Πού οφείλονται οι πανδημίες;

Τώρα που ο κοροναϊός θερίζει την ανθρωπότητα, οι διεθνείς οργανισμοί αναγκάζονται να παραδεχτούν ορισμένα πράγματα που πλέον γίνονται όλο και πιο ορατά ακόμα και στους μη μυημένους. Αναφερόμαστε σε πρόσφατη έκθεση της υπηρεσίας του ΟΗΕ για το περιβάλλον, της UNEP (United Nation Environment Program – Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ενωμένων Εθνών), η οποία δημοσιεύτηκε την περασμένη Δευτέρα και αποσπάσματά της αναδημοσιεύτηκαν την ίδια μέρα από τη βρετανική εφημερίδα Γκάρντιαν. Τι το ιδιαίτερο είχε η έκθεση αυτή; Απλά παραδέχτηκε ότι η ανθρωπότητα ασχολείται με τις οικονομικές και υγειονομικές επιπτώσεις της πανδημίας του νέου κοροναϊού, όχι όμως με τις περιβαλλοντικές της αιτίες.
 
Συνέπεια του γεγονότος αυτού είναι, σύμφωνα με την έκθεση, ότι τα επόμενα χρόνια η ανθρωπότητα θα έρθει αντιμέτωπη και με άλλες ασθένειες που θα προέλθουν από τα ζώα και θα περάσουν στους ανθρώπους. Οπως είναι φυσικό, η έκθεση προσπαθεί να στρογγυλέψει τα πράγματα και να δώσει «λύσεις» μέσω της «περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης» και της «οικουμενικής προσπάθειας» για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που έχουν προκύψει. Ομως, αυτό που έχει σημασία να τονίσουμε είναι το ότι παραδέχεται ανοιχτά ότι οι πανδημίες δεν οφείλονται σε «ατυχήματα» ενός σε γενικές γραμμές σωστού μηχανισμού διαχείρισης των τροφίμων, αλλά στο ποιόν αυτού του μηχανισμού.
 
«Τα παθογόνα που προέρχονται από τα ζώα και η εμφάνιση ή εξάπλωση ασθενειών που αυτά προκαλούν στους ανθρώπους είναι συνήθως αποτέλεσμα ανθρώπινης δραστηριότητας όπως η εντατικοποίηση της ζωϊκής παραγωγής ή η υποβάθμιση ή διάσπαση των οικοσυστημάτων, ή η μη βιώσιμη εκμετάλλευση των άγριων ζώων», επισημαίνει η έκθεση, δίνοντας στη συνέχεια περισσότερες λεπτομέρειες για το πώς γίνονται αυτά τα πράγματα.
 
Η έκθεση επισημαίνει ότι η εντατικοποίηση της κτηνοτροφίας δημιουργεί μεγάλο αριθμό γενετικά παρόμοιων οργανισμών. «Αυτά συχνά εκτρέφονται για [να επιτευχθούν] υψηλότερα επίπεδα παραγωγής. Πιο πρόσφατα έχουν εκτραφεί για να αντέχουν στις ασθένειες. Ως αποτέλεσμα, τα ζώα φυλάσσονται πολύ κοντά το ένα στο άλλο και συχνά σε όχι ιδανικές συνθήκες. Αυτός ο γενετικά ομογενοποιημένος πληθυσμός είναι πιο ευάλωτος σε μολύνσεις από γενετικά διαφορετικούς πληθυσμούς, επειδή οι τελευταίοι είναι πιο πιθανό να περιλαμβάνουν ορισμένα άτομα που αντέχουν καλύτερα στις ασθένειες. Η βιομηχανική εκτροφή των χοίρων, για παράδειγμα, προήγαγε τη μετάδοση της γρίπης των χοίρων, εξαιτίας της έλλειψης φυσικής απόστασης μεταξύ των ζώων. Στις φτωχότερες χώρες, υπάρχουν επιπρόσθετοι παράγοντες κινδύνου, καθώς η κτηνοτροφική παραγωγή συνήθως γίνεται δίπλα σε πόλεις, ενώ η βιοασφάλεια και βασικές πρακτικές της κτηνοτροφίας είναι συνήθως ανεπαρκείς, τα ζωικά απόβλητα ελάχιστα ελέγχονται και αντιμικροβιακά φάρμακα χρησιμοποιούνται για να καλύψουν τις κακές συνθήκες και πρακτικές».
 
