Πριν από κάμποσες μέρες, η εκπομπή Panorama του BBC δημοσίευσε ρεπορτάζ με τίτλο «Παιδιά πρόσφυγες στην Τουρκία φτιάχνουν ρούχα για βρετανικά μαγαζιά». Οι ρεπόρτερ του καναλιού ερεύνησαν εργοστάσια στην Τουρκία και βρήκαν παιδιά να δουλεύουν για την παραγωγή ρούχων της Marks and Spencer και του διαδικτυακού καταστήματος Asos. Επίσης, βρήκαν ενήλικες πρόσφυγες να εργάζονται παράνομα σε εργοστάσια που παράγουν τζιν για τις αλυσίδες Zara και Mango.
Oλες οι φίρμες ισχυρίστηκαν ότι παρακολουθούν προσεκτικά τις εφοδιαστικές τους αλυσίδες και δεν ανέχονται την εκμετάλλευση προσφύγων ή παιδιών. Η Marks and Spencer υποστήριξε ότι οι έρευνές της δεν βρήκαν ούτε έναν σύριο πρόσφυγα να δουλεύει στην εφοδιαστική της αλυσίδα στην Τουρκία, όμως το BBC βρήκε εφτά Σύριους να δουλεύουν σε ένα από τα κύρια εργοστάσια της βρετανικής φίρμας στην Τουρκία, εισπράττοντας ελάχιστα πάνω από μια τουρκική λίρα την ώρα (περίπου μισό ευρώ), ποσό που είναι πολύ κάτω από το βασικό μισθό της Τουρκίας. Οπως είπε ένας από τους πρόσφυγες στην εκπομπή, η συμπεριφορά των αφεντικών είναι άθλια. «Αν συμβεί κάτι σ' έναν Σύριο, θα τον πετάξουν σαν ένα κομμάτι ύφασμα». Ο νεαρότερος πρόφυγας εργάτης ήταν 15 ετών και δούλευε περισσότερες από 12 ώρες την ημέρα, σιδερώνοντας ρούχα πριν αυτά πακεταριστούν με προορισμό την Αγγλία.
Η ρεπόρτερ του Panorama Ντάρα Μακιντάιρ μίλησε σε ντουζίνες σύριων εργατών που ξέρουν ότι είναι αντικείμενα εκμετάλλευσης. Οπως είπε, «μιλούν για άθλιους μισθούς και φρικτές συνθήκες εργασίας. Ξέρουν ότι τους εκμεταλλεύονται, αλλά επίσης ξέρουν ότι δεν μπορούν να κάνουν τίποτα γι' αυτό». Η ρεπόρτερ είπε πως δε δυσκολεύτηκε να κάνει το ρεπορτάζ της, παρά τους περιορισμούς που οι τουρκικές αρχές έχουν επιβάλει στον Τύπο. «Μου είχαν πει ότι η παιδική εργασία είναι ενδημική στην Τουρκία, όμως δεν φανταζόμουν μέχρι ποιου σημείου. Σε ένα υπόγειο εργαστήριο που επισκέφτηκα δούλευαν σχεδόν αποκλειστικά παιδιά, τα περισσότερα από τα οποία δεν ήταν πάνω από 7-8 ετών. Ηταν σαν να ζούσα σε μυθιστόρημα του Ντίκενς».
Μετά το αποκαλυπτικό ρεπορτάζ της Μακιντάιρ, οι βρετανικές εταιρίες αναδιπλώθηκαν από τις αρχικές διαψεύσεις τους και άρχισαν να δηλώνουν ότι δεν ήξεραν και ότι φταίνε οι υπεργολάβοι τους στην Τουρκία. Κάποιες, μάλιστα υποσχέθηκαν ότι θα δώσουν λεφτά για να γίνουν σχολεία στα οποία θα πάνε τα προσφυγόπουλα που έπεσαν θύματα εκμετάλλευσης.
Ετσι, όλοι στην πολιτισμένη Βρετανία είναι ικανοποιημένοι. Προπαντός οι καταναλωτές που δε θέλουν ρούχα κατασκευασμένα από τα χέρια παιδιών, θυμάτων υπερεκμετάλλευσης. Εδώ και περίπου δυο δεκαετίες, στην πολιτισμένη Δύση είναι πολύ της μόδας να σημειώνουν οι εταιρίες που πωλούν εμπορεύματα κατασκευασμένα σε χώρες του λεγόμενου τρίτου κόσμου ή αγροτικά προϊόντα που προέρχονται από τέτοιες χώρες, ότι ακολουθούν τις βέλτιστες επιχειρηματικές πρακτικές. Γιατί του πολιτισμένου Ευρωπαίου του σκαλώνει στο λαιμό ο καφές, αν δε διαβάσει στην ετικέτα ότι προέρχεται από διαδικασίες «δίκαιου εμπορίου».
Από την εποχή της αποικιοκρατίας ακόμα, οι λαοί στις χώρες της Δύσης έκλειναν τα μάτια μπροστά στην εκμετάλλευση των αποικιών, που γινόταν με το βούρδουλα του επιστάτη και με το μουσκέτο του μισθοφόρου στρατιώτη. Η συνήθεια αυτή πέρασε και στην εποχή του ιμπεριαλισμού, που κάποια στιγμή γνώρισε την κατάρρευση της αποικιοκρατίας. Μπορεί οι κρατικές μορφές εκμετάλλευσης να άλλαξαν, όμως οι κοινωνικο-οικονομικές μορφές παρέμειναν οι ίδιες. Εργοστάσια κάτεργα, μεροκάματα πείνας, εκμετάλλευση της παιδικής εργασίας, συνεχής τρομοκρατία χαρακτηρίζουν τις εργασιακές συνθήκες στις χώρες που κατ' ευφημισμόν ονομάζονται «αναπτυσσόμενες», «αναδυόμενες οικονομίες» και τα παρόμοια.
Είναι δυνατόν στην Τουρκία, που συνέρρευσαν εκατομμύρια προσφύγων από τη Συρία, να μην άνθισαν όλα αυτά τα φαινόμενα μεσαιωνικής εκμετάλλευσης; Φαινόμενα που θα συνεχιστούν, φυσικά, όπως θα αναπτυχθούν και στη δική μας χώρα, μέχρις ότου οι ίδιοι οι πρόσφυγες αρχίσουν να σκέφτονται πολιτικά. Η περίοδος της φιλανθρωπίας πρέπει να δώσει τη θέση της στην περίοδο της αντίστασης και της ταξικής αλληλεγγύης.
