Ο Grover Furr (1944-) είναι αμερικανός καθηγητής Μεσαιωνικής Αγγλικής Λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο του Montclair. Εγινε όμως ευρύτερα γνωστός από τα πολυάριθμα βιβλία που συνέγραψε υπερασπιζόμενος τον Ιωσήφ Στάλιν και τη Σοβιετική Ενωση της σοσιαλιστικής περιόδου.
«Τα ψέματα του Χρουστσόφ» είναι το πρώτο του βιβλίο που εκδίδεται στην Ελλάδα και ήταν φυσικό να κεντρίσει το ενδιαφέρον μερίδας του πολιτικοποιημένου αναγνωστικού κοινού. Σε αυτό καταγράφονται και αποδομούνται 61 σημεία της περιβόητης «Μυστικής Εκθεσης» του Χρουστσόφ στο 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ, στις 25 Φλεβάρη του 1956. Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου επαναλαμβάνονται ένα προς ένα αυτά τα 61 σημεία και αναλύονται κάπως εκτενέστερα και με περισσότερα στοιχεία.
Ας δούμε τι μπορεί να αποκομίσει ο αναγνώστης από αυτό το σύγγραμμα.
Ο συγγραφέας ισχυρίζεται ότι τα αποδεικτικά στοιχεία της έρευνάς του προέρχονται κυρίως από πρώην σοβιετικά αρχεία, για τα οποία παραπέμπει σε διαδικτυακές πηγές. Αυτές, όμως, απαιτούν από τον αναγνώστη να γίνει ο ίδιος ερευνητής για να διασταυρώσει τα στοιχεία των παραπομπών του συγγραφέα, που εκ των πραγμάτων αποτελούν ένα τεράστιο όγκο πληροφοριών. Πολλές φορές, μάλιστα, ο συγγραφέας κάνει επίκληση προσώπων ή άλλων πηγών, που ο αναγνώστης δεν μπορεί να τσεκάρει εύκολα το κύρος ή την αξιοπιστία τους.
Φυσικά, υπάρχουν σημεία της έκθεσης του Χρουστσόφ που ανασκευάζονται εύκολα, επαρκώς και καταφανώς, όπως η υποτιθέμενη «Διαθήκη του Λένιν» (το «Γράμμα προς το συνέδριο» έγινε γνωστό αμέσως μετά το θάνατο του Λένιν), η περιβόητη προσωπολατρία, η… ανικανότητα του Στάλιν ως επιτελάρχη κατά τον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο (επ’ αυτού αρκούν τα Απομνημονεύματα του στρατάρχη Ζούκοφ, που δεν ήταν ενάντια στο χρουστοφισμό), η φορολογία των αγροτών κ.ά., αλλά και σημεία όπως η περίπτωση Μπέρια που, όπως είπαμε, οι μαρτυρίες υπεράσπισής του από σταλινικά στελέχη, που παραθέτει ο συγγραφέας, αποτελούν από μόνες τους ένα υλικό προς έρευνα, που δεν μπορεί να κριθεί από τον αναγνώστη ως προς την ακρίβεια και την αντικειμενικότητα του.
Παράλληλα, το βιβλίο περιέχει γνωστές πληροφορίες που η έκθεση του Χρουστσόφ αποκρύπτει, όπως πχ η άρνηση του Στάλιν να του απονεμηθεί ο τίτλος του Ηρωα της Σοβιετικής Ενωσης, να μετονομαστεί η Μόσχα σε Stalinodar, να χτιστεί αψίδα Νίκης στην είσοδο της Μόσχας με το όνομά του, η παραίτηση του Στάλιν από τη θέση του Γενικού Γραμματέα, αμέσως μετά το θάνατο του Λένιν, που απορρίφθηκε ομόφωνα από την Κεντρική Επιτροπή των Μπολσεβίκων, οι προσπάθειες του Στάλιν να παραιτηθεί από τη θέση του Γενικού Γραμματέα και μετά τον πόλεμο,που επίσης δεν έγιναν αποδεκτές, η αποκατάσταση χιλιάδων παρανόμως διωχθέντων (με απόφαση της Ολομέλειας της ΚΕ. του ΚΚΣΕ τον Γενάρη του 1938), καθώς και η εκτέλεση των Γιεζόφ, Ζακόφσκι, Ουσάκοφ, Νικολάγιεφ-Ζούριντ κ.ά. για πλαστογραφήσεις και βασανισμούς αθώων.
