Δυσάρεστη έκπληξη ήταν για πολλούς Αιγύπτιους και ιδιαίτερα για εκείνους που πήραν μέρος στη μεγάλη λαϊκή εξέγερση που ανέτρεψε το δικτάτορα Χόσνι Μουμπάρακ το αποτέλεσμα των προεδρικών εκλογών που πραγματοποιήθηκαν στις 23 και 24 Μαΐου.
Σύμφωνα με τα επίσημα αποτελέσματα, ο υποψήφιος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας Μοχάμεντ Μούρσι πήρε 5.764.972 (24,7%) ψήφους. Ο τελευταίος πρωθυπουργός του Μουμπάρακ στη διάρκεια της εξέγερσης, ο Αχμέντ Σαφίκ, πήρε 5.505.327 ψήφους (23,6%). Ο νασερικός Χαμντίν Σαμπάχι 4.820.273 (20,7%) ψήφους. Ο μετριοπαθής ισλαμιστής Αμπντέλ Μόνεμ Αμπούλ Φοτούχ, που είχε αποχωρήσει από τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και υποστηρίχτηκε από τους σαλαφιστές του κόμματος Αλ Νουρ και άλλες πολιτικές δυνάμεις, πήρε 4.065.239 (17,4%) ψήφους. Και ο Αμρ Μούσα, επί δεκαετία (1991 – 2001) υπουργός του Μουμπάρακ και μέχρι πρόσφατα Γενικός Γραμματέας του Αραβικού Συνδέσμου, πήρε 2.588.850 (11,1%) ψήφους. Εκλογικό δικαίωμα έχουν 50 εκατομμύρια Αιγύπτιοι και στις εκλογές αυτές πήρε μέρος το 43%.
Το εκλογικό αποτέλεσμα διέψευσε όλες τις προεκλογικές δημοσκοπήσεις που έδιναν τον Αμρ Μούσα και τον Αμπούλ Φοτούχ ως επικρατέστερους και έφερε τον υποψήφιο της Μουσουλμανικής Αδελφότητας Μοχάμεντ Μούρσι και τον εκπρόσωπο του καθεστώτος Μουμπάρακ Αχμέντ Σαφίκ αντιμέτωπους στο δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών που θα πραγματοποιηθούν στις 16 και 17 Ιουνίου.
Για πολλούς η επικράτηση του Μοχάμεντ Μούρσι ήταν αναμενόμενη, με δεδομένο ότι η Μουσουλμανική Αδελφότητα είχε κερδίσει στις βουλευτικές εκλογές του περασμένου Ιανουαρίου το 47% των εδρών στη βουλή. Ομως δεν ήταν καθόλου αναμενόμενη και γι’ αυτό προκάλεσε μεγάλη οργή και απογοήτευση ιδιαίτερα στις κοινωνικές δυνάμεις που συμμετείχαν ή στήριξαν τη λαϊκή εξέγερση η ανάδειξη στη δεύτερη θέση του Αχμέντ Σαφίκ, ο οποίος ακόμη και κατά την προεκλογική περίοδο έβγαινε ως αμετανόητος καθεστωτικός υποσχόμενος ασφάλεια και σταθερότητα με την πυγμή ενός ισχυρού προέδρου.
Ωστόσο, η μεγάλη έκπληξη των εκλογών ήταν η κατακόρυφη άνοδος της πολιτικής επιρροής και του εκλογικού ποσοστού του νασερικού υποψήφιου Χαμντίν Σαμπάχι του κόμματος Καράμα, που διαφοροποιούν το πολιτικό σκηνικό που είχε διαμορφωθεί με τις βουλευτικές εκλογές τον περασμένο Ιανουάριο. Ο Σαμπάχι είχε διωχθεί και φυλακιστεί επανειλημμένα από το καθεστώς Μουμπάρακ και είχε ταχθεί εξαρχής με τη λαϊκή εξέγερση. Στα δύο μεγαλύτερα αστικά κέντρα της χώρας, το Κάιρο και την Αλεξάνδρεια, ο Σαμπάχι κέρδισε την πρώτη θέση. Στην Αλεξάνδρεια, με 10 εκατομμύρια πληθυσμό, που θεωρείται προπύργιο των ισλαμιστών, ο Σαμπάχι πήρε το 34,2% των ψήφων, ο Αμπούλ Φοτούχ το 22%, ο Αμρ Μούσα το 16,5% και ο Μούρσι μόνο το 15.3%. Και στο Κάιρο ο Σαμπάχι πήρε το 34,6% των ψήφων, ο Σαφίκ το 25,9%, ο Μούρσι το 21,1% και Αμπούλ Φοτούχ το 19,2%. Ο Μοχάμεντ Μούρσι της Μουσουλμανικής Αδελφότητας επικράτησε στα φτωχότερα κυβερνεία.
