Το στήσιμο της φωτογραφίας υπηρετούσε συγκεκριμένους συμβολισμούς. «Παρίσι, Πέμπτη 15 Σεπτέμβρη 2016» γράφει η πινακίδα μπροστά από κάθε ηγέτη (στα γερμανικά για τη Μέρκελ, στα γαλλικά για τον Ολάντ), ενώ η σύνθεση περιλαμβάνει τρεις σημαίες: γερμανική, γαλλική και της ΕΕ. Ο γερμανογαλλικός άξονας κατέστησε σαφές για μια ακόμα φορά, ότι είναι κυρίαρχος στην ΕΕ και την Ευρωζώνη και δεν προτίθεται να επιτρέψει σε τρίτη ιμπεριαλιστική δύναμη να διεκδικήσει ισότιμη θέση δίπλα του. Πρώτα συναντήθηκαν οι Μερκολάντ στο Παρίσι, για να καθορίσουν την ατζέντα και το πλαίσιο των αποφάσεων, και την επομένη συγκεντρώθηκαν οι «27» στη Μπρατισλάβα, για να επικυρώσουν αυτά που είχε αποφασίσει ο γερμανογαλλικός άξονας.
Στην κοινή συνέντευξη Τύπου στο γαλλικό προεδρικό μέγαρο, Μέρκελ και Ολάντ χρησιμοποίησαν ανεβασμένους κινδυνολογικούς τόνους. «Δεν είναι μια ακόμα κρίση. Είναι μια κρίση που μπορεί να απειλήσει την ίδια την ύπαρξη, τα ίδια τα θεμέλια της ΕΕ» προειδοποίησε ο Ολάντ. «Η ΕΕ βρίσκεται σε μια κρίσιμη στιγμή της ύπαρξής της. Πρέπει να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες των πολιτών της, ώστε να παραμείνει μια ήπειρος ελπίδας» συμπλήρωσε η Μέρκελ. Και οι δύο εξέφρασαν την «επιθυμία» να υιοθετηθεί την επομένη στη Μπρατισλάβα «ένα πρόγραμμα εργασίας με στάδια και ένας οδικός χάρτης», θέτοντας ως όριο τον Μάρτη του 2017, την 60ή επέτειο της Συνθήκης της Ρώμης, για μια νέα συμφωνία ως προς την κατεύθυνση της ΕΕ.
Και ποια είναι η «νέα κατεύθυνση» που εισηγούνται οι Μερκολάντ στην ΕΕ; «Η βασική προτεραιότητα είναι η ασφάλεια, η συνοριακή ασφάλεια, η ασφάλειά μας απέναντι στις εξωτερικές απειλές» είπε ο Ολάντ, ενώ μαζί με τη Μέρκελ περιέγραψαν το σχέδιό τους για τη δημιουργία μόνιμου στρατιωτικού επιτελείου της ΕΕ, με δυνατότητα ταχείας ανάπτυξης ευρωπαϊκών στρατευμάτων. Αυτή είναι η «νέα κατεύθυνση», η οποία φαίνεται να αποκτά προοπτικές υλοποίησης επειδή η Βρετανία αποχωρεί και δεν μπορεί να βάλει βέτο υπέρ του ΝΑΤΟ (όπως έκανε πολλά χρόνια τώρα) σ' ένα τέτοιο σχέδιο, μέσω του οποίου ο γερμανογαλλικός άξονας προσπαθεί να αναβαθμίσει και στρατιωτικά τη θέση του σε πλανητικό επίπεδο. Εως τώρα εκπροσωπούνταν από το υπό αμερικανοβρετανικό έλεγχο ΝΑΤΟ, τώρα θέλουν να έχουν ένα δικό τους ευρωστρατό. Οχι στα χαρτιά, που υπάρχει εδώ και αρκετά χρόνια, αλλά με επιτελείο και με δυνατότητα να επέμβει αμέσως «όπου διαταχθεί».
Αφήνοντας προς το παρόν στην άκρη την ανάλυση για τις προοπτικές υλοποίησης του γερμανογαλλικού στρατιωτικού σχεδίου, μένουμε καταρχάς στην ουσία του. Ο γερμανογαλλικός άξονας αναγορεύει σε πρώτη προτεραιότητα της ΕΕ την πιο άγρια, την πιο επιθετική πλευρά του ιμπεριαλισμού: τη δυνατότητά του για στρατιωτικές επεμβάσεις. Η απόκτηση αυτής της δυνατότητας, βέβαια, θα απαιτήσει πρόσθετα κονδύλια, που θα αντληθούν από τον κοινοτικό προϋπολογισμό, δηλαδή θα φορτωθούν στις πλάτες των λαών των ευρωπαϊκών χωρών. Το σημειώνουμε γιατί και μόνο η αναγόρευση της παραπέρα στρατιωτικοποίησης της ΕΕ κάνει σκόνη την απατηλή προπαγάνδα περί «κοινωνικής Ευρώπης», στην οποία αρέσκονται ορισμένοι σοσιαλδημοκράτες, όπως ο Τσίπρας και οι λοιποί ευρώδουλοι συριζαίοι. Εχει σημασία να υπενθυμίσουμε ότι η κατεύθυνση αυτή, δηλαδή της ενίσχυσης της στρατιωτικής ισχύος και της δυνατότητας άμεσης επέμβασης της ΕΕ, αποτελούσε την προμετωπίδα και στη «Διακήρυξη των Αθηνών» (με την οποία, φυσικά, ουδείς ασχολήθηκε στη Μπρατισλάβα).
