Θυμάστε την υπόθεση του τούρκου πολιτικού πρόσφυγα Μπουλούτ Γιαϊλά; O Γιαϊλά ήρθε στην Ελλάδα και ζήτησε πολιτικό άσυλο. Οι τουρκικές αρχές απαίτησαν την έκδοσή του στην Τουρκία, παρουσιάζοντάς τον σαν «διεθνή τρομοκράτη» (τι πρωτότυπο). H ελληνική κυβέρνηση (Σαμαροβενιζέλοι) ανταποκρίθηκε ασμένως στο αίτημα των τουρκικών αρχών.
Το βράδυ της 30ής Μάη του 2013 και ενώ είχε ξεκινήσει η διαδικασία για την παροχή ασύλου, ο Μπουλούτ Γιαϊλά απήχθη με κινηματογραφικό τρόπο από ομάδα «αγνώστων» στη συμβολή των οδών Σόλωνος και Καποδιστρίου στα Εξάρχεια. Οι απαγωγείς, αφού τον χτύπησαν, τον φίμωσαν και τον φόρτωσαν σε ένα αυτοκίνητο, μπροστά στα μάτια των εμβρόντητων περαστικών! Ουδείς από την Αστυνομία έδινε κάποια εξήγηση ή πληροφορία για το συμβάν. Παρίσταναν τους ανήξερους. Αυτόπτες μάρτυρες, όμως, συγκράτησαν τον αριθμό του αυτοκινήτου των απαγωγέων, που αποδείχτηκε ότι ήταν ασφαλίτικο!
Ο Μπουλούτ Γιαϊλά βρέθηκε στο κτήριο της τουρκικής Αντιτρομοκρατικής στην Ιστανμπούλ. Από τους γονείς και το δικηγόρο του, στους οποίους επιτράπηκε επισκεπτήριο, έγινε γνωστή η καταγγελία του. Ταξίδευαν δυο μέρες και τον είχαν συνεχώς με κουκούλα, για να μην μπορεί να αναγνωρίσει τους απαγωγείς. Αυτοί εναλλάχτηκαν κατά τη διαδρομή και μιλούσαν ελληνικά, τουρκικά και αγγλικά.
Ηταν ένα πρωτοφανές γεγονός. Ο Γιαϊλά απελευθερώθηκε από τις τουρκικές αρχές στις 27 Μάρτη του 2014. Αρα ποιος «διεθνής τρομοκράτης»; Η κυβέρνηση των Σαμαροβενιζέλων αποδείχτηκε… σουλτανικότερη του σουλτάνου. Δέκα χρόνια αργότερα, η Ελλάδα καταδικάστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) για την υπόθεση της απαγωγής του Μπουλούτ Γιαϊλά, με την από 26.01.2023 απόφασή του επί της προσφυγής υπ’ αριθμ. 60990/14. Παραθέτουμε σχετικό Δελτίο Τύπου:
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Θέμα: Καταδίκη της Ελλάδας από το ΕΔΔΑ για παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ, κατά το διαδικαστικό μέρος, για την απαγωγή Τούρκου πολιτικού πρόσφυγα το 2013 από το κέντρο της Αθήνας (υποχρέωση διερεύνησης της καταγγελίας)
Με την από 26.01.2023 απόφασή του επί της προσφυγής υπ’ αριθμ. 60990/14, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) καταδίκασε την Ελλάδα για παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ, για την υπόθεση του Τούρκου πρόσφυγα Β.Y., που κατήγγειλε ότι απήχθη βίαια από το κέντρο της Αθήνας, μπροστά στα μάτια δεκάδων έκπληκτων πολιτών, στις 30 Μαΐου 2013, από δράστες που επέβαιναν σε αυτοκίνητο με κρατικές πινακίδες και μεταφέρθηκε με κουκούλα κατ’ ευθείαν στην Τουρκία, με την εμπλοκή, σύμφωνα με την καταγγελία του, και των Τουρκικών αρχών, από τις οποίες και συνελήφθη.
Με την παραπάνω απόφασή του, το Δικαστήριο καταδίκασε την Ελλάδα για παραβίαση της υποχρέωσης αποτελεσματικής έρευνας κάθε ισχυρισμού περί υποβολής σε βασανιστήρια ή απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση, κατά το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ, που αποτελούσε την βάση των αιτιάσεων του προσφεύγοντα, ο οποίος μετά την εξαναγκαστική επιστροφή του στην Τουρκία συνελήφθη και φυλακίστηκε, με κατηγορίες περί ένταξης σε εγκληματική οργάνωση, διωκόμενος για τις πολιτικές του πεποιθήσεις.
