H 22η Σύνοδος της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO για την Επιστροφή Πολιτιστικών Αγαθών στις Χώρες Προέλευσης (ICPRCP) χαρακτήρισε, σε απόφασή της στις 29 Σεπτέμβρη, το ελληνικό αίτημα για επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο «νόμιμο και δίκαιο» και κάλεσε τη Βρετανία «να αναθεωρήσει τη στάση της και να προσέλθει σε καλόπιστο διάλογο με την Ελλάδα». Η απόφαση σημειώνει, ακόμη, ότι «το ζήτημα έχει διακυβερνητικό χαρακτήρα και ως εκ τούτου η υποχρέωση επιστροφής των γλυπτών βαραίνει ξεκάθαρα την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου».
Εκπρόσωπος της κυβέρνησης Τζόνσον δήλωσε ότι η Βρετανία διαφωνεί με την απόφαση της εν λόγω επιτροπής της UNESCO, την οποία θα αμφισβητήσει στην ίδια την UNESCO, καθώς πάρθηκε στα τελευταία λεπτά της Συνόδου. Πράγματι, όπως γράφτηκε και στον ελληνικό αστικό Τύπο, η Σύνοδος έγινε με τηλεδιάσκεψη και τη σχετική απόφαση εισηγήθηκε η αντιπροσωπεία της Ζάμπια στα τελευταία 5 λεπτά. Την αντιπροσωπεία της Ζάμπια είχαν προσεγγίσει παρασκηνιακά οι εκπρόσωποι της ελληνικής κυβέρνησης. Ο αιγύπτιος πρόεδρος της συνόδου διάβασε το προτεινόμενο κείμενο, ρώτησε τέσσερις φορές αν υπάρχει αντίρρηση, δεν ακούστηκε τίποτα και η απόφαση εγκρίθηκε. Γι’ αυτήν τη διαδικασία ενίστανται εκ των υστέρων οι Βρετανοί (και μάλλον θα την πληρώσει κάποιος… απρόσεκτος από την αντιπροσωπεία τους).
Η απόφαση, φυσικά, δεν είναι δεσμευτική. Ενα ευχολόγιο είναι, το οποίο οι Βρετανοί θα προσπαθήσουν να ανατρέψουν επικαλούμενοι την… περίεργη διαδικασία. Και βέβαια, ανεξάρτητα από το τι λέει η οποιαδήποτε Επιτροπή της UNESCO, αυτοί έχουν την πάγια γραμμή νομικής άμυνας: «Το Βρετανικό Μουσείο είναι ο νόμιμος ιδιοκτήτης των γλυπτών και είναι ανεξάρτητος οργανισμός που δεν εποπτεύεται από την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου». Αυτήν τη θέση της βρετανικής κυβέρνησης έχει πάρει υπόψη της η ελληνική πλευρά, γι’ αυτό και δεν έδωσε συνέχεια στην περιβόητη δικαστική προσφυγή που ήθελε να κάνει η ζάπλουτη μεγαλοδικηγόρος σύζυγος Τζορτζ Κλούνεϊ (ποιος ξεχνάει την υποδοχή της… με τιμές αρχηγού κράτους πριν από μερικά χρόνια;).
Εμάς, από την άλλη, μας κάνει εντύπωση γιατί όλοι και όλες στην Ελλάδα μιλούν για τα γλυπτά του Παρθενώνα και όχι για άλλα αριστουργήματα της αρχαίας τέχνης, που έχουν κλαπεί σε διάφορες εποχές από την Ελλάδα και βρίσκονται σε άλλα μεγάλα μουσεία ιμπεριαλιστικών χωρών.
Τις προάλλες, ο Μητσοτάκης εγκαινίασε μαζί με τον Μακρόν έκθεση για τα 200 χρόνια από το 1821 στο Μουσείο του Λούβρου. Δεν τον ακούσαμε να ψελλίζει κάτι περί επιστροφής της Αφροδίτης της Μήλου και της Νίκης της Σαμοθράκης στην Ελλάδα.
Oύτε έχουμε ακούσει κανέναν να ζητά την επιστροφή του Δισκοβόλου του Μύρωνα από το Μουσείο του Βατικανού ή του Αρπιστή από το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης (ΜΕΤ). Μάλιστα, το τελευταίο έργο, ένα από τα σημαντικότερα δημιουργήματα του Κυκλαδικού Πολιτισμού, αποκτήθηκε από το ίδρυμα Fletcher μόλις το 1947, όπως αναφέρει το ίδιο το ΜΕΤ.
