«Δε μπορείς να βρίσκεσαι με το ένα πόδι στο στρατόπεδο της τρομοκρατίας και με το άλλο στο στρατόπεδο της πολιτικής». Η φράση της αμερικανίδας υπουργού Εξωτερικών, Κοντολίζας Ράις, κατά την επίσκεψή της στην Αίγυπτο, φράση που αναφερόταν στη Χαμάς, αποτελεί το κρίσιμο ζήτημα γύρω από το οποίο θα γίνεται πολλή συζήτηση το επόμενο διάστημα στην Παλαιστίνη.
Εδώ που τα λέμε, η Ράις έχει κι ένα δίκιο. Δεν είναι δυνατόν να αντιστέκεσαι ένοπλα και την ίδια στιγμή να παίζεις και στο πεδίο της «πολιτικής», όπως την αντιλαμβάνονται οι ιμπεριαλιστικές κυβερνήσεις και τα φερέφωνά τους. Κάποια στιγμή θα πρέπει να διαλέξεις. Ή θα συνεχίσεις τον αγώνα και θα εφαρμόσεις τη δική σου πολιτική πάλη κόντρα στους συμβιβασμούς που οδηγούν στην ήττα και την υποδούλωση, ή θα αποφασίσεις να βαδίσεις στα ήρεμα νερά της «πολιτικής υπευθυνότητας» αποκηρύσσοντας κάθε ένοπλη αντίσταση και κάθε δράση που θα βγαίνει έξω από τα όρια που καθορίζονται από τα διεθνή ιμπεριαλιστικά δεσμά της «καθωσπρέπει πολιτικής». Η συνέχιση του αγώνα δε σημαίνει, βέβαια, ότι δε μπορούν να γίνουν και υποχωρήσεις για λόγους τακτικής, όταν οι συνθήκες είναι εναντίον σου, αλλά αυτό δε θα πει ότι θα κάνεις την αδυναμία σου αρετή.
Σημειώνουμε τα παραπάνω, γιατί όλα αυτά που διαδραματίζονται στην Παλαιστίνη, μετά τη νίκη της Χαμάς στις βουλευτικές εκλογές της 25ης Γενάρη, νίκη που χαιρετίσαμε κι εμείς αφού αποτέλεσε γροθιά στο στομάχι των Σιωνιστών και των ανά τη γη ιμπεριαλιστών, έχουν γεννήσει πολλά ερωτηματικά σε κάθε άνθρωπο που τάσσεται στο πλευρό της παλαιστινιακής αντίστασης σχετικά με το πού πάει το πράγμα. Για την ώρα η Χαμάς δεν έχει δείξει να κάνει ριζική στροφή στις απόψεις της, όμως η δράση της το τελευταίο διάστημα δεν εγγυάται ότι δεν πρόκειται να κάνει αυτή τη στροφή στο μέλλον, αν οι Σιωνιστές δεν φερθούν αλαζονικά και αποφασίσουν να «δεσμευτούν» να εφαρμόσουν τις συμφωνίες που έχουν υπογράψει στο παρελθόν με την Παλαιστινιακή Αρχή.
♦ Πέντε καυτά ερωτήματα
Ερώτημα 1ο: Ποια η στάση της Χαμάς στις συμφωνίες με το Ισραήλ;
Η εντολή του σχηματισμού κυβέρνησης στη Χαμάς από τον πρόεδρο της Παλαιστινιακής Αρχής Μαχμούντ Αμπάς έγινε τελικά, χωρίς ο τελευταίος να απαιτήσει απ’ τη Χαμάς να αναγνωρίσει το Ισραήλ και να εγκαταλείψει τη βία. Παρολαυτά, ο Αμπάς επιμένει: «Εχουμε αποδεχτεί και σεβαστεί το δικαίωμα σε κάθε άτομο, ομάδα ή πολιτική δύναμη να εκφράσει τις αντιρρήσεις του σχετικά με τις συμφωνίες του Οσλο, αλλά δεν έχουμε ούτε πρόκειται να αποδεχτούμε οποιαδήποτε αμφισβήτηση της νομιμότητας αυτών των συμφωνιών. Απ’ τη στιγμή που αυτές οι συμφωνίες επικυρώθηκαν, έχουν γίνει μέρος της πραγματικότητας στην οποία παραμένουμε δεσμευμένοι». Αυτά είπε ο Αμπάς στην πρώτη συνεδρίαση του παλαιστινιακού κοινοβουλίου που έγινε το περασμένο Σάββατο.
