Η εκτίναξη της εξόρυξης αργού πετρελαίου στις ΗΠΑ, που συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας σημειώνοντας αύξηση 64% περίπου τα τελευταία τέσσερα χρόνια (από 5.575 χιλιάδες βαρέλια την ημέρα την πρώτη βδομάδα του 2011 σε 9.132 την πρώτη βδομάδα του 2015)[1], οφείλεται κατά ένα μεγάλο μέρος στην αύξηση της εξόρυξης σχιστολιθικού πετρελαίου. Η εξόρυξη του τελευταίου τριπλασιάστηκε από το 2010 μέχρι το 2013, από 1 σε 3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα[2]. Πόσο όμως η εξόρυξη του πετρελαίου αυτού μπορεί να συνεχίζεται απρόσκοπτα, δίνοντας τη δυνατότητα στις ΗΠΑ να αυξάνουν το μερίδιό τους στη διεθνή πετρελαϊκή αγορά και να εξάγουν πετρέλαιο σε επίπεδα εφταπλάσια από τον περσινό χρόνο;
Μία επικίνδυνη «επανάσταση»
Ας δούμε καταρχάς τι είναι αυτή η νέα μέθοδος εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου. Με τον όρο σχιστολιθικό πετρέλαιο ή φυσικό αέριο εννοούμε το πετρέλαιο ή το φυσικό αέριο που δεν εξορύσσεται με τις γνωστές συμβατικές μεθόδους, αλλά με ειδικές μεθόδους όπως η διοχέτευση νερού, άμμου και χημικών ουσιών υπό υψηλή πίεση στο υπέδαφος, κάτω από σχιστολιθικά πετρώματα, με αποτέλεσμα την ανάκτηση του πετρελαίου ή του φυσικού αερίου που είναι εγκλωβισμένο σε αυτά.
Η μέθοδος αυτή δημιουργεί σημαντική περιβαλλοντική καταστροφή, όχι μόνο εξαιτίας των μεγάλων ποσοτήτων νερού που χρειάζεται για την εξόρυξη αλλά και γιατί εμπεριέχει τον κίνδυνο μόλυνσης των υπόγειων υδάτων από τα χημικά που διοχετεύονται στα σχιστολιθικά πετρώματα. Αυτό όμως είναι μία «λεπτομέρεια» μπροστά στο κέρδος από το πετρέλαιο που όχι άδικα εδώ και αιώνες έχει πολιτογραφηθεί ως ο «μαύρος χρυσός».
Εδώ και μερικά χρόνια, η εξόρυξη αυτή παρουσιάζεται σαν μία «επανάσταση» που θα αλλάξει ριζικά τα δεδομένα της αγοράς πετρελαίου παγκόσμια. Σύμφωνα με το υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ[2], οι εκτιμώμενες ποσότητες σχιστολιθικού πετρελαίου και αερίου στις ΗΠΑ και σε 137 σχιστολιθικούς σχηματισμούς σε 41 άλλες χώρες αντιπροσωπεύουν το 10% των παγκόσμιων αποθεμάτων αργού πετρελαίου και το 32% των αποθεμάτων φυσικού αερίου. Ως παγκόσμια αποθέματα χαρακτηρίζονται οι ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου που μπορούν να ανακτηθούν χρησιμοποιώντας τη σημερινή τεχνολογία ανεξάρτητα από την οικονομική κερδοφορία που θα επιφέρουν.
Αυτές οι εκτιμήσεις προκύπτουν από μία ογκώδη μελέτη 730 σελίδων, που έγινε τον Ιούνη του 2013 για λογαριασμό του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ, με τίτλο «Τεχνολογικά ανακτήσιμες πηγές σχιστολιθικού πετρελαίου και αερίου: Μια αποτίμηση 137 σχιστολιθικών σχηματισμών σε 41 χώρες εκτός ΗΠΑ»[4]. Στη μελέτη αναφέρεται ότι οι πέντε χώρες με τα μεγαλύτερα αποθέματα σχιστολιθικού πετρελαίου στον κόσμο είναι η Ρωσία, οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Αργεντινή και η Λιβύη, ενώ οι πέντε χώρες με τα μεγαλύτερα αποθέματα σχιστολιθικού φυσικού αερίου είναι η Κίνα, η Αργεντινή, η Αλγερία, οι ΗΠΑ και ο Καναδάς.
