Υπάρχουν στιγμές που το ίδιο το αστικό κράτος, μέσα από τους θεσμούς του, αναγκάζεται να παραδεχτεί αυτό που καθημερινά αρνείται: ότι η βία που ασκεί δεν είναι «παρέκκλιση» αλλά κανονικότητα. Η απόφαση του Πρωτοδικείου της Ρώμης, που καταδίκασε το ιταλικό υπουργείο Εσωτερικών να καταβάλει 700 ευρώ αποζημίωση σε έναν αλγερινό μετανάστη, επειδή τον μετέφερε παράνομα σε στρατόπεδο κράτησης στην Αλβανία, δεν αποτελεί απόδοση δικαιοσύνης. Αποτελεί ομολογία ενοχής ενός συστήματος που λειτουργεί μέσα από την αυθαιρεσία και τη μετατρέπει σε διοικητική πρακτική.
Ο άνθρωπος αυτός δεν είχε καταδικαστεί για έγκλημα. Δεν είχε στερηθεί την ελευθερία του από ποινικό δικαστήριο. Βρισκόταν ήδη φυλακισμένος σε CPR, σε ένα από τα ιταλικά στρατόπεδα διοικητικής κράτησης (αντίστοιχα των ελληνικών ΠΡΟΚΕΚΑ), που η ΕΕ έχει κανονικοποιήσει ως αναγκαίο εργαλείο διαχείρισης «πληθυσμών». Και μέσα σ’ αυτή τη συνθήκη ήδη θεσμοθετημένης εξαίρεσης, το κράτος προχώρησε ένα βήμα παραπέρα: τον απήγαγε και τον εξαφάνισε!
Η μεταφορά του δεν συνοδεύτηκε από καμία γραπτή διοικητική πράξη, καμία αιτιολόγηση, κανένα δικαίωμα προσφυγής. Αντίθετα, βασίστηκε σε ψέματα. Του ανακοινώθηκε ότι θα μεταφερθεί σε άλλο κέντρο εντός της Ιταλίας, ενώ στην πραγματικότητα μεταφερόταν εκτός ιταλικής επικράτειας, σε ένα εξωεδαφικό στρατόπεδο στην Αλβανία, στη δομή του Gjader, ένα από τα νέα κάτεργα που εγκαινίασε η συμφωνία Μελόνι–Ράμα.
Δεμένος με πλαστικά τάιραπ, χωρίς να γνωρίζει τον προορισμό του, αποκομμένος από την οικογένειά του, από τα παιδιά του, από κάθε δυνατότητα επικοινωνίας, βίωσε αυτό που το κράτος ονομάζει «μεταφορά» και αυτό που στην πραγματικότητα αποτελεί απαγωγή και διοικητική εξορία! Για δύο ημέρες, η σύντροφός του δεν γνώριζε πού βρίσκεται. Για δύο ημέρες, το κράτος είχε διαγράψει την ύπαρξή του από τον χάρτη των δικαιωμάτων. Αυτό δεν είναι σίγουρα «δυσλειτουργία της νομιμότητας», όπως λένε ιταλοί δικαιωματιστές. Είναι η ίδια η λειτουργία της.
Η μεταφορά στην Αλβανία, όπως έχουμε γράψει δεν είναι μια απλή γεωγραφική μετακίνηση. Είναι ένα πολιτικό πείραμα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ
Μελόνι – Ράμα: Αποθήκες ψυχών για πρόσφυγες στην Αλβανία
Στρατόπεδα συγκέντρωσης προσφύγων και μαζικές απελάσεις στην «Ευρώπη φρούριο»
Η συμφωνία Μελόνι–Ράμα εγκαινίασε ένα νέο μοντέλο εξωτερικοποίησης της κράτησης: στρατόπεδα εκτός εθνικής επικράτειας, όπου το ευρωπαϊκό κράτος μπορεί να ασκεί εξουσία χωρίς το βάρος των ίδιων του των νομικών δεσμεύσεων. «Αποθήκες ψυχών», μακριά από τα βλέμματα, μακριά από τα δικαστήρια, μακριά από την κοινωνία. Δεν πρόκειται για ιταλική ιδιομορφία. Πρόκειται για ευρωπαϊκή στρατηγική.
Από τη συμφωνία ΕΕ–Τουρκίαςμέχρι τα σχέδια του Ηνωμένου Βασιλείου για απέλαση αιτούντων άσυλο στη Ρουάντα, και από τα ελληνικά ΠΡΟΚΕΚΑ μέχρι τα νέα στρατόπεδα στα εξωτερικά σύνορα της Ενωσης, η «Ευρώπη φρούριο» οικοδομείται πάνω στην ίδια αρχή: ότι οι πρόσφυγες και οι μετανάστες δεν είναι υποκείμενα δικαιωμάτων, αλλά πληθυσμοί προς διαχείριση. Η διοικητική κράτηση λειτουργεί ως εργαλείο πειθάρχησης και αποτροπής. Η εξωτερικοποίηση ως εργαλείο αορατοποίησης.
