Δεν υπάρχει άρθρο οικονομικής εφημερίδας ανά τον κόσμο που να μη ζωγραφίζει με τα πιο μελανά χρώματα την κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει οι οικονομίες των περισσότερων καπιταλιστικών κρατών του πλανήτη. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει τη μεγαλύτερη μείωση της «παγκόσμιας ανάπτυξης» (του μεγέθους δηλαδή των καπιταλιστικών οικονομιών του πλανήτη) που έχει σημειωθεί από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι μεγαλύτερες καπιταλιστικές χώρες θα σημειώσουν αρνητική ανάπτυξη των οικονομιών τους το 2009.
Κάθε μέρα δημοσιεύονται στοιχεία που δείχνουν όλο και πιο καθαρά το βάθος αυτής της κρίσης. Στην Ιαπωνία, οι εξαγωγές το Γενάρη έπεσαν κατά 47% σε σχέση με τον ίδιο μήνα πέρσι. Στην Κίνα, το αντίστοιχο νούμερο ήταν –17.5% (με τις εισαγωγές να πέφτουν ακόμα περισσότερο, κατά 43%). Μπορεί οι εξαγωγές της Ευρωπαϊκής Ενωσης και των ΗΠΑ να μην εμφανίζουν το ίδιο χάλι (στην πρώτη αυξήθηκαν μέσα στο 2008, ενώ στη δεύτερη μειώθηκαν ελάχιστα), τα πράγματα όμως δεν είναι καθόλου ρόδινα στον τομέα της οικονομίας. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat (δημοσιεύτηκαν την περασμένη Τρίτη, 24/2), οι βιομηχανικές παραγγελίες στην Ευρωζώνη έπεσαν τον περασμένο Δεκέμβρη κατά 22.3% σε ετήσια βάση. Στις ΗΠΑ ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης (δημοσιεύτηκε την περασμένη Τρίτη) βρίσκεται στο χειρότερο επίπεδο από τότε που καθιερώθηκε (το 1967), ενώ οι πωλήσεις αυτοκινήτων είναι οι χαμηλότερες των τελευταίων 26 ετών (το ίδιο συμβαίνει και στην Ιαπωνία όπως αναφέρουμε σε διπλανή στήλη). Μεγάλες εταιρίες λιανικού εμπορίου στις ΗΠΑ δηλώνουν πτώση των κερδών τους που φτάνει μέχρι και το 60% το Γενάρη.
Οι μαζικές απολύσεις έπονται. Μεγάλες εταιρίες έχουν ανακοινώσει απολύσεις ή περιορισμό των εργάσιμων ημερών (με αντίστοιχη μείωση του μισθού). Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας προβλέπει απώλεια 50 εκατομμυρίων θέσεων εργασίας και 200 εκατομμύρια περισσότερους ανθρώπους στον πλανήτη να πέφτουν στις μαύρες ζώνες της απόλυτης εξαθλίωσης.
Απέναντι στην πρωτοφανή αυτή κρίση (για τα δεδομένα της μεταπολεμικής περιόδου), οι κυβερνήσεις απαντούν ομόφωνα με στήριξη του κεφαλαίου. Στις ΗΠΑ, πέραν του πακέτου των 700 δισ. δολαρίων για την αγορά των «τοξικών χρεών» των τραπεζών, που αποφασίστηκε τον περασμένο χρόνο, η νέα κυβέρνηση αποφάσισε πρόσφατα νέο πακέτο 787 δισ. δολαρίων, αυξάνοντας έτσι το έλλειμμα στο 1.5 τρισ. δολάρια (10% του ΑΕΠ). Στη Βρετανία, σύμφωνα με τον Independent (25/2/09), λαμβάνει χώρα η μεγαλύτερη ασφαλιστική κάλυψη των τραπεζών από το κράτος στην ιστορία της χώρας, με 500 δισ. στερλίνες για την αγορά των «τοξικών χρεών» των τραπεζών από το κράτος.