Υπάρχει, βέβαια, και η ομιλία Γιούνκερ «για την κατάσταση της Ενωσης», που είχε το ρόλο του ηχητικού καταπραϋντικού. «Χαιρετίζουμε την ομιλία Γιούνκερ, επ' αυτής της βάσης διεξαγάγαμε τη συζήτηση σήμερα», δήλωσε η Μέρκελ στο Παρίσι. Δεν αναφερόταν, βέβαια, στη μπουρδολογία περί κοινωνικής Ευρώπης, αλλά στο αναπτυξιακό σκέλος της ομιλίας Γιούνκερ. Οπως είπε η καγκελάριος, η ΕΕ δεν πρέπει να μείνει πίσω σε τομείς που θα κυριαρχήσουν στο μέλλον, όπως είναι η ψηφιακή οικονομία. Και συμπλήρωσε με νόημα: «Είμαστε πεισμένοι ότι χωρίς ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δε θα πετύχουμε αυτούς τους στόχους, είμαστε πεπεισμένοι ότι χρειαζόμαστε συμβιβασμούς». Προσερχόμενη στη σύνοδο της Μπρατισλάβας έκανε την εξής κατάταξη στα «προβλήματα που πρέπει να λύσουμε στην Ευρώπη»: εξωτερική ασφάλεια, καταπολέμηση της τρομοκρατίας, άμυνα, ανάπτυξη. Ο Ολάντ εμφανίστηκε πιο «φιλοπόλεμος» από τη Μέρκελ. «Η Ευρώπη πρέπει να είναι σε θέση μόνη της να εγγυάται την προστασία της» είπε προσερχόμενος στη σύνοδο κορυφής. Και για να κρατήσει κάποιες ισορροπίες με τις λεγόμενες χώρες του Βίζεγκραντ (Ουγγαρία, Πολωνία, Τσεχία, Σλοβακία), που έχουν ισχυρούς δεσμούς με το ΝΑΤΟ, συμπλήρωσε: «Η Ευρώπη πρέπει να διασφαλίζει τη δική της προστασία, τη δική της άμυνα, στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ μαζί με τον αμερικανό εταίρο».
Οι χώρες του Βίζεγκραντ, πάντως, φαίνεται να έχουν βασική προτεραιότητά τους το προσφυγικό-μεταναστευτικό. Ενθαρυμμένες, προφανώς, από την ομπρέλα που τους προσφέρουν οι ΗΠΑ, κράτησαν κοινή στάση στο προσφυγικό, ενώ ο ακροδεξιός Ορμπαν της Ουγγαρίας δήλωσε μετά το τέλος της συνόδου ότι ήταν μια ανεπιτυχής σύνοδος, εκφράζοντας την αντίθεσή του στις αποφάσεις που αφορούν το μεταναστευτικό.
Τη μεγάλη φασαρία, όμως, την έκανε ο Ρέντσι, που εμφανίζεται εξαιρετικά εκνευρισμένος καθώς το Νοέμβρη παίζει «τα ρέστα του» στο συνταγματικό δημοψήφισμα της Ιταλίας (έχει δηλώσει ότι αν χάσει θα παραιτηθεί). Στους ιταλούς δημοσιογράφους δήλωσε ότι αρνήθηκε να συμμετάσχει σε κοινή συνέντευξη Τύπου με τους Μέρκελ και Ολάντ. Κύκλοι των τελευταίων, όμως, άφησαν να εννοηθεί ότι δεν τον είχαν καλέσει. Ο Ρέντσι μίλησε για «μια χαμένη ευκαιρία», για «μια ωραία κρουαζιέρα στο Δούναβη και τίποτ' άλλο», ενώ στην «Κοριέρε ντέλα Σέρα» την «έπεσε» στη Μέρκελ: «Δεν ξέρω σε τι αναφέρεται η καγκελάριος όταν μιλάει για το πνεύμα της Μπρατισλάβας. Αν τα πράγματα συνεχιστούν έτσι, αντί για το πνεύμα της Μπρατισλάβας θα μιλάμε για το φάντασμα της Ευρώπης».
«Δεσμευτήκαμε να προσφέρουμε στους πολίτες μας, τους μήνες που έρχονται, το όραμα μιας ελκυστικής ΕΕ» αναφέρει η απόφαση της συνόδου κορυφής. Ακόμα και η συντηρητική «Monde» θεώρησε ότι αυτή η διακήρυξη είναι ειρωνική, αφού στην απόφαση δεν υπάρχει σχεδόν ούτε λέξη για την οικονομία και την ανάπτυξη, ενώ το μόνο σημείο που φαίνεται να ομονοούν τα κράτη της ΕΕ είναι η ενίσχυση της άμυνας και της ασφάλειας των εξωτερικών συνόρων.
Οπως έχουμε επισημάνει από τις στήλες της «Κ», το Brexit δεν είναι κάτι που αφορά τη Βρετανία, αλλά κάτι που αλλάζει τα δεδομένα συνολικά στην ΕΕ. Οι ισορροπίες διαταράσσονται, η ανισόμετρη ανάπτυξη του καπιταλισμού δημιουργεί φυγόκεντρες τάσεις, οι παραδοσιακές αστικές πολιτικές δυνάμεις (χριστιανοδημοκρατία και σοσιαλδημοκρατία) περνούν κρίση, ακροδεξιές δυνάμεις αναδύονται και ο καπιταλισμός περνάει κρίση που δεν επιτρέπει να γίνουν νέες διευθετήσεις με μια κάποια «ευρυχωρία» ως προς τις παραχωρήσεις του γερμανογαλλικού άξονα προς τους άλλους.