Η απόφαση
Σύμφωνα με δημοσίευμα της ιταλικής εφημερίδας Il Fatto Quotidiano, ο δικαστής Κοράντο Μπίλε του Πρωτοδικείου της Ρώμης ανακοίνωσε την απόφαση:
«Το Δικαστήριο δέχεται την προσφυγή και υποχρεώνει το Υπουργείο Εσωτερικών να καταβάλει το ποσό των 700 ευρώ ως αποζημίωση για τη ζημία που προκλήθηκε».
Η απόφαση, με ημερομηνία 10 Φλεβάρη 2026, όπως αναφέραμε και παραπάνω, αφορά τη μεταφορά αλγερινού πολίτη από ιταλικό CPR (Κέντρο Προσωρινής Κράτησης Μεταναστών) στο διαβόητο κάτεργο του Gjader στην Αλβανία, για την οποία κρίθηκε υπεύθυνο το υπουργείο Εσωτερικών του Ματέο Πιαντεντόζι.
Το δικαστήριο έκρινε ότι η μεταφορά αυτή συνιστούσε «αμελή διοικητική συμπεριφορά και παραβίαση των κανόνων χρηστής διοίκησης, γεγονός που οδήγησε σε επιζήμια προσβολή της ιδιωτικής σφαίρας και των δικαιωμάτων του συγκεκριμένου προσώπου».
Η αποζημίωση των 700 ευρώ δεν αποτελεί φυσικά αποκατάσταση της βλάβης. Αποτελεί την τιμολόγησή της. Η δικαστική απόφαση αναγνωρίζει ότι παραβιάστηκε το δικαίωμα στην οικογενειακή ζωή, ότι το κράτος παρενέβη αυθαίρετα στη ζωή ενός ανθρώπου, ότι δεν τηρήθηκαν ούτε οι στοιχειώδεις εγγυήσεις που το ίδιο το σύστημα προβλέπει. Ωστόσο, αυτό που τιμωρείται δεν είναι η ίδια η εξορία και η απαγωγή του ανθρώπου, αλλά η έλλειψη της γραφειοκρατικής μορφής που θα την καθιστούσε «νόμιμη».
Με άλλα λόγια, το πρόβλημα για το ιταλικό κράτος δεν είναι ότι εξαφάνισε έναν άνθρωπο. Είναι ότι το έκανε χωρίς το σωστό χαρτί. Αν υπήρχε η διοικητική πράξη, αν υπήρχε η υπογραφή, αν υπήρχε η τυπική διαδικασία, η ίδια πράξη θα αποτελούσε απολύτως αποδεκτή λειτουργία της κρατικής εξουσίας. Η βία δεν αμφισβητείται. Απλώς απαιτείται να έχει τη σωστή μορφή! Ομορφος κόσμος, ηθικός, αγγελικά πλασμένος…
Ο δικηγόρος Τζενάρο Σαντόρο, ο οποίος εκπροσωπεί τον προσφεύγοντα και χειρίζεται ακόμη δύο αντίστοιχες υποθέσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη, επισημαίνει τη βαρύτητα της απόφασης. Οπως αναφέρει, «εν δυνάμει αυτή η απόφαση θέτει υπό αμφισβήτηση όλες τις μεταφορές που έχουν γίνει», καθώς μέχρι σήμερα «όλες πραγματοποιήθηκαν χωρίς αιτιολογημένο διάταγμα».
Σύμφωνα με τον ίδιο, ένα από τα βασικά προβλήματα είναι ότι τα κέντρα αυτά λειτουργούν χωρίς σαφές νομοθετικό πλαίσιο που να ρυθμίζει επαρκώς τα δικαιώματα των κρατουμένων. «Το κέντρο στην Αλβανία πολλαπλασιάζει εκθετικά την παραβίαση των δικαιωμάτων μέσα σε αυτές τις δομές», υπογραμμίζει.
Η υπόθεση δεν αφορά μόνο παραβίαση διαδικασιών, αλλά και πιθανή παραπλάνηση από την πλευρά του υπουργείου. Οπως σημειώνει, «η απόφαση διαπιστώνει ότι στο άτομο που μεταφέρθηκε είχε ειπωθεί ψευδώς ότι θα μεταφερθεί σε άλλο κέντρο στην Ιταλία». Αντί γι’ αυτό, ο άνθρωπος μεταφέρθηκε στην Αλβανία, ενώ –σύμφωνα με την απόφαση– κατά τη διάρκεια της μεταγωγής του είχε δεμένα τα χέρια με πλαστικά δεματικά και δεν είχε ενημερωθεί για τον πραγματικό προορισμό του.