Σκιές αβεβαιότητας
Οι αρχικά λαμπερές προοπτικές αυτής της «επανάστασης» άρχισαν, όμως, να σκοτεινιάζουν από τις αβεβαιότητες για την απρόσκοπτη συνέχισή της. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ, στις αρχές του περσινού Ιούλη[5], «η πιθανότητα αύξησης και σταθεροποίησης της παραγωγής αργού πετρελαίου αμφισβητείται από τις αβεβαιότητες σε σημαντικά ζητήματα, όπως η μείωση της παραγωγής του πηγαδιού, η διάρκεια ζωής του, οι περιοχές αποστράγγισης, η γεωλογική κατάσταση και οι τεχνολογικές βελτιώσεις τόσο στις υφιστάμενες γεωτρήσεις όσο και στις νέες». Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις αυτές, η παραγωγή σταθεροποιείται μετά από τρία χρόνια μέσα στα οποία εξορύσσεται το 50% των αποθεμάτων.
Με ακόμα πιο μελανά χρώματα παρουσιάζει αυτές τις γεωτρήσεις το περιοδικό Fortune. Σε άρθρο με τίτλο «Η επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου σε κίνδυνο», που δημοσιεύτηκε στις 9 Γενάρη[6], το περιοδικό προειδοποιεί: «Αντίθετα από τα συμβατικά έργα, τα σχιστολιθικά πηγάδια έχουν μια εξαιρετικά σύντομη ζωή. Στην περιοχή του Bakken, που απλώνεται μεταξύ της Μοντάνα και της Βόρειας Ντακότα (σ.σ. δεύτερη ανάμεσα στις επτά κυριότερες πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές των ΗΠΑ), ένα πηγάδι ξεκινά με άντληση 1.000 βαρελιών την ημέρα για να πέσει μόλις στα 280 βαρέλια στο ξεκίνημα του δεύτερου χρόνου, μείωση κατά 72%. Με το ξεκίνημα του τρίτου χρόνου, περισσότερα από τα μισά αποθέματα αυτού του πηγαδιού θα έχουν εξαντληθεί και η ετήσια παραγωγή θα βγαίνει με το σταγονόμετρο. Για να παραγάγουν σταθερές ή αυξανόμενες απολαβές, οι παραγωγοί θα πρέπει να ανοίγουν συνεχώς νέα πηγάδια εφόσον τα ήδη υπάρχοντα θα καλύπτουν το μισό, σύμφωνα με τα πρότυπα της βιομηχανίας». Συγκριτικά, αναφέρει το περιοδικό, ο βαθμός εξάντλησης των συμβατικών γεωτρήσεων είναι τόσο αργός που στον ένα χρόνο ζωής τους εξακολουθούν να κρατούν το 95% με 98% των αποθεμάτων τους. Ετσι οι συμβατικές γεωτρήσεις τυπικά επαρκούν για μια εικοσαετία ή και περισσότερο.
Υψηλό κόστος εξόρυξης
Σε ό,τι αφορά το κόστος εξόρυξης του σχιστολιθικού πετρελαίου, σύμφωνα με έκθεση της Morgan Stanley[7], που δημοσιεύτηκε τον περσινό Οκτώβρη, το «νεκρό σημείο», δηλαδή η χρηματική αξία των πωλήσεων ώστε μια επιχείρηση να μην έχει ούτε κέρδος ούτε ζημιά, για το σχιστολιθικό πετρέλαιο είναι μεταξύ 30 και 65 δολαρίων το βαρέλι. Συγκρίνετε το παραπάνω ποσό με το κόστος έρευνας και εξόρυξης του αργού πετρελαίου στις ΗΠΑ, που σύμφωνα με το υπουργείο Ενέργειας[8] τη διετία 2007-2008 κυμαινόταν γύρω στα 34 δολάρια το βαρέλι, καθώς και το κόστος στη Μέση Ανατολή, που είναι γύρω στα 17 δολάρια το βαρέλι, και βγάλτε τα συμπεράσματά σας.