Εύλογα, στην περιβόητη έκθεση του ο Χρουστσόφ βγάζει την ουρά του απέξω, οι άλλοι ήταν οι «κακοί». Ηταν γραμματέας της ΚΟ της Μόσχας από το 1935 ως το 1938, γραμματέας της ΚΟ της Ουκρανίας για δυο χρόνια και μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΣΕ από το 1939. Στη μεν Μόσχα τη διετία 1938-1939 διώχτηκαν 55.741 άτομα, στη δε Ουκρανία το 1938-1940 συνελήφθησαν 167.565. Δεν υπονοούμε, βέβαια, ότι πρόκειται για άδικες διώξεις συλλήβδην, είναι όμως προκλητικό ο Χρουστσόφ να ισχυρίζεται ότι ο ίδιος υπήρξε… αμέτοχος.
Από το σύνολο των θέσεων του Χρουστσόφ που εκτίθενται στο βιβλίο, ο αναγνώστης βλέπει την αντιιστορική παρουσίαση, με την αφαίρεση από το πλαίσιο των εκάστοτε συνθηκών, τα ψεύδη, την εμπάθεια, την άγρια δαιμονοποίηση του Στάλιν και εν τέλει μια παντελώς αστική αντίληψη της ιστορίας, που αποκόβει τα γεγονότα από το ιστορικό τους πλαίσιο.
Ομως, και το βιβλίο του Furr, παρομοίως, αποκόπτει τους ισχυρισμούς του Χρουστσόφ για πρόσωπα και γεγονότα από το πολιτικό πλαίσιο της εποχής τους (στο οποίο αναφέρεται σύντομα, φευγαλέα και αρκετά ασαφώς), με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να χάνεται μέσα σε ανεξήγητες βυζαντινές ίντριγκες και να χρειάζεται να γίνει Σέρλοκ Χολμς για να βρει μια άκρη.
Απαιτείται μελέτη πολλών χρόνων, ερευνώντας τις πρωτογενείς και άλλες πηγές, για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων. Πέρα από αυτό, στη διάρκεια τόσων δεκαετιών, πρώτα το χρουστσοφικό καθεστώς, μετά το μπρεζνιεφικό και στο τέλος το γκορμπατσοφικό που απογείωσε τον αντισταλινσμό, κατέστρεψαν, εξαφάνισαν, παραποίησαν και πλαστογράφησαν εσκεμμένα κρίσιμα στοιχεία, σε όσα δε απέμειναν, η πρόσβαση είναι δύσκολη έως απαγορευτική.
Ως εκ τούτου, η προσέγγιση της συγκεκριμένης περιόδου, βοηθούσης και της χρονικής απόστασης, μπορεί και πρέπει να γίνει μόνο με θεωρητικούς και πολιτικούς όρους, αποτιμώντας τα ιστορικά γεγονότα, την εξέλιξη, τις συνέπειες και τα αποτελέσματά τους, όχι μόνο για την περίοδο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης με τον Στάλιν καθοδηγητή του μπολσεβίκικου κόμματος, αλλά επίσης για τα όσα ακολούθησαν την περίοδο Χρουστσόφ, που ολοκλήρωσαν την παλινόρθωση του καπιταλισμού και αργότερα στην κατάρρευση του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού (παλινορθωμένου καπιταλισμού επί της ουσίας) και παράλληλα στην πλήρη απαξίωση του κομμουνιστικού κινήματος.