Πουθενά δεν είδαμε να δίνονται τέτοια ποσά για την ανακούφιση των ανέργων ή για τη στήριξη των χαμηλόμισθων. Εκεί το μόνο που αρμόζει είναι η σκληρή λιτότητα και η αποδοχή των συνεπειών της κρίσης. Οι εργάτες καλούνται να επιλέξουν το «μικρότερο κακό», όπως την επόμενη εβδομάδα οι εργάτες της Jaguar Land Rover καλού-νται να ψηφίσουν για το αν θα αποδεχτούν πάγωμα των μισθών τους για ένα χρόνο, να παραιτηθούν από τα μπόνους που τους έδινε μέχρι τώρα η εταιρία και να αποδεχτούν μείωση των ωρών εργασίας προκειμένου να αποφευχθούν οι απολύσεις για δύο χρόνια.
Η λογική του «μικρότερου κακού» μπροστά στον κίνδυνο της ανεργίας είναι η χειρότερη επιλογή. Γιατί αποδέχονται μια κατάσταση που μόνο αυτοί δεν φταίνε για τη δημιουργία της, ενώ δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι το «μεγαλύτερο κακό» δε θα συμβεί. Αν οι καπιταλιστές δουν ότι «δεν βγαίνουν», θα απαιτήσουν και άλλες υποχωρήσεις προκειμένου να διαχειριστούν την κρίση τους. Μια κρίση που οφείλεται στον ίδιο τον πυρήνα της οικονομικής και κοινωνικής πραγματικότητας. Στον καπιταλισμό που παράγει για το κέρδος κι όχι για τον άνθρωπο.
Πρέπει ν’ αρχίσουμε να σκεφτόμαστε πού οφείλεται αυτή η «υπερπαραγωγή» προϊόντων που παραμένουν απούλητα. Μήπως στο ότι η κοινωνία έχει καλύψει τις ανάγκες της; ‘Η μήπως στο ότι ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι διαβιώνουν με όλο και λιγότερα χρήματα, με αποτέλεσμα να μειώνεται η δυνατότητα κατανάλωσης των νοικοκυριών; Στις ΗΠΑ, σύμφωνα με δήλωση 33 οικονομολόγων, το εισόδημα του μέσου εργαζόμενου νοικοκυριού έπεσε κατά 2.000 δολάρια από το 2000 μέχρι το 2007. Το ίδιο συμβαίνει παντού και το βιώνουμε καθημερινά και στη χώρα μας, με την έκρηξη της ακρίβειας και τις γελοίες αυξήσεις που δίνονται στους μισθούς. Αν τώρα δεν υπάρξει αντίδραση, θα πρέπει να προετοιμαστούμε για τα χειρότερα.
Κάποιες σποραδικές αντιδράσεις έχουν αρχίσει στο εξωτερικό. Οι πάνω από 100.000 εργαζόμενοι (σύμφωνα με τα στοιχεία της αστυνομίας, διπλάσιοι σύμφωνα με τους διοργανωτές) που κατέβηκαν στους δρόμους του Δουβλίνου το περασμένο Σάββατο, διαμαρτυρόμενοι για τα σχέδια μείωσης των μισθών των δημόσιων υπαλλήλων κατά 10%, που ετοιμάζει η κυβέρνηση της Ιρλανδίας, θα μπορούσε να είναι ένα ενθαρρυντικό σημάδι, αν δεν περιοριστεί σε μια διαμαρτυρία που απλά θα καταγραφεί ως τέτοια. Σε μια περίοδο που το κεφάλαιο ετοιμάζεται να σαρώσει τα πάντα για να διαχειριστεί την κρίση του, οι εργαζόμενοι ή θα δώσουν μια εξίσου σκληρή απάντηση ή θα αποδεχτούν τα χαλινάρια μιας ακόμα πιο δυσβάστακτης σκλαβιάς. Είτε το θέλουμε είτε όχι, άλλος δρόμος δεν υπάρχει.