Ειδικότερα, το Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη ότι, κατ’ αρχάς, έλαβε χώρα απαγωγή από αυτοκίνητο που έφερε κρατικές πινακίδες και το γεγονός ότι από τις ίδιες τις Ελληνικές αρχές επιβεβαιώθηκε, με έγγραφό τους, ότι οι πινακίδες ανήκαν στην Ελληνική αντιτρομοκρατική υπηρεσία, διαπίστωσε ότι καμία κατάλληλη και αποτελεσματική έρευνα δεν διεξήχθη για την διερεύνηση των ισχυρισμών του προσφεύγοντα για το καταγγελλόμενο περιστατικό, κανείς αστυνομικός υπάλληλος δεν εξετάστηκε ποτέ από τις Ελληνικές ανακριτικές αρχές, οι οποίες δεν προέβησαν σε καμία απολύτως ενέργεια για να διερευνήσουν ποιοι ήταν οι εμπλεκόμενοι στην απαγωγή και έθεσαν το φάκελο στο αρχείο αγνώστων δραστών, κατά παράβαση των υποχρεώσεών τους που απορρέουν από το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ .
Το Δικαστήριο, αναγνωρίζοντας ότι στο καταγγελλόμενο περιστατικό εμπλεκόταν χωρίς καμία αμφιβολία όχημα της Ελληνικής Αστυνομίας, κατέληξε ομόφωνα σε διαπίστωση παραβίασης του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ, ως προς το διαδικαστικό του σκέλος και υποχρεώνει την Ελληνική Κυβέρνηση σε καταβολή αποζημίωσης στον προσφεύγοντα ως δίκαιη ικανοποίηση για την ως άνω διαπιστωθείσα παραβίαση.
Το ΕΔΔΑ με ψήφους 4, μεταξύ των οποίων και του Έλληνα δικαστή, έναντι 3, δεν έκανε δεκτή την αιτίαση για παραβίαση του άρθρου 3 ως προς το ουσιαστικό του μέρος, διότι, παρά τη σωρεία των στοιχείων που κατατέθηκαν, η πλειοψηφία του Δικαστηρίου διατήρησε επιφυλάξεις και εν τέλει κατέληξε σε αδυναμία παραδοχής της παρουσίας του προσφεύγοντα στην Ελλάδα κατά το επίδικο χρονικό διάστημα. Σημειωτέον ότι οι Ελληνικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι δεν αποδεικνυόταν η παρουσία του στην Ελλάδα επειδή ο Β.Υ δεν είχε επισήμως καταγραφεί ως αιτών άσυλο. Το Δικαστήριο επισημαίνει, ωστόσο, ότι η αδυναμία του αυτή πηγάζει σε μεγάλο βαθμό από την αποτυχία των εθνικών αρχών να διεξαγάγουν την οφειλόμενη ενδελεχή και αποτελεσματική έρευνα και να εισφέρουν τα απαραίτητα στοιχεία.
Αντίθετα έκριναν επ’ αυτού τα 3 μέλη του Δικαστηρίου με μία ισχυρή κοινή μειοψηφούσα γνώμη και υποστήριξαν ότι έπρεπε να καταδικαστεί η Ελλάδα και ως προς το ουσιαστικό μέρος της παραβίασης του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ, καθώς από πλήθος στοιχείων προκύπτει η προηγούμενη παρουσία του προσφεύγοντα στην Ελλάδα. Σημειώνουν ειδικότερα ότι, ενόψει των συστημικών ελλείψεων στο σύστημα ασύλου την περίοδο των γεγονότων, το γεγονός ότι ο προσφεύγων δεν είχε επίσημα καταθέσει αίτηση ασύλου δεν είναι επαρκές για να αμφισβητηθεί η παρουσία του στην Ελλάδα. Αντίθετα, σημειώνουν ότι όλα τα στοιχεία, όπως και οι μαρτυρίες περί των προσπαθειών του προσφεύγοντα να υποβάλλει αίτημα ασύλου, αποδεικνύουν ότι ήταν αυτός ο απαχθείς κατ’ εκείνα τα γεγονότα. Διαπίστωσαν, δε, ότι δεν παρέχεται από τις Ελληνικές αρχές καμία εύλογη εναλλακτική εξήγηση έναντι της αφήγησης του προσφεύγοντα και τούτο ενισχύει περαιτέρω την δική του εκδοχή των γεγονότων.