Από αυτή την άποψη, συστήνουμε στον αναγνώστη να ανατρέξει στη μελέτη του σ. Γεράσιμου Λιόντου για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού και την παλινόρθωση του καπιταλισμού, που δημοσιεύτηκε στα τρία πρώτα τεύχη της Μαρξιστικής Λενινιστικής Επιθεώρησης (ΜΑΛΕΠ).
Δεν είναι δυνατόν να κατανοηθεί η περίοδος 1930-1940, που προηγήθηκε του Β’ παγκόσμιου πολέμου, δίχως να ανατρέξει ο αναγνώστης στο βρωμερό παρασκήνιο της προσπάθειας των Αγγλογάλλων να στρέψουν τη χιτλερική Γερμανία εναντίον της Σοβιετικής Ενωσης και να σαμποτάρουν με κάθε τρόπο τη σύναψη τριμερούς συμφώνου με την ΕΣΣΔ (στο τέλος το πέτυχαν), που η τελευταία επεδίωκε με ένα σωρό οξυδερκείς, επίμονες και ακούραστες προσπάθειες.
Για τους Δυτικούς, αυτή η περίοδος δημιούργησε την δεύτερη μεγάλη ευκαιρία, μετά την αποτυχημένη εισβολή τους στη Ρωσία το 1918, προκειμένου να καταπνίξουν τη σοβιετική εξουσία. Για τους Σοβιετικούς, τη δεκαετία αυτή άρχισε μια μάχη ζωής και θανάτου. Εβλεπαν ότι ο παγκόσμιος πόλεμος είχε ήδη δρομολογηθεί με την εισβολή της Ιαπωνίας στην Μαντσουρία το 1931. Προτού καλά-καλά προλάβει να στεριώσει η σοσιαλιστική οικοδόμηση, έπρεπε να προετοιμαστούν για την επερχόμενη επίθεση εναντίον τους, αναγκαζόμενοι, μετά τις κωλυσιεργίες και το σαμποτάζ των Αγγλογάλλων, να συνάψουν στο παρά πέντε το Σύμφωνο μη επίθεσης με τη ναζιστική Γερμανία (γνωστό ως Σύμφωνο Ρίμπεντροπ-Μολότοφ), για να καθυστερήσουν τη ναζιστική εισβολή στην ΕΣΣΔ). Παράλληλα, εξαπλασίασαν τη δύναμη του Κόκκινου Στρατού μέχρι το 1940 καθώς και τον εξοπλισμό του, ενώ η δολοφονία του Κίροφ τo 1934, εξέχοντος στελέχους του μπολσεβίκικου κόμματος, μαζί με τα αλλεπάλληλα σαμποτάζ στη βιομηχανία, χτύπησε τα καμπανάκια. Κάθε εφησυχασμός του κόμματος και των κρατικών οργάνων απέναντι στους σαμποταριστές και τα αντικομματικά στοιχεία, που συνεργάζονταν με τους εχθρούς της σοβιετικής εξουσίας, θα ήταν εγκληματικός. Οι εχθροί του σοσιαλισμού και της σοβιετικής εξουσίας έπρεπε να εκκαθαριστούν.
Η ταξική πάλη, που είχε οξυνθεί στα πρώτα χρόνια της κολεκτιβοποίησης, έφθασε και πάλι στο ζενίθ. Ο Τρότσκι από το εξωτερικό καλούσε σε ανατροπή της κυβέρνησης, η δε εσωτερική αντιπολίτευση, σύμφωνα και με το βιβλίο «Mission to Moscow» του αμερικανού πρεσβευτή στη Μόσχα Τζόζεφ Ντέιβις, που παρακολούθησε ανελλιπώς τις δίκες της Μόσχας, έχοντας και την ιδιότητα του νομικού, είχε αποδεδειγμένα οργανώσει ένα ευρύ συνωμοτικό και κατασκοπευτικό δίκτυο. Σημειωτέον ότι οι Δίκες της Μόσχας ήταν ανοικτές στο κοινό, μεταδίδονταν ζωντανά από το ραδιόφωνο και τις παρακολούθησε πλήθος ξένων διπλωματών. Τα πρακτικά των δικών που δημοσίευσε στην Ελλάδα η ΣΑΚΕ (εκδόσεις Οχτώβρης) έχουν μεγαλύτερη αξία από την περιπτωσιολογία του βιβλίου του Grover Furr.