Ποια ήταν η απάντηση της Χαμάς σ’ αυτή τη θέση; «Θέλουμε να αποφύγουμε οποιαδήποτε οξεία αντιπαράθεση, ειδικά όταν η (ισραηλινή) κατοχή αρνείται να αναγνωρίσει τα παλαιστινιακά δίκαια και τις συμφωνίες που υπογράφτηκαν με την Παλαιστινιακή Αρχή», ήταν η απάντηση του προτεινόμενου για τη θέση του πρωθυπουργού της Χαμάς Ισμαήλ Χανίγια, στενού συνεργάτη του πνευματικού ηγέτη της οργάνωσης σεΐχη Γιασίν, πριν αυτός δολοφονηθεί το Μάρτη του 2003 από τα ισραηλινά «Απάτσι». Ταυτόχρονα, ο Χανίγια, που θεωρείται ως «πραγματιστής», συμπλήρωσε με νόημα: «θα δεσμευτούμε στο διάλογο και τα πάντα θα είναι στο τραπέζι για συζήτηση».
Αν η Χαμάς απορρίπτει (που μέχρι τώρα το κάνει) τις επαίσχυντες συμφωνίες που οδήγησαν στο ξέσπασμα της δεύτερης Ιντιφάντα, τότε γιατί δεν το δηλώνει ρητά και κατηγορηματικά; Τι νόημα έχει η επίκληση του γεγονότος ότι το Ισραήλ δε σεβάστηκε αυτές τις συμφωνίες; Κι αν στο μέλλον τις σεβαστεί, τότε ποια θα είναι η στάση της Χαμάς; Το σίγουρο είναι ότι η στάση της Χαμάς δεν έχει ξεκαθαριστεί ακόμα. Κι αυτό δεν προκύπτει μόνο απ’ τις παραπάνω δηλώσεις, αλλά κι απ’ την στάση που κράτησε ο Χανίγια απέναντι στο γράμμα που έλαβε απ’ τον Αμπάς με το οποίο καλεί τη Χαμάς να δεσμευτεί στις υπάρχουσες συμφωνίες με το Ισραήλ. Ο Χανίγια επιφυλάχτηκε να απαντήσει στο γράμμα αφού το μελετήσει. Τι να μελετήσει, άραγε, όταν η θέση του Αμπάς είναι απλή και ξεκάθαρη;
Εδώ θα πρέπει να συνυπολογίσουμε και το άλλο. Οτι σύμφωνα με το παλαιστινιακό Σύνταγμα, ο Αμπάς είναι αυτός που σαν πρόεδρος έχει στη δικαιοδοσία του την εξωτερική πολιτική και τις διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ. Ποιος μπορεί να εγγυηθεί ότι η Χαμάς δεν θα αφήσει αυτή την καυτή πατάτα στον Αμπάς επιδιώκοντας να μη χρεωθεί η ίδια τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις που θα κάνει ο δεύτερος με το Ισραήλ, αλλά ούτε και να κοντράρει σκληρά μαζί του αν οι Σιωνιστές κάνουν κάποια πλασματικά βήματα υποχώρησης στο μέλλον; Να δούμε δηλαδή να διαδραματίζονται τα ίδια που γίνονταν επί Αραφάτ, από την ανάστροφη. Τότε που οι Σιωνιστές έκοβαν κάθε σχέση μαζί του αλλά συνδιαλλάσσονταν με τον Αμπάς που ήταν πρωθυπουργός.
Φυσικά, τα πράγματα δεν είναι καθόλου τα ίδια σήμερα. Γιατί η Χαμάς δεν είναι μόνο οι πολιτικοί της ηγέτες αλλά και οι χιλιάδες οπαδοί και μαχητές της που δεν θα αποδεχτούν σε καμία περίπτωση άλλες συμφωνίες φιάσκο. Αυτή πάντως η στάση της Χαμάς φαίνεται ότι έκανε τη Τζιχάντ να αρνηθεί να συμμετάσχει σε κυβέρνηση μαζί της, δηλώνοντας ότι φοβάται μήπως η νέα κυβέρνηση αναγκαστεί να περιορίσει την πολιτική της στα πλαίσια αυτών των συμφωνιών που και οι δύο οργανώσεις απορρίπτουν.
