Με μια σαλταδόρικη στην κυριολεξία ερμηνεία η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας έκρινε συνταγματικό τον εκτρωματικό νόμο για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια (Ν. 5094/2024) και απέρριψε κατά πλειοψηφία τις προσφυγές της ΠΟΣΔΕΠ, πανεπιστημιακών καθηγητών και του Κατρούγκαλου.
Το ΣτΕ βιάστηκε τελικά να βγάλει απόφαση, χωρίς να στείλει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης, και πήρε πάνω του την αποκλειστική ευθύνη, αναμασώνατς ακριβώς την «επιχειρηματολογία» που το ΔΕΕ θα χρησιμοποιούσε. Βιάστηκε να βγάλει αυτήν την αισχρή απόφαση επειδή ο χρόνος πιέζει, αφού από τον Σεπτέμβρη πρέπει να λειτουργήσουν, όπως έχει ανακοινώσει η κυβέρνηση Μητσοτάκη, τα πανεπιστημιοποιημένα κολλέγια, που θα φορέσουν τον μανδύα των παραρτημάτων των ξένων πανεπιστημίων (Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης-ΝΠΠΕ), με τα οποία είναι συμβεβλημένα με συμφωνίες δικαιόχρησης και λειτουργούν ήδη στη χώρα μας.
Καρμπόν δημοσιεύματα στον αστικό Τύπο, προφανώς με «διαρροές» άνωθεν, κάνουν λόγο για λειτουργία 100-120 προγραμμάτων σπουδών και εγγραφή σε αυτά περίπου 6.000 φοιτητών-πελατών. Κυβέρνηση, ξένα συμφέροντα, ΕΕ, ολόκληρο το αστικό σύστημα πιέζει σε αυτήν την κατεύθυνση και το ΣτΕ προσέτρεξε να ικανοποιήσει τις εντολές τους, πιστοποιώντας για πολλοστή φορά ότι αποφασίζει με βάση το «δίκιο του μονάρχη», ειδικά όταν δεν αισθάνεται στο σβέρκο του την καυτή ανάσα του κινήματος (να πάρουμε υπόψη μας ότι ο πρώτος κύκλος των φοιτητικών κινητοποιήσεων έκλεισε, ο νόμος ψηφίστηκε από τον κυβερνητικό λόχο με ό,τι συνεπάγεται αυτό για τις προσδοκίες του κινήματος και ότι είναι κατακαλόκαιρο με τα πανεπιστήμια εν μέσω εξεταστικής).
Ευθύς μόλις ο πρόεδρος του ΣτΕ έκανε τη σχετική ανακοίνωση βγήκαν όλα τα γκεσέμια -πρώην και νυν του ΥΠΑΙΘΑ-, Πιερρακάκης, ο εμπνευστής του νόμου μαζί με τον Μητσοτάκη, Ζαχαράκη, υπουργός Αμάθειας και Καταστολής, Παπαϊωάννου, πρώην πρύτανης των ΜΑΤ στο ΑΠΘ και νυν υφυπουργός του ΥΠΑΙΘΑ και πανηγυρίζουν, κάνοντας λόγο για «δικαίωση», «ξεπέρασμα των ιδεοληψιών», «γκρέμισμα των τειχών και των ριζωμένων ταμπού», για «ιστορική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση».
Μια σαλταδόρικη ερμηνεία
Παραθέτουμε καταρχάς την απόφαση του ΣτΕ για να την σχολιάσουμε στη συνέχεια (οι εμφάσεις δικές μας):
Ο Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας
Σύμφωνα με το άρθρο 34 παρ. 8 του π.δ. 18/1989, όπως προστέθηκε με το άρθρο 25 του ν. 4786/2021
Ανακοινώνει τα εξής:
Στις 2.6.2025 και 13.6.2025 η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας συνήλθε σε διασκέψεις υποθέσεων σχετικών με την εγκατάσταση και λειτουργία στην Ελλάδα Παραρτημάτων – Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (ΝΠΠΕ). Οι υποθέσεις αυτές συζητήθηκαν κατά τη δικάσιμο της 11.4.2025, προκειμένου να επιλυθούν τα ζητήματα συνταγματικότητας και συμβατότητας με το ενωσιακό δίκαιο των διατάξεων του ν. 5094/2024.
