Την ώρα που το προηγούμενο φύλλο της «Κ» όδευε προς το τυπογραφείο, η κυβέρνηση κατέθετε στη Βουλή την αναμενόμενη τροπολογία, που ανοίγει το δρόμο για την επί της ουσίας κατάργηση ενός ασφαλιστικού θεσμού που έχει συμπληρώσει 45 χρόνια ζωής και καλύπτει περίπου 700.000 εργάτες και εργάτριες.
Η τροπολογία είναι εξαιρετικά απλή στο περιεχόμενό της. Οι υπουργοί Εργασίας και Οικονομίας μπορούν με κοινές αποφάσεις τους, ύστερα από γνώμη της διαρκούς Επιτροπής Κρίσεως Βαρέων και Ανθυγιεινών Επαγγελμάτων, που συγκροτείται (θα δούμε παρακάτω τι είναι αυτή η Επιτροπή), να εντάσσουν χώρους, ειδικότητες και επαγγέλματα στα ΒΑΕ.
Μέχρι να λειτουργήσει αυτή η Επιτροπή για να κρίνει (υποτίθεται) νέα επαγγέλματα-ειδικότητες-χώρους που θα ζητήσουν να ενταχθούν στα ΒΑΕ, με κοινές αποφάσεις των ίδιων υπουργών καθορίζονται τα επαγγέλματα, οι ειδικότητες και οι χώροι που υπάγονται στα ΒΑΕ, με βάση το πόρισμα της επιτροπής Μπεχράκη, που έχει εκδοθεί από πέρυσι, και το πόρισμα της επιτροπής που λειτουργεί τώρα (για επαγγέλματα-ειδικότητες-χώρους που έως τώρα δεν ανήκαν και ζητούν να ενταχθούν στα ΒΑΕ).
Σ’ αυτό το σημείο βρίσκεται η καρδιά όλης της ρύθμισης. Καταρχάς, οι υπουργοί μετατρέπονται σε απόλυτους μονάρχες που αποφασίζουν ανεξέλεγκτα. Εχει σημασία να δού-με ποια είναι η έως τώρα ιστορία του θεσμού. Με το παλιό καθεστώς (μέχρι το 1990) αποφάσιζαν οι επιτροπές κρίσης (πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια) για την ένταξη ή μη ένταξη στα ΒΑΕ και οι αποφάσεις τους ήταν υποχρεωτικές για τους υπουργούς, που εξέδιδαν αποφάσεις μετά από εισήγηση του ΔΣ του ΙΚΑ. Το 1990 η κυβέρνηση Μητσοτάκη κατάργησε τις επιτροπές κρίσης. Το 2002 με το νόμο Ρέππα ορίστηκε η διαδικασία επανάκρισης των ΒΑΕ, που θα γινόταν με Προεδρικό Διάταγμα, ύστερα από σύμφωνη γνώμη της «Επιστημονικής Επιτροπής». Δηλαδή, η γνώμη της επιτροπής που θα λειτουργούσε θα ήταν υποχρεωτική για τον υπουργό. (Οπως είναι γνωστό, η πρώτη επιτροπή, που άρχισε επί ΠΑΣΟΚ και ολοκλήρωσε επί ΝΔ, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν μπορεί να προτείνει κατάλογο ΒΑΕ, γιατί δεν έχει κανένα επιστημονικό δεδομένο για να κρίνει). Ο Τσιτουρίδης άλλαξε τη σχετική διάταξη του νόμου Ρέππα, προβλέποντας ότι η επιτροπή θα εκφέρει απλή γνώμη (δηλαδή, δεν θα είναι υποχρεωτική για την κυβέρνηση), όμως διατήρησε την υποχρέωση έκδοσης ΠΔ. Τώρα, η κυβέρνηση Καραμανλή καταργεί και την έκδοση ΠΔ και προβλέπει απλή απόφαση υπουργών, που σημαίνει ότι δεν χωρά έλεγχος από το ΣτΕ. Η λίστα «θα γίνεται με κοινή υπουργική απόφαση, γιατί έτσι επιβάλλει η κοινή λογική», δήλωσε με θράσος χιλίων πιθήκων η Πετραλιά στη ΝΕΤ!
