Ενα συνεχές μπαράζ τρομοφοβίας υφίσταται ο πολίτης-τηλεθεατής εδώ και μερικές εβδομάδες. Εκατσε έτσι η συγκυρία που δεν τον αφήνουν να πάρει ανάσα. Να σκεφτεί έστω λίγο πάνω στην πραγματικότητα που του σερβίρουν.
Εν αρχή ήταν ο «Ρώσος επικίνδυνος κακοποιός», ο «ειδεχθής δολοφόνος», που κυκλοφορούσε ελεύθερος κάπου στα βουνά της Πίνδου απειλώντας τους κατοίκους των ορεινών περιοχών (μολονότι είχε στην κατοχή του μόνο ένα περίστροφο με μια σφαίρα). Η είδηση δινόταν με την απαραίτητη γενίκευση, προκειμένου να εξάψει ρατσιστικά αντανακλαστικά. (Αντίθετα, η εν ψυχρώ δολοφονία ενός νεαρού Αλβανού μέσα στο σπίτι του στο Ρέθυμνο, από ομάδα «ελληναράδων», πέρασε εντελώς «στα ψιλά»).
Υστερα ήρθε ο σεισμός και ακολούθησαν τα κρούσματα της γρίπης των πουλερικών στην Τουρκία, δηλαδή στη γειτονιά μας.
Σε όλες τις περιπτώσεις, βέβαια, υπάρχει είδηση και θα μπορούσε να γίνει ανεκτή η δημοσιογραφική υπερβολή, προς άγραν τηλεθέασης. Δεν πρόκειται, όμως, γι’ αυτό. Δεν πρόκειται για ενημέρωση διανθισμένη με υπερβολές. Πρόκειται για ενημέρωση αλλού ψαλιδισμένη και αλλού διογκωμένη. Η αρχική είδηση, το υλικό της ενημέρωσης, υφίσταται επεξεργασία σε βαθμό που να γίνεται αγνώριστη. Ο (υποκριτικός) κανόνας της αστικής δημοσιογραφίας, που απαιτεί να διαχωρίζεται η είδηση από το σχόλιο παραβιάζεται με τον πιο αισχρό τρόπο. Η είδηση, αφού υποστεί την κατάλληλη επεξεργασία, πνίγεται μέσα στο σχόλιο. Γίνεται απλώς μια αμυδρή αφορμή για το σχόλιο, που είναι πάντοτε φορτισμένο, φοβικό, εφιαλτικό. Οπως ακριβώς στα κινηματογραφικά θρίλερ. Μόνο που στον κινηματογράφο ο θεατής ξέρει ότι βλέπε ένα παραμύθι, ενώ στις τηλεοπτικές ειδήσεις έχει την ψευδαίσθηση ότι παρακολουθεί την πραγματικότητα.
Στη θέση της ενημέρωσης μπαίνει η καλλιέργεια του πανικού. Στη θέση της γνώσης μπαίνει η καλλιέργεια του φόβου. Ο πολίτης-τηλεθεατής πρέπει να αισθανθεί δέος, να βυθιστεί πιο βαθιά στα μαξιλάρια του καναπέ του, να αισθανθεί μόνος, αβοήθητος, έρμαιο στα χέρια δυνάμεων που δεν μπορεί να ελέγξει. Και βέβαια, να αναζητήσει την προστασία της μόνης δύναμης που εμφανίζεται ως αποτελεσματική ή έστω ως ικανή να αντιμετωπίσει τους κινδύνους για λογαριασμό του: του κράτους. Του κράτους που διαθέτει αστυνομία για να συλλαμβάνει τους επικίνδυνους δολοφόνους, που διαθέτει υπουργεία για να βάλουν μια τάξη στους κόλπους των διαπληκτιζόμενων σεισμολόγων και λοιπών επιστημόνων, που διαθέτει υπηρεσίες για να αντιμετωπίσει τη γρίπη των πτηνών και κάθε άλλη απειλή.
Αυτός είναι με απλά λόγια ο μηχανισμός που προωθεί τη στρατηγική του φόβου. Ενας μηχανισμός που γίνεται τόσο πιο αποτελεσματικός όσο η εργαζόμενη κοινωνία απουσιάζει από το προσκήνιο, όσο η συλλογικότητα παραμένει κατακερματισμένη σε μονάδες, σε άτομα που ζουν με τις ιδεοληψίες τους και έχουν παραιτηθεί από κάθε προσπάθεια κριτικής σκέψης, από κάθε ιδέα ανεξάρτητης συλλογικής δράσης.
Π.Γ.