Το Δικαστήριο έκρινε τα εξής:
Α. Οι διατάξεις των παρ. 5 και 8 του άρθρου 16 του Συντάγματος, ενόψει και του σκοπού τους, που συνίσταται στην παροχή υψηλού επιπέδου ανώτατης εκπαίδευσης, σε συνδυασμό με την παρ. 1 του άρθρου 16, η οποία κατοχυρώνει την ελευθερία της εκπαίδευσης και την ακαδημαϊκή ελευθερία, ερμηνεύονται – σύμφωνα και με την ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 28 του Συντάγματος αλλά και επί τη βάσει των αρχών της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και της καλόπιστης συνεργασίας των κρατών μελών (αρ. 2 και 4 παρ.3 ΣΕΕ) – σε αρμονία με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, οι ως άνω συνταγματικές διατάξεις ερμηνεύονται ενόψει των νεότερων νομοθετικών και νομολογιακών δεδομένων του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία αφορούν την παροχή ανώτατης εκπαίδευσης (αρ. 165 ΣΛΕΕ), την ελευθερία εγκατάστασης (αρ. 49 ΣΛΕΕ), καθώς και το θεμελιώδες δικαίωμα ίδρυσης εκπαιδευτικών ιδρυμάτων με σεβασμό των δημοκρατικών αρχών (αρ. 14 παρ. 3 του Χάρτη). Επί τη βάσει των ανωτέρω, δεν αποκλείεται κατά το Σύνταγμα η ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων προερχομένων από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή από χώρα συμβεβλημένη στην GATS, κατά τους όρους ειδικού νόμου, με τον οποίον διασφαλίζεται υψηλό επίπεδο σπουδών και προστατεύεται η ακαδημαϊκή ελευθερία.
Κατόπιν τούτων, απορρίπτονται, κατά πλειοψηφία, τρεις αιτήσεις ακυρώσεως που έχουν ασκηθεί από Καθηγητές Α.Ε.Ι. και την ΠΟΣΔΕΠ.
Β. Το σύστημα του ως άνω νόμου, ως προς τους όρους αδειοδότησης και λειτουργίας, δεν εισάγει υπέρμετρους περιορισμούς στην ελευθερία εγκατάστασης (άρθρο 49 ΣΛΕΕ).
Κατόπιν τούτου, απορρίπτεται, κατά πλειοψηφία, αίτηση ακυρώσεως των κολλεγίων.
Πρώτα πρώτα να θυμηθούμε τι αναφέρουν οι συγκεκριμένες παράγραφοι 1, 5 και 8 του άρθρου 16 του συντάγματος που επικαλείται το ΣτΕ:
Αρθρο 16
- H τέχνη και η επιστήμη, η έρευνα και η διδασκαλία είναι ελεύθερες η ανάπτυξη και η προαγωγή τους αποτελεί υποχρέωση του Kράτους. H ακαδημαϊκή ελευθερία και η ελευθερία της διδασκαλίας δεν απαλλάσσουν από το καθήκον της υπακοής στο Σύνταγμα.
5. H ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση. Tα ιδρύματα αυτά τελούν υπό την εποπτεία του Kράτους, έχουν δικαίωμα να ενισχύονται οικονομικά από αυτό και λειτουργούν σύμφωνα με τους νόμους που αφορούν τους οργανισμούς τους. Συγχώνευση ή κατάτμηση ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων μπορεί να γίνει και κατά παρέκκλιση από κάθε αντίθετη διάταξη, όπως νόμος ορίζει.
Eιδικός νόμος ορίζει όσα αφορούν τους φοιτητικούς συλλόγους και τη συμμετοχή των σπουδαστών σ’ αυτούς.
8. Nόμος ορίζει τις προϋποθέσεις και τους όρους χορήγησης άδειας για την ίδρυση και λειτουργία εκπαιδευτηρίων που δεν ανήκουν στο Kράτος, τα σχετικά με την εποπτεία που ασκείται πάνω σ’ αυτά, καθώς και την υπηρεσιακή κατάσταση του διδακτικού προσωπικού τους.
H σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται.
Από τα παραπάνω είναι ξεκάθαρο ότι η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που είναι ΝΠΔΔ και ότι η σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται ρητώς και διά ροπάλου.