Οι τρεις Δικαστές επισημαίνουν :
- τη σχετική νομολογία του Δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία μια συνεκτική εκδοχή των γεγονότων αποτελεί σταθερή αφετηρία σε υποθέσεις εξαναγκαστικών εξαφανίσεων και καταλήγουν ότι τα διαθέσιμα στοιχεία οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ήταν ο προσφεύγων, και όχι άλλο άτομο, αυτός που απήχθη το βράδυ της 30ής Μαΐου 2013, καθώς παρέθεσε λεπτομερή περιγραφή των γεγονότων, εξέθεσε λεπτομερώς τον ακριβή τόπο, όπου φέρεται να συνέβησαν αυτά, το δρομολόγιο και τις συνθήκες παράδοσής του στις Τουρκικές αρχές.
- ότι θα περίμενε κανείς από το υπόλογο Κράτος να παράσχει επαρκείς εξηγήσεις σχετικά με το πώς έγιναν τα γεγονότα, δεδομένου μάλιστα ότι το αυτοκίνητο που χρησιμοποιήθηκε ανήκε στην Ελληνική αστυνομία, αναφέροντας ότι σύμφωνα με την νομολογία του ΕΔΔΑ επί των άρθρων 2 και 3, όταν τα γεγονότα στο σύνολό τους ή σε ένα μεγάλο μέρος τους είναι αποκλειστικά σε γνώση των αρχών, όπως στις περιπτώσεις προσώπων που βρίσκονται υπό τον έλεγχό τους και δη στις περιπτώσεις καταγγελλόμενης αναγκαστικής εξαφάνισης, το βάρος της απόδειξης για ό,τι τους συμβαίνει μετατίθεται στις αρχές και
- Διαπιστώνουν, περαιτέρω, ότι υπάρχουν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία για να γίνει δεκτό ότι η καταγγελθείσα απαγωγή του προσφεύγοντα και η στέρηση της ελευθερίας που υπέστη εξ αυτής πραγματοποιήθηκαν με την εμπλοκή του Ελληνικού κράτους.
Καταλήγουν, δε, οι 3 μειοψηφούντες δικαστές ότι:
- «[…] η έλλειψη αποτελεσματικής εκ των υστέρων έρευνας από τις Ελληνικές αρχές σχετικά με την εξαφάνιση του προσφεύγοντος, την οποία διαπίστωσε ομόφωνα το Τμήμα, ενισχύει το συμπέρασμα ότι αυτές εμπλέκονται στα γεγονότα της 30ής Μαΐου 2013 [..] […]».
- «[…] Λαμβάνοντας υπόψη τον τρόπο με τον οποίο συνέβησαν τα γεγονότα, δηλαδή ότι τα μάτια του προσφεύγοντος καλύφθηκαν, αρχικά με τα χέρια και στη συνέχεια με μία κουκούλα, και ότι τα χέρια του ήταν δεμένα με χειροπέδες, η απαγωγή του προσφεύγοντος και η μεταφορά του στη Δημοκρατία της Τουρκίας του προκάλεσαν αναμφίβολα αισθήματα οδύνης και φόβου, που ισοδυναμούν με απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση κατά παράβαση του άρθρου 3 […]».
Η απόφαση αυτή, 10 χρόνια μετά την καταγγελία της απαγωγής και την φυλάκιση του προσφεύγοντα στην Τουρκία, δικαιώνει, ως προς τα όσα έκανε δεκτά, την αγωνιώδη προσπάθεια των συνηγόρων του προσφεύγοντα, που από εκείνη την ίδια σχεδόν στιγμή της απαγωγής, με αλλεπάλληλες επικοινωνίες με τις αρμόδιες αστυνομικές υπηρεσίες, κατήγγειλαν με στοιχεία την αναγκαστική εξαφάνιση του προσφεύγοντα και προσπάθησαν να αποτρέψουν την παράδοσή του στην Τουρκία, όπου αντιμετώπιζε σοβαρές διώξεις και κίνδυνο βασανιστηρίων λόγω των πολιτικών του πεποιθήσεων. Η ισχυρή μειοψηφία εξάλλου, με την εμπεριστατωμένη Γνώμη της, αφήνει ανοικτή την προοπτική παραπομπής της υπόθεσης στο Τμήμα Ευρείας Συνθέσεως του Δικαστηρίου, για μια περαιτέρω κρίση επί των θεμάτων της προσφυγής.
Αθήνα, 1 Φεβρουαρίου 2023
Δίκτυο Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων & Μεταναστών
Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ)
Ομάδα Δικηγόρων για τα Δικαιώματα Προσφύγων και Μεταναστών