Ερώτημα 2ο: Ποιος ο ρόλος της ένοπλης αντίστασης;
Είναι γεγονός ότι η Χαμάς αρνείται πεισματικά να αποκηρύξει την ένοπλη αντίσταση. Αλλωστε, και να ήθελε η ηγεσία, δεν θα μπορούσε να το κάνει εν μέσω συνεχών ισραηλινών επιθέσεων. Τη βδομάδα που πέρασε οι Σιωνιστές σφυροκοπούσαν το προσφυγικό στρατόπεδο Μπαλάτα στη Ναμπλούς, τη μεγαλύτερη πόλη της Δυτικής Οχθης σκοτώνοντας τουλάχιστον τέσσερις Παλαιστίνιους και τραυματίζοντας πάνω από 30 (μεταξύ των οποίων 21 παιδιά). Οποιαδήποτε τέτοια ενέργεια, λοιπόν, θα ισοδυναμούσε με πολιτική αυτοκτονία. Τη στιγμή μάλιστα που χιλιάδες μαχητές της – μεταξύ των οποίων και 11 νυν βουλευτές – βρίσκονται στις ισραηλινές φυλακές.
Ομως, ο ρόλος της ένοπλης αντίστασης τον τελευταίο καιρό έχει υποβαθμιστεί. Πρώτα με τη μονομερή εκεχειρία που κρατά για πάνω από ένα χρόνο και στη συνέχεια με τις δηλώσεις των στελεχών της, όπως του Ναγιέφ Ρατζούμπ (εκπροσώπου Τύπου της Χαμάς στη βόρεια Δυτική Οχθη) που δήλωσε σύμφωνα με το Παλαιστινιακό Κέντρο Ενημέρωσης: «Η αντίσταση από μόνη της δεν αποτελεί στρατηγική. Σημαίνει το τέλος αυτής της σατανικής κατοχής και καταπίεσης. Εάν η διεθνής κοινότητα μας δώσει αξιόπιστες εγγυήσεις ότι η κατοχή θα τελειώσει σύντομα, τότε θα επιβλέψουμε την ηρεμία» (22/2/06). Σε προηγούμενη δήλωσή του, ο ηγέτης της Χαμάς Χαλέντ Μασάλ, που βρίσκεται εξόριστος στη Συρία, είχε δηλώσει ότι η ένοπλη αντίσταση θα σταματήσει όταν το Ισραήλ ικανοποιήσει τα δίκαια του παλαιστινιακού λαού.
Ουδέν μεμπτό σ’ εκείνη τη δήλωση, εφόσον όμως με τον όρο «δίκαια του παλαιστινιακού λαού» εννοούνται όλα εκείνα για τα οποία αγωνίζεται όλα αυτά τα χρόνια. Δηλαδή, επιστροφή όλων των προσφύγων, γκρέμισμα του τείχους, απελευθέρωση όλων των φυλακισμένων, διάλυση των μπλόκων και των εποικισμών, αποχώρηση των στρατευμάτων τουλάχιστον απ’ τη Δυτική Οχθη κτλ. κι όχι μόνο ο σχηματισμός παλαιστινιακού κράτους με δικό του στρατό και εξωτερική πολιτική (ως γνωστόν, το παλαιστινιακό κράτος που προέκυπτε απ’ τις μέχρι τώρα συμφωνίες ούτε δικό του στρατό ούτε δική του εξωτερική πολιτική επιτρεπόταν να έχει).
Απ’ την τοποθέτηση του Μασάλ, ο Ρατζούμπ έκανε ένα βήμα παραπέρα μιλώντας για «διεθνείς εγγυήσεις για το σύντομο τέλος της κατοχής», ώστε να εγκαταλειφθεί η ένοπλη αντίσταση. Τι εγγυήσεις είναι άραγε αυτές που θα μπορούσαν να δοθούν και δεν έχουν δοθεί μέχρι σήμερα; Στα παραπάνω συνυπολογίστε το γεγονός ότι την προηγούμενη βδομάδα η Χαμάς άρχισε τη συλλογή όπλων απ’ τους μαχητές της στη βόρεια Λωρίδα της Γάζας «για να πάψει η αναρχία και το χάος» και θα καταλάβετε γιατί προβληματιζόμαστε.