Το εκλογικό αποτέλεσμα έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και μεγάλο προβληματισμό, καθώς οι ψηφοφόροι καλούνται να μπουν στη λογική του «μικρότερου κακού». Στις 28 Μαΐου που ανακοινώθηκε επίσημα το εκλογικό αποτέλεσμα έγιναν μεγάλες διαδηλώσεις εναντίον του Αχμέντ Σαφίκ στο Κάιρο, όπου διαδηλωτές εισέβαλαν και έβαλαν φωτιά στα κεντρικά γραφεία του Σαφίκ, στην Αλεξάνδρεια, στο Πορτ Σάιντ και άλλες πόλεις. Παράλληλα γίνεται πολλή συζήτηση σχετικά με την ανάδειξη του Αχμέντ Σαφίκ στη δεύτερη θέση. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι είχε την υποστήριξη ενός τμήματος της κοινωνίας που για οικονομικούς και άλλους λόγους θέλει να τελειώνει η πολιτική αστάθεια και η αβεβαιότητα ως συνέπειες της λαϊκής εξέγερσης και να επανέλθουν η σταθερότητα και η τάξη που επικρατούσε επί Μουμπάρακ. Εκτιμούν επίσης ότι η επιτυχία του οφείλεται πολύ περισσότερο στην υποστήριξη ολόκληρου του κρατικού μηχανισμού και των τεράστιων οικονομικών συμφερόντων με τα οποία εμπλέκεται. Ενδεικτικό είναι το απόσπασμα μιας σχετικής ανάλυσης από την αιγυπτιακή εφημερίδα «Αλ Αχράμ» (28/5/12): «Η βασική εξήγηση για το 23,7% των ψήφων του Σαφίκ βρίσκεται στο αναμφισβήτητο γεγονός ότι όλος ο μηχανισμός του αιγυπτιακού κράτους ήταν πλήρως και με αξιοσημείωτη αποδοτικότητα κινητοποιημένος πίσω απ’ αυτόν. Ο ρόλος που αυτός ο μηχανισμός και το δίκτυο μπορούσε να παίξει ακόμη και σε χωρίς νοθεία εκλογές είχε σε μεγάλο βαθμό υποτιμηθεί. Οι βουλευτικές εκλογές, που έγιναν τον περασμένο Ιανουάριο, είχαν διαψεύσει τις προβλέψεις ότι τα υπολείμματα του παλιού καθεστώτος θα μπορούσαν να κερδίσουν τουλάχιστον το ένα τρίτο των βουλευτικών εδρών. Αντίθετα, τα αποτελέσματα φάνηκαν να δείχνουν την κατάρρευση του δικτύου του πρώην κυβερνώντος κόμματος και της ικανότητάς του να κινητοποιεί τον κρατικό μηχανισμό στην υπηρεσία του.
Οι προεδρικές εκλογές έδειξαν ότι αυτό το δίκτυο ήταν ζωντανό και υγιές και ότι με ένα έξυπνο σχεδιασμό και ισχυρή καθοδήγηση από τα αφεντικά του κράτους, που εκπροσωπούνται από το στρατό, τα σώματα Πληροφοριών, τον κρατικό μηχανισμό και το δίκτυο των πολιτικών και επιχειρηματικών συμφερόντων που συνδέονται μ’ αυτό μπορούσαν να φέρουν ένα σημαντικό αποτέλεσμα.
Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι το κυβερνών Εθνικό Δημοκρατικό Κόμμα του Μουμπάρακ δεν ήταν ποτέ ένα πολιτικό κόμμα με την πραγματική σημασία της λέξης. Μάλλον, ήταν ένα γιγαντιαίο δίκτυο κρατικής πελατείας, στο οποίο η επιμειξία χρήματος και εξουσίας, επιχειρηματιών και γραφειοκρατών στην κορυφή έφτανε μέχρι το πιο μακρινό χωριό της χώρας.
Υπάρχει φυσικά και το στοιχείο του χρόνου. Το δίκτυο χρειάστηκε χρόνο για να επουλωθεί καθώς και μια μελετημένη και καλά οργανωμένη προσπάθεια για να διορθώσουν όσο το δυνατόν περισσότερο ό,τι είχε σπάσει».
Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι και η Μουσουλμανική Αδελφότητα διαθέτει ένα εκτεταμένο και καλά οργανωμένο δίκτυο, που αποτελείται από φιλανθρωπικές οργανώσεις, χιλιάδες τζαμιά, που προσφέρουν βασικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων υγείας και εκπαίδευσης, και πολλές επιχειρήσεις στις οποίες δουλεύουν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι σ’ όλη τη χώρα. Θα ήταν φυσικό ένα τέτοιο δίκτυο να ενισχυθεί σημαντικά μετά τον θρίαμβο της Αδελφότητας στις βουλευτικές εκλογές του Ιανουαρίου. Ομως το εκλογικό αποτέλεσμα έδειξε το αντίθετο, αφού ο Μοχάμεντ Μούρσι πήρε λίγο περισσότερους από τους μισούς ψήφους από τα 10 εκατομμύρια περίπου των ψήφων που είχε πάρει το Κόμμα Ελευθερίας και Δικαιοσύνης της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στις βουλευτικές εκλογές.