Το δεύτερο σημαντικό στοιχείο είναι η αναφορά στην επιτροπή Μπεχράκη, το πόρισμα της οποίας είναι γνωστό και πετάει την πλειοψηφία των επαγγελμάτων-ειδικοτήτων-χώρων έξω από τα ΒΑΕ, δημιουργώντας μάλιστα τέσσερις κατηγορίες (γράψαμε στο προηγούμενο φύλλο αναλυτικά γι’ αυτό το πόρισμα). Το πόρισμα της επιτροπής Μπεχράκη είναι το μοναδικό σημείο αναφοράς για την κυβέρνηση. Η άλλη επιτροπή αποκλείεται να το αλλάξει. Πρώτο, γιατί η συντριπτική πλειοψηφία των μελών της ήταν μέλη και στην επιτροπή Μπεχράκη, το πόρισμα της οποίας ήταν ομόφωνο (είχαν αποχωρήσει οι εκπρόσωποι της ΓΣΕΕ και του ΤΕΕ), οπότε αποκλείεται να στραφούν ενάντια στον εαυτό τους και μάλιστα μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Δεύ-τερο, γιατί ακόμα κι αν υποθέσουμε ότι αυτή η επιτροπή πάει να κινηθεί σε κατεύθυνση αντίθετη μ’ αυτή της επιτροπής Μπεχράκη, η κυβέρνηση έχει κάθε δυνατότητα να την καταργήσει, αφού η θητεία της έληξε χτες και τυχόν παράταση θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από τον κυβερνητικό σχεδιασμό (πότε θέλει η κυβέρνηση να βγάλει την πρώτη υπουργική απόφαση) και από τις διαθέσεις που θα δείξει αυτή η επιτροπή να προσαρμοστεί στο πλαίσιο της επιτροπής Μπεχράκη. Αρα, το πόρισμα της επιτροπής Μπεχράκη είναι το Α και το Ω. Αυτό θα αποτελέσει τη βάση για το πέταγμα έξω από τα ΒΑΕ όλων των επαγγελμάτων-ειδικοτήτωνχώρων που ανήκουν ως τώρα.
Στην ίδια εμφάνισή της στη ΝΕΤ η Πετραλιά υπήρξε σαφής: τη σχετική λίστα ετοιμάζουν πυρετωδώς υπηρεσιακοί παράγοντες του υπουργείου και θα είναι έτοιμη τον Αύγουστο (μες στο κατακαλόκαιρο, δηλαδή), ενώ βάση της θα είναι το πόρισμα της επιτροπής Μπεχράκη. Προανήγγειλε μάλιστα και τα νέα επαγγέλματα που θα ενταχθούν, προκειμένου να αποτελέσουν το λούστρο αυτής της αντεργατικής ρύθμισης: «οι εναερίτες της ΔΕΗ και οι εργαζόμενοι στην Ψυττάλεια». Το αν τα νέα επαγγέλματα θα υποδειχτούν από την επιτροπή της οποίας η θητεία έληξε χτες ή θα επιλεγούν από τους υπηρεσια- κούς παράγοντες του υπουργείου δεν έχει καμιά σημασία, όπως καταλαβαίνετε.
Η Πετραλιά δήλωσε, ακόμη, ότι δεν αποδέχεται την κατηγοριοποίηση. Αυτό το έχει πει και παλιότερα και έχει την εξήγησή του. Η κατηγοριοποίηση χρειάζεται νομοθετική ρύθμιση και η κυβέρνηση θέλει να τελειώνει εδώ και τώρα με μια «καθαρή λύση». Από την άλλη, η κατηγοριοποίηση απαιτεί την επεξεργασία ενός πολύ λεπτομερούς νομοθετικού πλαισίου (εισφορές για κάθε θεσπιζόμενη κατηγορία κ.λπ.), που θα προκαλέσει μπάχαλο στο ΙΚΑ. Αυτές τις επιφυλάξεις, χωρίς να διαφωνούν επί της ουσίας, εξέφρασαν και στο πλαίσιο της επιτροπής Μπεχράκη οι νομικοί-μέλη της Γ. Ψηλός και Δ. Μπούρλος. Πρέπει, όμως, να σημειώσουμε ότι η κατηγοριοποίηση επιβλήθηκε στην επιτροπή Μπεχράκη από το υπουργείο Εργασίας, γιατί έπρεπε να δοθεί επιστημονικοφάνεια στη διατεταγμένη υπηρεσία αυτής της επιτροπής. Αφού στα χέρια τους δεν είχαν κανένα επιστημονικό δεδομένο, γεγονός που σημείωναν όλοι οι θεσμοί που ασχολούνται με το θέμα (ΕΛΙΝΥΑΕ, Εταιρία Ιατρικής της Εργασίας, προηγούμενη επιτροπή για τα ΒΑΕ), έπρεπε να εφεύρουν την κατηγοριοποίηση, για να υποστηρίξουν ότι τάχα εξέτασαν επιστημονικά τα πάντα και κατάφεραν να κατατάξουν όλα τα ΒΑΕ με βάση το βαθμό βαρύτητας και επικινδυνότητας.
Το μόνο πραγματικό ερώτημα, πλέον, είναι πώς θα κάνει τις επιλογές η κυβέρνηση από τις τέσσερις κατηγορίες της επιτροπής Μπεχράκη. Εννοείται πως θα πετάξει έξω όσους πετάει και η επιτροπή Μπεχράκη. Θα πάρει, όμως, και άλλους, κυρίως από τις κατηγορίες 1 και 2, που κρίθηκαν «χαμηλής βαρύτητας». Το πόση έκταση θα πάρει αυτή τη φορά το ξωπέταγμα δεν έχει σημασία. Γιατί το θέμα παραμένει ανοιχτό και ο κατάλογος θα αναθεωρείται συνεχώς, με πρόσχημα τη «βελτίωση των όρων υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας». Αυτό θα είναι το έργο της νέας, διαρκούς επιτροπής που δημιουργείται.