Ερώτημα 3ο: Ποιο το κοινό έδαφος με τη Φατάχ;
Απ’ την πρώτη στιγμή που η Χαμάς κέρδισε τις εκλογές, η οργάνωση πασχίζει να σχηματίσει μια κυβέρνηση «εθνικής ενότητας». Σ’ αυτή την κυβέρνηση μέχρι σήμερα έχει απαντήσει θετικά μόνο το Λαϊκό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Ομως η Χαμάς επιζητεί διακαώς να συγκυβερνήσει με τη μεγάλη ηττημένη των εκλογών: τη Φατάχ. Μέχρι την περασμένη Τρίτη, η Φατάχ φαινόταν αρνητική σ’ αυτό το αίτημα. Την περασμένη Τρίτη, για πρώτη φορά ο Αμπάς δεν απέκλεισε τη συμμετοχή της Φατάχ στη νέα κυβέρνηση αν υπάρξει μια κοινή βάση. «Τότε θα πρέπει να συμμετάσχει η Φατάχ στην κυβέρνηση – δήλωσε ο Αμπάς – για το καλό των παλαιστινιακών συμφερόντων». Την επομένη το βράδυ, αυτή η κοινή βάση βρίσκεται και ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας της Φατάχ δηλώνει: «Υπάρχει μια κατ’ αρχήν συμφωνία και η πρόθεση είναι να συμμετάσχουμε σε ένα συνασπισμό, αλλά θα πρέπει πρώτα να περιμένουμε για το πρόγραμμα».
Τι κοινό έδαφος βρέθηκε μεταξύ Φατάχ και Χαμάς; Γιατί η Χαμάς να θέλει να αποδυναμωθεί πολιτικά με το να μπάσει τη Φατάχ (που μαυρίστηκε ακριβώς για την πολιτική της) μέσα στη νέα κυβέρνηση; Ο καιρός θα δείξει.
Ερώτημα 4ο: Διπλωματία ή κινητοποίηση των μαζών;
Η πολιτική της Χαμάς το τελευταίο διάστημα επικεντρώνεται – εκτός απ’ τις συνομιλίες για το σχηματισμό κυβέρνησης – σε ένα έντονο διπλωματικό παρασκήνιο. Αποκορύφωμα οι δύο τελευταίες σημαντικές επισκέψεις του Μασάλ, πρώτα στην Τουρκία και μετά στο Ιράν (από το τελευταίο μάλιστα απέσπασε υποσχέσεις για οικονομική βοήθεια).
Κανείς δε μπορεί να κατηγορήσει τη Χαμάς για την αναζήτηση νέων πόρων οικονομικής βοήθειας τη στιγμή που οι Σιωνιστές πάγωσαν την καταβολή των τελωνειακών δασμών και των φόρων που συλλέγουν για λογαριασμό της Παλαιστινιακής Αρχής (50 εκ. δολάρια το μήνα, δηλαδή περίπου ίσο με το 30% του παλαιστινιακού προϋπολογισμού) και οι Αμερικάνοι ζητάνε 50 εκ. δολάρια της οικονομικής βοήθειας να τους επιστραφούν για να μην πέσουν στα χέρια των «τρομοκρατών». Ομως, από αυτό μέχρι να χαρακτηρίζεις την Τουρκία «πρότυπο δημοκρατίας», γλείφοντας μια χώρα που κάθε άλλο παρά έχει υποστηρίξει τον αγώνα του λαού σου, υπάρχει αρκετή απόσταση, δε νομίζετε; Οπως επίσης και να χαρακτηρίζεις τη ρωσική πρόταση όπως τη χαρακτηρίζει το Παλαιστινιακό Κέντρο Ενημέρωσης (που πρόσκειται στη Χαμάς): «Ο άμεσος αντίκτυπος της ρωσικής πρότασης και της γαλλικής χειρονομίας καλωσορίσματος (σ.σ. της Χαμάς) θα έχει ποικίλες διαστάσεις και αντιπροσωπεύει ένα γρήγορο και εγγυημένο πλεονέκτημα για τη Χαμάς. Οι μακροχρόνιες επιδράσεις αναμένεται να φανούν. Η ρωσική πρωτοβουλία θα συμβάλει στην ένταση της εμπιστοσύνης του Παλαιστινιακού λαού για την εμπειρία της Χαμάς να κυβερνά, αντίθετα με αυτό που οι Ισραηλινοί και οι Αμερικάνοι σκοπεύουν. Το πιο σημαντικό αποτέλεσμα της ρωσικής πρωτοβουλίας έγκειται στην ενεργοποίηση των διαπραγματεύσεων για μια πραγματική λύση της παλαιστινιακής υπόθεσης μακριά από προηγούμενες προσεγγίσεις… μακριά από τη λογική των Αμερικάνων σπονσόρων» (21/2).