Οι διατάξεις αυτές είναι διαυγέστατες, ξεκάθαρες και δεν επιδέχονται ουδεμίας άλλης ερμηνείας. Η ελευθερία της επιστήμης, της έρευνας και της διδασκαλίας (παρ.1) αναφέρεται στην ελευθερία ανάπτυξής τους μακριά από ιδιοτελή συμφέροντα, σκοπιμότητες, περιορισμούς και πιέσεις και δεν έχει σχέση με τη νομική μορφή των ιδρυμάτων μέσα στα οποία αυτές αναπτύσσονται. Η νομική μορφή των ιδρυμάτων (ΝΠΔΔ με πλήρη αυτοδιοίκηση και απόλυτη απαγόρευση σύστασης ανώτατων σχολών από ιδιώτες) ξεκαθαρίζεται απόλυτα στη συνέχεια με τις παραγράφους 5 και 8.
Κάθε άρθρο του συντάγματος είναι αυτοτελές ως προς την ερμηνεία του. Κάθε διάταξή του έχει ισότιμη και ισοβαρή αξία με κάθε άλλη και δεν μπορεί να ισοσκελιστεί από άλλη διάταξη. Αποτελεί, λοιπόν, καθαρή σοφιστεία, με στόχο τη διαστρέβλωση της αλήθειας και την παραπλάνηση, η ερμηνεία του σε συνδυασμό με ένα άλλο άρθρο, όπως το άρθρο 28 που επικαλείται το ΣτΕ, και βεβαίως η κυβέρνηση όταν ψηφιζόταν ο νόμος για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια-κολλέγια καθ’ υπόδειξη «πρόθυμων» συνταγματολόγων (βλέπε άρθρο «Ιδιωτικά πανεπιστήμια: Σκηνές από το μέλλον διά στόματος Βενιζέλου, Σκουρή»).
Τι λέει, λοιπόν, το άρθρο 28 του Συντάγματος;
«Αρθρο 28: (Κανόνες του διεθνούς δικαίου και διεθνείς οργανισμοί)
- Oι γενικά παραδεγμένοι κανόνες του διεθνούς δικαίου, καθώς και οι διεθνείς συμβάσεις, από την επικύρωσή τους με νόμο και τη θέση τους σε ισχύ σύμφωνα με τους όρους καθεμιάς, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του εσωτερικού ελληνικού δικαίου και υπερισχύουν από κάθε άλλη αντίθετη διάταξη νόμου. H εφαρμογή των κανόνων του διεθνούς δικαίου και των διεθνών συμβάσεων στους αλλοδαπούς τελεί πάντοτε υπό τον όρο της αμοιβαιότητας…»
Λέει ότι το κοινοτικό δίκαιο, δηλαδή το δίκιο των ισχυρών ιμπεριαλιστικών κρατών, που κάνουν το κουμάντο στην ΕΕ, κατισχύει του ελληνικού δικαίου και η ελληνική μπανανία οφείλει να υπακούσει.
Το σύνταγμα, όμως, δεν είναι οποιοσδήποτε «εθνικός νόμος» για να υποχωρήσει έναντι «του διεθνούς δικαίου». Αποτελεί θεμελιακό νόμο κάθε κοινωνικοοικονομικού σχηματισμού και αποτυπώνει αυτό που ήδη έχει συντελεστεί.
Η ξενόδουλη και δουλοπρεπής, όμως, ελληνική αστική τάξη, με την ερμηνεία που σκόπιμα δίνει για να υπηρετήσει τα ξένα και ντόπια συμφέροντα, ουσιαστικά καταργεί το σύνταγμα, στο οποίο κατά τα άλλα ομνύει, αλλά στην πράξη το έχει κάνει «κόσκινο».
Αναφέραμε προηγουμένως ότι το Συμβούλιο της Επικρατείας χρησιμοποιεί την επιχειρηματολογία που θα επέλεγε να χρησιμοποιήσει και το ΔΕΕ, εάν το ΣτΕ κατέφευγε σε αυτό υποβάλλοντας προδικαστικό ερώτημα.