Σε πιο πλεονεκτική θέση στο δεύτερο γύρο των προεδρικών ε-κλογών βρίσκεται ο Μοχάμεντ Μούρσι. Ηδη το κόμμα Αλ Νουρ των Σαλαφιστών μουσουλμάνων δήλωσε την υποστήριξή του στον Μούρσι, ενώ ο Αμπούλ Φοτούχ, που κέρδισε το 17,4% των ψήφων, έχει δηλώσει ότι δεν υποστηρίζει τον Αχμέντ Σαφίκ. Ανάλογη στάση είναι βέβαιο ότι θα κρατήσουν και άλλες πολιτικές δυνάμεις, συλλογικότητες και προσωπικότητες που δεν εμπιστεύονται τη Μουσουλμανική Αδελφότητα αλλά και δεν θέλουν να κερδίσει ένας άνθρωπος του καθεστώτος Μουμπάρακ και της στρατιωτικής χούντας που κυβερνά ουσιαστικά τη χώρα.
Αυτές τις μέρες γίνονται επίσης έντονες ζυμώσεις ανάμεσα σε πολιτικές δυνάμεις και συλλογικότητες που επιδιώκουν να αποσπάσουν από το Μούρσι συγκεκριμένες δεσμεύσεις και εγγυήσεις για να τον στηρίξουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Το σχετικά χαμηλό ποσοστό (24,7%) που εξασφάλισε και οι πιέσεις που δέχεται τον ανάγκασαν να κάνει κάποιες υποχωρήσεις σε συνέντευξη τύπου που έδωσε στις 29 Μαΐου, προκειμένου να μετριάσει τους φόβους ότι ενδεχόμενη νίκη του θα οδηγήσει στην κυριαρχία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην πολιτική ζωή της Αιγύπτου.
Μεταξύ άλλων, υποσχέθηκε ότι θα παραιτηθεί από πρόεδρος της Αδελφότητας σε περίπτωση εκλογής του. Δήλωσε ότι «οριστικά ο αντιπρόεδρος δεν θα προέρχεται από την Αδελφότητα και το Κόμμα Ελευθερίας και Δικαιοσύνης», ότι πιθανόν να είναι ακόμη και χριστιανός κόπτης, ότι θα δοθούν σε χριστιανούς κόπτες σημαντικές θέσεις στο προεδρικό επιτελείο, ότι ο πρόεδρος δεν μπορεί να έχει το μόνο λόγο στη λήψη αποφάσεων όπως συνέβαινε στο παλιό καθεστώς και ότι το προεδρικό επιτελείο θα εργάζεται ως ομάδα και δεν θα κυριαρχείται από την Αδελφότητα. Δήλωσε επίσης ότι θα σχηματιστεί κυβέρνηση συνασπισμού, που θα αποτελείται από πολιτικούς από διάφορες ομάδες και όχι μόνο από ισλαμιστές ή μέλη της Αδελφότητας και ότι ο πρωθυπουργός δεν θα προέρχεται από την Αδελφότητα ή το Κόμμα Ελευθερίας και Δικαιοσύνης. Υπογράμμισε ότι οι κόπτες θα έχουν όλα τα δικαιώματα των αιγυπτίων πολιτών και δεν θα υπάρχουν θρησκευτικές διακρίσεις, ότι οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα να κάνουν όποια δουλειά θέλουν και ότι δεν θα επιβληθεί ενδυματολογικός κώδικας (π.χ πέπλο που κρύβει το πρόσωπο). Τέλος, υποσχέθηκε ότι θα εξασφαλίσει δωρεάν εκπαίδευση και περίθαλψη στους φτωχούς αγρότες.
Φυσικά, οι υποσχέσεις αυτές δεν αρκούν για να πείσουν τους δύσπιστους απέναντι στη Μουσουλμανική Αδελφότητα, γι’ αυτό και είναι πολύ πιθανό να αυξηθεί το ποσοστό της αποχής στο δεύτερο γύρο. Αλλωστε, οι παλινωδίες της ηγεσίας της, η αυτοακύρωση πολιτικών δεσμεύσεων, η στήριξη της στρατιωτικής χούντας σε κρίσιμες φάσεις στη διάρκεια της εξέγερσης, τα διαπιστευτήρια που έχει δώσει ως μετριοπαθής, σοβαρή και αξιόπιστη εναλλακτική δύναμη του συστήματος και η πολιτική αλαζονεία που επέδειξε μετά τη νίκη της στις βουλευτικές εκλογές είναι γνωστές και φαίνεται να της έχουν ήδη κοστίσει σε πολιτική επιρροή.