Ο Ντέιβις καθώς και άλλοι διπλωμάτες, αν και προκατειλημμένοι απέναντι στο σοβιετικό δικαστικό σύστημα, θεωρούσαν ότι η εσωτερική αντιπολίτευση έφτασε πολύ κοντά στην ανατροπή της σοβιετικής κυβέρνησης, οι δε Δίκες της Μόσχας δεν ήταν τίποτα περισσότερο από την εξόντωση της πέμπτης φάλαγγας του Χίτλερ στη Ρωσία και μέρος της αποφασιστικής προσπάθειας του Στάλιν να προασπίσει τον σοσιαλισμό και την επανάσταση.
Τα γεγονότα που ακολούθησαν και η έκβαση του πολέμου δικαίωσαν τις πολιτικές αποφάσεις της σοβιετικής κυβέρνησης τη δεκαπενταετία 1930-1945 και εκτόξευσαν το κύρος της χώρας στα ύψη. Οσο για τον Στάλιν, ο αντισταλινικός «βιογράφος» του, Ισαάκ Ντόιτσερ, σημείωσε: «Βρήκε τη Ρωσία να οργώνει με το ξύλινο άροτρο και την άφησε εξοπλισμένη με ατομικούς αντιδραστήρες».
Δεν είχαν περάσει ούτε δέκα εβδομάδες μετά το τέλος του πολέμου, όταν η Δύση, έχοντας αποτύχει για δεύτερη φορά να γκρεμίσει τη σοβιετική εξουσία, έκανε έναρξη του «Ψυχρού Πολέμου». Η Σοβιετική Ενωση, καθημαγμένη και με 27.000.000 νεκρούς, βρέθηκε γρήγορα αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο ενός νέου πολέμου εναντίον της. Με εντατική διπλωματική προσπάθεια και αναπτύσσοντας ένα τεράστιο παγκόσμιο φιλειρηνικό κίνημα ουσίας, η σοβιετική κυβέρνηση κατάφερε να προασπίσει το σοσιαλιστικό στρατόπεδο.
Ωστόσο, αυτό που δεν κατάφερε αυτός ο μανιασμένος ακήρυχτος πόλεμος, το κατάφερε μετά από μερικά χρόνια ο Χρουστσόφ και η παγκόσμια αντίδραση που γρήγορα στοιχίστηκε πίσω του. Η έκθεση του στην κλειστή συνεδρίαση του 20ού Συνεδρίου ήταν γεγονός τεράστιας σημασίας και η αρχή του τέλους για το σοσιαλισμό. Μια ημέρα μετά την εισήγηση του Χρουστσόφ, η χήρα του Τρότσκι ζήτησε την πλήρη αποκατάστασή του. Ο Τρότσκι βγήκε από την αφάνεια και την ανυποληψία και άρχισε να προβάλλεται σαν προφήτης. Ο Σολτζενίτσιν άρχισε τους πανηγυρισμούς και οι διάφοροι Κέσλερ, Οργουελ, Κόνκουεστ κλπ γνώρισαν τη «δικαίωση».
Ολα όσα η αστική προπαγάνδα, με χιλιάδες τόμους βιβλίων και με ενορχηστρωτή τον μεγιστάνα του Τύπου, φίλο του Χίτλερ, Γουίλιαμ Ράντολφ Χερστ, υποστήριζε τόσα χρόνια, βρήκαν αναπάντεχα επιχειρήματα και στηρίγματα στην έκθεση του Χρουστσόφ. Η δε αποκαθήλωση του Στάλιν ήταν απλώς το προοίμιο της αποκαθήλωσης του Λένιν και του γκρεμίσματος του σοσιαλισμού.