Μια πρόγευση αυτής της απάντησης είχε δώσει η Επίτροπος για την Καινοτομία, την Ερευνα, τον Πολιτισμό, την Εκπαίδευση και τη Νεολαία, Ιλιάνα Ιβάνοβα, απαντώντας σε ερώτηση των ευρωβουλευτών του ΚΚΕ Κώστα Παπαδάκη και Λευτέρη Νικολάου – Αλαβάνου σχετικά με το νόμο Πιερρακάκη για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Η ευρωπαία Επίτροπος είπε ότι η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων είναι απολύτως σύμφωνη με την πάγια νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου που «επιβεβαίωσε την ανάγκη τα κράτη μέλη να εκπληρώσουν τις δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει στο πλαίσιο της Γενικής Συμφωνίας για το Εμπόριο Υπηρεσιών (GATS) για την ελευθερία εγκατάστασης, την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών, καθώς και τις διατάξεις του Χάρτη σχετικά με την ακαδημαϊκή ελευθερία, την ελευθερία ίδρυσης ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και την ελευθερία άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας».
Ο πυρήνας αυτής της επιχειρηματολογίας επαναλαμβάνεται ακριβώς από το ΣτΕ. Ισχυρίζεται η απόφαση του ΣτΕ ότι οι σχετικές παράγραφοι του άρθρου 16 «ερμηνεύονται – σύμφωνα και με την ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 28 του Συντάγματος αλλά και… σε αρμονία με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, οι ως άνω συνταγματικές διατάξεις ερμηνεύονται ενόψει των νεότερων νομοθετικών και νομολογιακών δεδομένων του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία αφορούν την παροχή ανώτατης εκπαίδευσης (αρ. 165 ΣΛΕΕ), την ελευθερία εγκατάστασης (αρ. 49 ΣΛΕΕ), καθώς και το θεμελιώδες δικαίωμα ίδρυσης εκπαιδευτικών ιδρυμάτων με σεβασμό των δημοκρατικών αρχών (αρ. 14 παρ. 3 του Χάρτη)». Και καταλήγει: «Επί τη βάσει των ανωτέρω, δεν αποκλείεται κατά το Σύνταγμα η ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων προερχομένων από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή από χώρα συμβεβλημένη στην GATS,…».
«Νεότερα νομοθετικά και νομολογιακά δεδομένα της ΕΕ», λοιπόν, «ελευθερία εγκατάστασης», «διατάξεις του Χάρτη» για την ακαδημαϊκή ελευθερία, την ελευθερία ίδρυσης ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και την ελευθερία άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας, ακόμη και αναφορά στη Γενική Συμφωνία για το Εμπόριο Υπηρεσιών (GATS), είναι οι φράσεις κλειδιά, που επαναλαμβάνονται τόσο από την ευρωπαία Επίτροπο όσο και από το ΣτΕ.
Ο πυρήνας αυτού του σκεπτικού εκφράστηκε από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης στην περίπτωση της Ουγγαρίας, την οποία καταδίκασε μετά από προσφυγή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (απόφαση 66/18 του Τμήματος Μείζονος Συνθέσεως του ΔΕΕ, της 6ης Οκτωβρίου 2020), για την νομοθετική μεταρρύθμιση που έκανε στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, που είχε ως σκοπό να εξαναγκάσει το Πανεπιστήμιο Κεντρικής Ευρώπης (CEU) του Σόρος, να εγκαταλείψει τη χώρα.
Πρόκειται για τη χυδαία αντίληψη ότι η εκπαίδευση, η συστηματική δηλαδή μετάδοση της γνώσης, η καλλιέργεια της προσωπικότητας, η Παιδεία με λίγα λόγια έστω και στενεμένη στα όρια της εκπαίδευσης-αναφαίρετο δικαίωμα κάθε ανθρώπου, αποτελεί «υπηρεσία» και ως τέτοια εντάσσεται στις προβλέψεις και αρμοδιότητες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΥ)! Κοντολογίς η εκπαίδευση θεωρείται εμπόρευμα που η εξαγωγή του υπακούει στην αρχή της ελεύθερης εμπορίας υπηρεσιών και μετεγκατάστασης.
Το ΔΕΕ εκμηδένισε κάθε θεωρία ότι η εκπαίδευση αποτελεί «εθνική υπόθεση» κάθε κράτους-μέλους και από τη στιγμή που θεωρείται «υπηρεσία», δηλαδή εμπόρευμα που υπόκειται στους νόμους της GATS και του ΠΟΥ, εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ. Με βάση αυτό το σκεπτικό το κράτος-μέλος υποχρεούται «να παρέχει σε υπηρεσίες και φορείς παροχής υπηρεσιών οποιουδήποτε άλλου μέλους μεταχείριση όχι λιγότερο ευνοϊκή από τη μεταχείριση που παρέχει στις οικείες παρεμφερείς υπηρεσίες και [στους δικούς του] φορείς παροχής υπηρεσιών», ενώ «η τυπικά όμοια ή τυπικά διαφορετική μεταχείριση θεωρείται ότι είναι λιγότερο ευνοϊκή εάν τροποποιεί τους όρους ανταγωνισμού υπέρ των υπηρεσιών ή φορέων παροχής υπηρεσιών του συγκεκριμένου μέλους, σε σύγκριση με παρεμφερείς υπηρεσίες ή φορείς παροχής υπηρεσιών οποιουδήποτε άλλου μέλους».