Την ακολουθία των γεγονότων περιγράφει και η σύντροφός του, η οποία είχε απευθυνθεί με επιστολή στην ευρωβουλευτή Τσετσίλια Στράντα. Οπως αναφέρει, ο άνδρας κρατούνταν στο CPR/ΠΡΟΚΕΚΑ του Γκραντίσκα ντι Γκορίτσια και του είχαν πει ότι θα μεταφερθεί στο κέντρο του Μπρίντιζι. Οταν επικοινώνησαν τηλεφωνικά, γύρω στις 4 τα ξημερώματα, εκείνος βρισκόταν ήδη στη Φότζια και της είπε ότι θα την καλέσει μόλις φτάσει στο Μπρίντιζι. Από εκείνη τη στιγμή χάθηκε κάθε επικοινωνία για δύο ημέρες, μέχρι που τελικά επικοινώνησε μαζί της από την Αλβανία. Οπως της εξήγησε, μέχρι την τελευταία στιγμή πίστευε ότι κατευθυνόταν προς το Μπρίντιζι!
Στην απόφαση επισημαίνεται ότι δεν επρόκειτο απλώς για μια αιφνιδιαστική μεταφορά, αλλά για «μεταφορά που πραγματοποιήθηκε χωρίς διοικητική πράξη και προς προορισμό διαφορετικό από αυτόν που είχε ανακοινωθεί». Το δικαστήριο κατέληξε ότι η συγκεκριμένη ενέργεια επηρέασε αρνητικά το δικαίωμα του προσφεύγοντος στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή, όπως αυτό προστατεύεται από το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ιδιαίτερα σε σχέση με τη δυνατότητά του να διατηρεί επαφή και να επισκέπτεται τα ανήλικα παιδιά του που βρίσκονται στην Ιταλία.
Η εξορία ως θεσμικό εργαλείο
Η δημιουργία στρατοπέδων κράτησης εκτός εθνικής επικράτειας αποτελεί το πιο πρόσφατο στάδιο της διαδικασίας πειθάρχησης που περιγράψαμε παραπάνω. Η Ευρώπη δεν περιορίζεται πλέον στη φυλάκιση μεταναστών εντός των συνόρων της. Εξάγει τη φυλάκιση. Δημιουργεί μια περιφερειακή ζώνη εξαίρεσης, όπου τα δικαιώματα αραιώνουν όσο αυξάνεται η απόσταση από το πολιτικό της κέντρο.
Η Αλβανία, όπως πριν από αυτήν η Τουρκία και η Λιβύη, μετατρέπεται σε εξωτερικό θάλαμο αποθήκευσης ανθρώπων που κρίνονται ανεπιθύμητοι. Η εξορία δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση. Αποτελεί θεσμικό εργαλείο. Η γεωγραφική μετατόπιση λειτουργεί ως πολιτική αποσυμπίεσης: η βία συνεχίζεται, αλλά παύει να είναι ορατή. Η εξαφάνιση αποκτά διοικητική μορφή.
Αυτό που αποκαλύπτει η απόφαση του ιταλικού δικαστηρίου δεν είναι μια παρέκκλιση από τον κανόνα, αλλά τον ίδιο τον κανόνα. Τα στρατόπεδα διοικητικής κράτησης δεν είναι προσωρινή λύση. Είναι δομικός μηχανισμός διαχείρισης πληθυσμών που θεωρούνται πλεονάζοντες, επικίνδυνοι ή απλώς περιττοί. Η κράτηση χωρίς ποινή, η μεταφορά χωρίς αιτιολόγηση, η εξορία χωρίς καταδίκη, αποτελούν στοιχεία ενός συστήματος που λειτουργεί μέσα από τη θεσμοθέτηση της εξαίρεσης. Το δίκαιο δεν καταργείται. Αναστέλλεται επιλεκτικά. Εφαρμόζεται εκεί που εξυπηρετεί την εξουσία και εξαφανίζεται εκεί που την περιορίζει.
Η αποζημίωση των 700 ευρώ δεν μπορεί να αποτελεί δικαίωση. Είναι η λογιστική αποτύπωση της κρατικής αυθαιρεσίας. Είναι το κόστος λειτουργίας ενός μηχανισμού που δεν πρόκειται να σταματήσει επειδή καταδικάστηκε. Το κράτος δεν τιμωρείται ουσιαστικά. Απλώς αποζημιώνει τον εαυτό του για το λάθος της διαδικασίας. Η εξορία παραμένει. Τα στρατόπεδα παραμένουν. Η πολιτική παραμένει.
Η υπόθεση αυτή δεν αποκαλύπτει την αποτυχία του συστήματος. Αποκαλύπτει την επιτυχία του.
- Ενα σύστημα που μπορεί να φυλακίζει χωρίς καταδίκη, να μεταφέρει χωρίς αιτιολόγηση και να αποζημιώνει χωρίς να αλλάζει.
- Ενα σύστημα που έχει μετατρέψει την εξαφάνιση σε διοικητική πράξη και την ελευθερία σε αποζημιώσιμη ζημία (έναντι εξευτελιστικού αντιτίμου μάλιστα.
- Ενα σύστημα που δεν χρειάζεται να κρύβεται, γιατί η ίδια του η λειτουργία έχει ήδη κανονικοποιηθεί.