Ομως η ιστορία είναι αμείλικτη. Τώρα, με βοηθό την απόσταση του χρόνου, καθένας μπορεί να δει πού οδηγήθηκαν η Σοβιετική Ενωση και οι χώρες της Λαϊκής Δημοκρατίας από τον Χρουστσόφ και τους επιγόνους του. Μόλις οχτώ χρόνια μετά το 20ό Συνέδριο, ο Χρουστσόφ έγινε ο αποδιοπομπαίος τράγος, πληρώνοντας την παταγώδη αποτυχία της δεξιάς παρέκκλισης της οποίας ηγήθηκε: τη στροφή στην οικονομία της αγοράς και την αύξηση της κυκλοφορίας του χρήματος, την απομάκρυνση από τη βαριά βιομηχανία υπέρ της μεταποιητικής, την εκτόξευση των πολεμικών εξοπλισμών και του πυρηνικού ανταγωνισμού, την υποβάθμιση του ρόλου της εργατικής τάξης ως πρωτοπορίας, την εκτατική έναντι της εντατικής γεωργίας, την αναγωγή της λεγόμενης «ειρηνικής συνύπαρξης» με τις ιμπεριαλιστικές χώρες σε κυρίαρχο άξονα της εξωτερικής πολιτικής, τη νέα θεωρία περί ειρηνικής μετάβασης στο σοσιαλισμό κλπ.
Επί Στάλιν, δυόμισι δεκαετίες άρκεσαν για να φτάσει η καθυστερημένη, μισοφεουδαρχική Ρωσία το οικονομικό επίπεδο των κορυφαίων καπιταλιστικών χωρών. Μόλις μια οχταετία για να αρχίσει η οικονομική κατρακύλα του παλινορθωμένου καπιταλισμού, που ολοκλήρωσε η περεστρόικα.
Ηταν τέτοια η απαξίωση που γνώρισε ο Χρουστσόφ και το έργο του, ώστε από τους επιγόνους του δεν αξιώθηκε καν επίσημης κηδείας και ταφής στο τείχος του Κρεμλίνου και το όνομα του, μαζί με εκείνο του Τρότσκι, δεν σημαίνει τίποτα ακόμα και στη σημερινή Ρωσία. Αντίθετα, σε δημοσκόπηση που αναδημοσιεύτηκε και στην Ελλάδα (Ναυτεμπορική) τον Απρίλη του 2019, η δημοφιλία του Στάλιν άγγιξε το 70% επί του συνόλου των ρώσων πολιτών.
Θα μπορούσε να αναφερθεί κανείς εκτενέστερα στην πολιτική πάλη εκείνης της περιόδου και τις επιπτώσεις της σε κάθε επίπεδο, για να καταδειχτεί όχι μόνο στον πολιτικό αλλά και στον οικονομικό τομέα η υπεροχή της περιόδου Στάλιν. Τα ελάχιστα που αναφέραμε παραπάνω είναι αρκετά για να επιχειρηματολογηθεί η ανάγκη προβολής πολιτικών επιχειρημάτων έναντι μιας άγονης παράθεσης αναφορών σε πρόσωπα, γεγονότα και ισχυρισμούς, που χάνουν το νόημα τους έξω από το πλαίσιο των κρίσιμων πολιτικών και ταξικών αντιπαραθέσεων εκείνης της περιόδου εντός της Σοβιετικής Ενωσης, που επηρέασαν καθοριστικά τις διεθνείς εξελίξεις και οδήγησαν στη συντριβή του ναζιστικού άξονα. Οι περιπτωσιολογικές και συνωμοσιολογικές προσεγγίσεις μόνο σε ατέρμονες και ατελέσφορες κουβέντες, άνευ ιδιαίτερης αξίας, μπορούν να οδηγήσουν.
Ε.Σ.