Οσον αφορά τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης και ειδικά όσον αφορά το ζήτημα της ακαδημαϊκής ελευθερίας, το ΔΕΕ «ξεχείλωσε» παντελώς την έννοιά της, προκειμένου να υπηρετήσει τον εξαρχής επιδιωκόμενο σκοπό του, να νομιμοποιήσει παντί τρόπω την εγκατάσταση αλλοδαπών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων στο έδαφος κράτους μέλους.
Ακαδημαϊκή ελευθερία, λέει, δεν είναι μόνο η ελευθερία στην έρευνα και στην εκπαίδευση, η ελευθερία έκφρασης και δράσης, κ.λπ., Κατά τη γενική εισαγγελέα Kokott, την άποψη της οποίας ασπάστηκε το ΔΕΕ, «η ακαδημαϊκή ελευθερία έχει επίσης μια θεσμική και διαρθρωτική διάσταση, δεδομένου ότι η ύπαρξη και η χρήση μιας υποδομής είναι βασική προϋπόθεση της άσκησης εκπαιδευτικών και ερευνητικών δραστηριοτήτων».
Δηλαδή, η υποδομή, οι εγκαταστάσεις του ξένου ΑΕΙ, που συνδέονται επίσης με τον όρο «αυτονομία» του ιδρύματος, αποτελούν το έδαφος και την προϋπόθεση για να αναπτυχθεί η έρευνα και η διδασκαλία, άρα συμπεριλαμβάνονται στην έννοια της ακαδημαϊκής ελευθερίας, που αποτελεί τάχα για το κεφάλαιο και τους υπηρέτες του υπέρτατο αγαθό της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Κοντολογίς, «ακαδημαϊκή ελευθερία» και «ελευθερία άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας» είναι για το ΔΕΕ έννοιες ταυτόσημες. Το κεφάλαιο που δραστηριοποιείται στο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, στο όνομα της «αυτονομίας» και της «ακαδημαϊκής ελευθερίας» έχει το δικαίωμα να ιδρύει ιδιωτικά πανεπιστήμια ή να «συνεργάζεται» με τα δημόσια ΑΕΙ, χρησιμοποιώντας τις υποδομές και το εκπαιδευτικό και ερευνητικό τους προσωπικό με στόχο τη μέγιστη κερδοφορία του.
Τέλος, είναι για γέλια και συγχρόνως προκλητική η επίκληση του ΣτΕ στην υψηλής ποιότητας ανώτατη εκπαίδευση, που θα παρέχουν δήθεν τα παραρτήματα των αλλοδαπών πανεπιστημίων, όταν διαπιστωμένα πλέον πρόκειται για μετενσάρκωση των ήδη λειτουργούντων στη χώρα μας κολλεγίων.
Είναι πολύ σημαντικό να τονίσουμε από τώρα ότι τα προγράμματα σπουδών των πανεπιστημιοποιημένων κολλεγίων είναι τριετή στον προπτυχιακό κύκλο, όταν οι σπουδές στα ελληνικά δημόσια ΑΕΙ είναι τουλάχιστον τετραετείς. Αυτό θα σηματοδοτήσει αναπόφευκτα την υποβάθμιση των σπουδών στα δημόσια πανεπιστήμια, καθώς αυτά θα εκβιάζονται από τα ΝΠΠΕ-κολλέγια με τον τριετή προπτυχιακό κύκλο, αφού θα παρέχουν ισότιμα πτυχία. Μην ξεχνάμε ότι στο βάθος είναι πάντα η κακόφημη Συνθήκη της Μπολόνια, την οποία έχει υπογράψει φαρδιά πλατιά και η ελληνική αστική τάξη διά χειρός Γεράσιμου Αρσένη.
Γιούλα Γκεσούλη