Αντίθετα, όλο αυτό το διάστημα δεν υπήρξε καμία κινητοποίηση του λαού. Καμιά μεγάλη διαδήλωση για τους αμερικανοϊσραηλινούς εκβιασμούς, ούτε για το αναίμακτο πραξικόπημα που έγινε με την απόφαση της απερχόμενης βουλής να ενισχύσει τις εξουσίες του Αμπάς. Το μόνο που έγινε για το δεύτερο ήταν η απόφαση του νέου γραμματέα της Βουλής (που ανήκει στη Χαμάς) να παγώσει αυτές τις αποφάσεις μέχρι να ελεγχθεί αν είναι σύννομες με το παλαιστινιακό Σύνταγμα.
Ερώτημα 5ο: Τι αναμένεται από δω και μπρος;
Ο δρόμος αναμένεται μακρύς μέχρι το σχηματισμό κυβέρνησης. Σύμφωνα με το παλαιστινιακό Σύνταγμα, η Χαμάς έχει τρεις βδομάδες για να υποβάλει το νέο κυβερνητικό σχήμα για έγκριση στον Αμπάς, ενώ μπορεί να πάρει παράταση άλλες δύο βδομάδες. Μέχρι τότε, πολλά μπορεί να ανατραπούν, ίσως όμως και όχι, αν η Χαμάς θελήσει να συμβιβαστεί γρήγορα με τον Αμπάς και τη Φατάχ. Αλλωστε, η Χαμάς έχει δηλώσει την πρόθεση μέχρι τα τέλη του Μάρτη να έχει σχηματιστεί η νέα κυβέρνηση. Το ζήτημα είναι πόσο μπορεί να υποχωρήσει η Χαμάς χωρίς να δημιουργήσει κρίση στο εσωτερικό της, αντί να μεταφέρει την πολιτική κρίση στις πλάτες των αντιπάλων της. Γιατί μπορεί η Χαμάς να μην είναι ένα ταξικό κίνημα – ποτέ δεν την υπερασπιστήκαμε σαν τέτοιο, άλλωστε – γνωρίζει όμως ότι αναδείχτηκε απ’ τις κάνες των τουφεκιών κι όχι απ’ τις διπλωματικές βίζιτες στα σαλόνια των ισχυρών.
Απ’ τη μεριά του ο Αμπάς δε φαίνεται να κάνει πίσω απ’ την απαίτηση να δεσμεύσει τη νέα κυβέρνηση στις υπάρχουσες συμφωνίες με το Ισραήλ. Το κρίσιμο ζήτημα γι’ αυτόν δεν είναι αν η Χαμάς συνεχίσει να δηλώνει ότι δεν αναγνωρίζει το Ισραήλ ή ότι δεν εγκαταλείπει τη βία. Γιατί μπορεί κάλλιστα να μην αναγνωρίσει το Ισραήλ αλλά να εφαρμόσει μια μακρόχρονη εκεχειρία που θα σημάνει σταμάτημα του ένοπλου αγώνα στην πράξη. Αυτό είναι που ενδιαφέρει τον Αμπάς. Κι αυτό είναι που θα ανατρέψουν μόνο οι μαχητές της Χαμάς που έχουν μακρά πείρα απ’ το τι σημαίνει «ειρήνη των γενναίων» (για να θυμηθούμε και τον γέρο), όταν σάπιζαν στις φυλακές της Παλαιστινιακής Αρχής ενώ οι δυνάμεις ασφαλείας της εκπαιδεύονταν στις ΗΠΑ και τα κοράκια της CIA αλώνιζαν στα παλαιστινιακά εδάφη.