Η κυβέρνηση υποκριτικά δημιουργεί και τη διαρκή Επιτροπή Κρίσεως Βαρέων και Ανθυγιεινών Επαγγελμάτων, στην οποία αναφερθήκαμε στην αρχή, «με αρμοδιότητα τη γνωμοδότηση για την υπαγωγή εργασιών, ειδικοτήτων ή χώρων εργασίας στα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα». Μετά το πόρισμα της επιτροπής Μπεχράκη, που θεσμικά πλέον (με αναφορά στη νομική διάταξη που εισάγεται) θεωρείται βάση για την περί ΒΑΕ κρίση, ο ρόλος αυτής της επιτροπής είναι να πετάει συνεχώς κόσμο έξω από τα ΒΑΕ. Αντε και κάπου-κάπου, σπανιότατα, να βάζει κανένα επάγγελμα. Διότι το πόρισμα της επιτροπής Μπεχράκη είναι δεσμευτικό. Τι σημαίνει αυτό; Οτι η διαρκής επιτροπή, η οποία θα ελέγχεται έτσι κι αλλιώς από το υπουργείο Εργασίας, θα ακολουθεί τη μεθοδολογία της επιτροπής Μπεχράκη. Δηλαδή, δεν θα χρειάζεται ούτε επιδημιολογικές μελέτες, ούτε στατιστική εργατικών χώρων, τίποτα το επιστημονικό. Θα ακολουθεί τη μέθοδο «κοντού-ψηλού», την οποία μας γνωστοποίησε η επιτροπή Μπεχράκη, βάζοντας υποψηφιότητα για κάποιο… αντι-Νόμπελ. Πώς ξεχωρίζουμε έναν ψηλό από έναν κοντό άνθρωπο; Ετσι ξεχωρίζουμε τα ΒΑΕ από τα μη ΒΑΕ. Για παράδειγμα, όταν οι οδηγοί του ΟΑΣΘ και του ΗΛΠΑΠ κατατάσσονται στην κατηγορία 2 (αν δεν εξαιρεθούν άμεσα από τα ΒΑΕ, αυτό θα γίνει σίγουρα στο όχι και πολύ μακρινό μέλλον), η επιτροπή δεν θα μπορεί να γνωμοδοτήσει θετικά για τους μηχανοδηγούς του μετρό, που έχουν αίτημα ένταξης στα ΒΑΕ. Οταν οι δασεργάτες («απασχολούμενοι σε εργασίες υλοτόμησης, μετατόπισης και φόρτωσης δασικών προϊόντων»), μια από τις πιο σκληρές εργασίες, που γίνεται στο μεγαλύτερο μέρος της με τη χρήση μουλαριών, βγαίνουν στην ουσία έξω από τα ΒΑΕ (κατατάσσονται μόλις στην κατηγορία 1), με τι επιχειρήματα θα ζητήσουν να μπουν κάποιοι εργαζόμενοι στο μέλλον, επικαλούμενοι ότι η δουλειά που κάνουν είναι βαριά;
Το έσχατο επιχείρημα της κυβέρνησης, που το επικαλείται συνεχώς η Πετραλιά, είναι πως η νέα λίστα των ΒΑΕ θα ισχύσει μόνο για τους νεοπροσλαμβανόμενους εργαζόμενους και όχι για τους ήδη ασφαλισμένους. Για τους εργαζόμενους, βέβαια, είναι απαράδεκτο και ντροπιαστικό να δεχτούν να πουλήσουν τα παιδιά τους, όμως δεν πρόκειται μόνο για θέμα ταξικής αξιοπρέπειας και αλληλεγγύης. Πρόκειται και για θέμα ταξικής εξυπνάδας, αν μας επιτρέπεται ο όρος. Καταρχάς, η ίδια η καπιταλιστική αγορά θα φροντίσει να λύσει το θέμα, εκβιάζοντας εργάτες με την απειλή της απόλυσης να μη θέλουν ΒΑΕ, αν θέλουν να βρουν δουλειά. Ομως, πολύ πριν το λύσει η καπιταλιστική αγορά, θα το λύσει κάποια κυβέρνηση. Διότι θα κληθεί (ακόμα και μέσω δικαστικών αποφάσεων) να εξισώσει τους όρους ασφάλισης, με βάση τη συνταγματική αρχή της ισότητας. Τι θα την εμποδίσει να επεκτείνει τη ρύθμιση και στους παλιούς, εκτός ίσως απ’ όσους βρίσκονται λίγο πριν τη σύνταξη; Δεν θα είναι η πρώτη φορά. Θυμίζουμε την περίπτωση του ΤΑΤ (τυπογράφοι), που όταν το συγχώνευσαν στο ΙΚΑ πρόσθεσαν 5 χρόνια στους παλι-ούς και 10 στους νέους εργάτες. Θυμίζουμε, ότι από το 1990 και μετά έχουμε συνεχείς αυξήσεις στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, που αφορούν και τους παλιούς. Θυμίζουμε τέλος την κυοφορούμενη ρύθμιση για τις γυναίκες στο δημόσιο.