Η δικαιολογία ότι τα προαναφερθέντα έργα είναι αυτοτελή, ενώ τα γλυπτά του Παρθενώνα έχουν αποσπαστεί από το σύνολο και πρέπει να επανενωθούν δεν μπορεί να σταθεί. Γιατί αν το μείζον ζήτημα είναι η επανένωση, τότε θα μπορούσε να σταθεί αντίστοιχο αίτημα των Βρετανών, με όλη την ιταμότητά του: ας επανενωθούν όλα τα γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο. Κάποια στιγμή ενδέχεται να τ’ ακούσουμε κι αυτό, όχι από πλευράς Βρετανών αλλά από πλευράς «ρεαλιστών» Ελλήνων και φιλελλήνων: να επανενωθούν τα γλυπτά, κρατώντας κάθε μέρος την ιδιοκτησία αυτών που έχει, και να εκτίθενται εναλλάξ στα δυο Μουσεία, το Βρετανικό και της Ακρόπολης!
Τα Μουσεία των ιμπεριαλιστικών μητροπόλεων έχουν φτιαχτεί με αρχαιότητες αρπαγμένες απ’ όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γης. Με εν ψυχρώ αρπαγές την περίοδο της αποικιοκρατίας, μέσω εμπόριου με αρχαιοκάπηλους, με κάθε πρόσφορο μέσο. Εκτός από την αποικιοκρατική αίγλη που συμβόλιζαν και την ιμπεριαλιστική υπεροχή που εξακολουθούν να συμβολίζουν, έχουν εξελιχθεί σε τεράστιες επιχειρήσεις που στηρίζουν τον τουρισμό στις ιμπεριαλιστικές μητροπόλεις. Αναλογιστείτε πόσα εκατομμύρια επισκέπτες επισκέπτονται κάθε χρόνο αυτά τα μεγάλα Μουσεία και τι τζίρος γεννιέται απ’ αυτούς τους επισκέπτες.
Αρχαιοκαπηλία και ξέπλυμα χρήματος συνδέονται, επίσης, με τη λειτουργία αυτών των μεγάλων Μουσείων και των παρακλαδιών τους. Στα περιβόητα Pandora Papers που άρχισαν να αποκαλύπτονται τις τελευταίες μέρες αποκαλύπτονται αγορές έργων τέχνης από μεγάλα Μουσεία (μεταξύ αυτών το Βρετανικό Μουσείο και το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης) από τον διαβόητο βρετανό έμπορο τέχνης Douglas Latchford και τη νεοϋορκέζικη γκαλερί των Doris & Nancy Wiener.
Ο Λάτσφορντ κατηγορήθηκε για παράνομο εμπόριο αρχαίων αντικειμένων (ασιατικής προέλευσης κυρίως), αλλά η έρευνα σταμάτησε με το θάνατό του το 2020. Η Νάνσι Γουάινερ έχει επίσης συλληφθεί το 2016 για εμπόριο κλεμμένων αρχαιοτήτων (επίσης ασιατικής προέλευσης). Κατά σύμπτωση, στις 5 Οκτώβρη η Γουάινερ δήλωσε ένοχη στις κατηγορίες της συνωμοσίας και της κατοχής κλεμμένων αρχαιοτήτων στο Εφετείο του Μανχάταν.
Δείτε στον παρακάτω πίνακα από τα Pandora Papers τα Μουσεία που αγόρασαν αρχαιότητες από αυτούς τους διαβόητους αρχαιοκάπηλους:
Ας σταματήσει, λοιπόν, το παραμύθιασμα με την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα. Η επαναφορά των κλεμμένων αρχαιοτήτων στους τόπους απ’ όπου κλάπηκαν, όχι για να γίνουν αντικείμενα εθνικιστικής προπαγάνδας (οι αρχαίοι πολιτισμοί αποτελούν πανανθρώπινη κληρονομιά και όχι «απόδειξη συνέχειας» των σύγχρονων εθνών), αλλά για να αποκατασταθεί η ενότητά τους με το φυσικό περιβάλλον όπου δημιουργήθηκαν πριν από πάρα πολλά χρόνια και να χρησιμεύσουν στην εμπλούτιση των γνώσεων για την κίνηση της Ιστορίας, δεν μπορεί να γίνει σε συνθήκες καπιταλισμού, που τα πάντα αποτελούν εμπόρευμα.
Π.Γ.