Για πόσο τα πετρελαϊκά μονοπώλια θα ανέχονται τις χαμηλές τιμές του πετρελαίου, αν θέλουν να εκμεταλλευτούν τα σχιστολιθικά κοιτάσματα; Σίγουρα, αυτό θα εξαρτηθεί από το πόσο θα αντέξουν οι αντίπαλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις να κρατούν ψηλά την παραγωγή, αλλά δε θ’ αργήσει και πολύ η στιγμή που οι τιμές θα πάρουν ξανά την ανηφόρα, όταν ο μεταξύ τους πόλεμος για την κατάκτηση της πετρελαϊκής αγοράς κοπάσει, έχοντας αλλάξει το μεταξύ τους μοίρασμα των αγορών.
Κούρσα αντοχής
Ηδη η Chevron ανακοίνωσε στα τέλη Γενάρη[9] ότι εγκαταλείπει την εκμετάλλευση σχιστολιθικού πετρελαίου από την Πολωνία, μετά τα απογοητευτικά αποτελέσματα των εξορύξεων που ξεκίνησαν το 2012. Τα τελευταία τρία χρόνια το ίδιο έκαναν η Exxon-Mobil και η γαλλική Total.
Η ανακοίνωση της Chevron ήταν αποτέλεσμα της μείωσης των κερδών της το τελευταίο τρίμηνο του 2014 κατά 30%[10]. Μία μείωση που, όπως σημειώνει ο βρετανικός Guardian, οδήγησε στη χειρότερη επίδοση κερδοφορίας της εταιρίας από το 2009[11]. Η ίδια εφημερίδα επισημαίνει ότι η Continental Resources, μια από τις μεγαλύτερες εταιρίες γεωτρήσεων στη Βόρεια Ντακότα (μία από τις περιοχές εξόρυξης σχιστολιθικού πετρελαίου στις ΗΠΑ), δήλωσε ότι προτίθεται να μειώσει τις εξορύξεις κατά 40% αυτό το χρόνο, ξεκινώντας από τον Απρίλη. Το τμήμα της Βόρειας Ντακότα της Mineral Resources αναφέρει επίσης ότι η τιμή θα πρέπει να αυξηθεί στα 55-65 δολάρια για να διατηρηθεί η τωρινή παραγωγή των 1.2 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα.
Από την μεριά της η Ρωσία εξετάζει επίσης τη μείωση της παραγωγής για να αποφύγει την παραπέρα μείωση των κερδών. Η μεγαλύτερη πετρελαιοπαραγωγική εταιρία της Ρωσίας, η Rosneft, εξετάζει το ενδεχόμενο μείωσης της παραγωγής σε περίπτωση που οι τιμές συνεχίσουν να μειώνονται. Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρίας Ιγκόρ Σεχίν δήλωσε στο πρακτορείο Τας ότι μία ικανοποιητική τιμή θα είναι μεταξύ 60 και 80 δολαρίων το βαρέλι, ενώ χαρακτήρισε 50 δολάρια αποδεκτά για τα σημερινά επενδυτικά σχέδια της εταιρίας. Η κούρσα αντοχής τώρα αρχίζει…
Παραπομπές
1. https://ir.eia.gov/wpsr/psw01.xls
2. https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.cfm?id=11611
3. https://www.eia.gov/forecasts/aeo/tight_oil.cfm
4. https://www.eia.gov/analysis/studies/worldshalegas/
5. https://www.eia.gov/forecasts/aeo/tight_oil.cfm
6. https://fortune.com/2015/01/09/oil-prices-shale-fracking/
7. https://shaleseguro.com/wp-content/uploads/2014/10/Morgan-Stanley.pdf
8. https://www.eia.gov/tools/faqs/faq.cfm?id=367&t=5
9. https://www.reuters.com/article/2015/01/31/chevron-poland-shale-idUSL6N0VA08820150131
10. https://www.chevron.com/chevron/pressreleases/article/01302015_chevronreportsfourthquarternetincomeof35billionand2014earningsof192billion.news
11. https://www.theguardian.com/business/2015/feb/07/shale-industry-hibernation-us-economy-fears
12. https://tass.ru/en/economy/776631