Πόσο όμως φταίει η «ανθρώπινη δραστηριότητα» γι’ αυτή την κατάσταση; Η έκθεση επισημαίνει: «Από το 1940, τα μέτρα εντατικοποίησης της γεωργίας, όπως φράγματα, αρδευτικά έργα και βιομηχανικές φάρμες, σχετίζονται με πάνω από το 25% -και πάνω από το 50% για τις ζωονοσογόνες– των μολυσματικών ασθενειών που έχουν εμφανιστεί στους ανθρώπους. Επιπρόσθετα, το ένα τρίτο των καλλιεργήσιμων εδαφών χρησιμοποιείται για το τάισμα των ζώων. Αυτό σε ορισμένες χώρες οδηγεί σε καταστροφή των δασών» (οι εμφάσεις δικές μας).
 
Η έκθεση αναφέρει το παράδειγμα της Αυστραλίας, όπου η ανθρώπινη παρέμβαση οδήγησε στην εξάπλωση επιδημιών που σχετίζονται με τα κουνούπια, όπως η βορρελίωση που προκαλείται από βακτήριο που μεταδίδεται από τσίμπημα τσιμπουριού και προκαλεί ένα είδος μηνιγγίτιδας.
 
Το κυνήγι και η κατανάλωση άγριων ζώων αποτελεί, σύμφωνα με την έκθεση, έναν ακόμα παράγοντα κινδύνου για τη μετάδοση μολυσματικών ασθενειών από τα ζώα στον άνθρωπο. Η παγκόσμια παραγωγή κρέατος από άγρια ζώα έχει αυξηθεί τα τελευταία 60 χρόνια, φτάνοντας τα 2,11 δισεκατομμύρια μετρικούς τόνους το 2018. Στη Νότια Αφρική γύρω στους 100 χιλιάδες ανθρώπους ασχολούνται με αυτήν την παραγωγή. Η έκθεση επικαλείται στοιχεία πρόσφατης έρευνας σε 8.000 νοικοκυριά σε 24 χώρες της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας, σύμφωνα με την οποία το 39% των νοικοκυριών συμμετείχε στο κυνήγι άγριων ζώων, και σχεδόν όλα αυτά τα νοικοκυριά κατανάλωσαν το κυνήγι.
 
«Η επιστήμη είναι ξεκάθαρη ότι αν συνεχίσουμε να εκμεταλλευόμαστε την άγρια ζωή και να καταστρέφουμε τα οικοσυστήματά μας, τότε θα πρέπει να περιμένουμε να δούμε ένα σταθερό αριθμό τέτοιων ασθενειών να μεταπηδούν από τα ζώα στους ανθρώπους τα επόμενα χρόνια», υποστηρίζει ο επικεφαλής του προγράμματος της UNEP, Ινγερ Αντερσεν.
 
Αυτό που δεν είπε αυτή η έκθεση είναι ότι η ευθύνη για την καταστροφή των οικοσυστημάτων, για τις καταστροφικές πρακτικές που ακολουθούνται στην γεωργία και  κτηνοτροφία, για τα διαρκή διατροφικά σκάνδαλα δεν ανήκει γενικά «στους πολίτες», ακόμα και αν δεν έχουν καμιά περιβαλλοντική ευαισθησία. Αυτοί που κατέχουν τα μέσα παραγωγής και ελέγχουν τη διαδικασία της αγροτικής και κτηνοτροφικής παραγωγής είναι που καθορίζουν τα πράγματα. Κι αυτοί είναι οι καπιταλιστές που κάνουν το παν για το μέγιστο κέρδος.
 
Αν σήμερα οι διεθνείς οργανισμοί, που γενικά είναι επιφορτισμένοι με το καθήκον να προσαρμόζουν τις «λύσεις» στο πλαίσιο του συστήματος, μακριά από κάθε επαναστατική προοπτική, αναγκάζονται να παραδεχτούν ορισμένες αλήθειες, το κάνουν γιατί ο κόμπος έχει φτάσει στο χτένι και η τελευταία πανδημία κοστίζει χοντρά λεφτά στο καπιταλιστικό σύστημα παγκόσμια. Μη νομίζετε, όμως, ότι τα πράγματα θα διορθωθούν γι’ αυτό το λόγο, γιατί η αναρχία της παραγωγής και το κυνήγι του μέγιστου κέρδους κάνουν κάθε ουσιαστικό έλεγχο αδύνατο.