαιοσύνης, οι οποίοι τοποθετούνται διαφορετικά όταν η προάσπιση της δημόσιας υγείας αφορά στο μείζονος σημασίας δικαίωμα του πολίτη στην πρόσβαση στη Δικαιοσύνη και διαφορετικά όταν αφορά στο δικαίωμα σε δημόσια συνάθροιση και ταυτόχρονα με τη θέση τους αυτή δύνανται να επηρεάσουν την κρίση δικαστών- μελών τους που θα κληθούν να εκδικάσουν σχετικές υποθέσεις.
- Το δικηγορικό σώμα θα τιμήσει την επέτειο του Πολυτεχνείου με την κατάθεση στεφάνου από αντιπροσωπεία του, με την τήρηση των προβλεπόμενων μέτρων».
