Δεκαπέντε χρόνια μετά τη διάλυση της πάλαι ποτέ κραταιάς «Σοβιετικής Ενωσης», που αποτέλεσε και το εγερτήριο σάλπισμα για τη γέννηση «νέων» θεωριών, όπως η θεωρία της «παγκοσμιοποίησης», οικονομικοί αναλυτές από τα πιο έγκυρα έντυπα της διεθνούς κεφαλαιοκρατίας επανέρχονται για να κρούσουν τον κώδωνα του κινδύνου. Αυτή τη φορά, όμως, δεν είναι ο κίνδυνος του κομμουνισμού που τους απασχολεί αλλά η χρεοκοπία της θεωρίας της «παγκοσμιοποίησης», έτσι όπως την ανέλυσαν και επιχείρησαν να πλασάρουν στους λαούς του πλανήτη. Της θεωρίας της άμβλυνσης των αντιθέσεων και του ξεπεράσματος των εθνικών κρατών, μέσω της ανάπτυξης και της ελεύθερης διακίνησης κεφαλαίων, προϊόντων, ανθρώπων, γνώσεων και ιδεών, που σύμφωνα με τους θιασώτες της «νέας θεωρίας» οδηγούν στην αλληλεξάρτηση των χωρών σε τέτοιο σημείο που να ωθούνται στη συνεργασία και το ξεπέρασμα των όποιων διαφορών γεννιούνται μεταξύ τους.
Η τελευταία δεκαπενταετία δεν ήταν βέβαια και τόσο ιδανική για την ανάπτυξη αυτής της θεωρίας. Τρεις φονικοί πόλεμοι (Γιουγκοσλαβία – Ιράκ – Αφγανιστάν) έδωσαν ισχυρά πλήγματα στο παραμύθι περί «ξεπεράσματος των διαφορών», όμως η θεωρία της «παγκοσμιοποίησης» συνεχίζει να πλασάρεται ακόμα. Στόχος της όχι μόνο η παραπλάνηση των λαών με την υποτιθέμενη αποτροπή ενός τρίτου παγκόσμιου πολέμου, που θεωρείται πλέον «βέβαιη», αλλά και την υποταγή τους στο παγκόσμιο καπιταλιστικό τραστ που «γεννιέται». Ως μέγιστη «απόδειξη» γι’ αυτό το ξεπέρασμα των διαφορών παρουσιάστηκε η Ευρωπαϊκή Ενωση και η συνεχής επέκτασή της απ’ τον Ατλαντικό μέχρι τη Ρωσία. Ελα όμως που τα γεγονότα είναι πεισματάρικα. Και οι «διεθνείς οικονομικοί αναλυτές» αναγκάζονται να παραδεχτούν ότι το εθνικό κράτος ζει και βασιλεύει υποστηρίζοντας ότι θα χρειαστεί πολύς χρόνος για να ξεπεραστούν οι αντιθέσεις.
♦ Ο προστατευτισμός «επανέρχεται»
Αφορμή για το παρόν σχόλιο αποτελούν τα άρθρα δύο «έγκυρων» αμερικάνικων εφημερίδων, που αναδημοσίευσε η «Καθημερινή» της Κυριακής 5 Μάρτη. Το πρώτο είναι από την International Herald Tribune με τίτλο «Τα έθνη-κράτη ανασταίνονται στην Ευρώπη» και το δεύτερο από τους New York Times με τον εξίσου αποκαλυπτικό τίτλο «Σε υποχώρηση η παγκοσμιοποίηση».
«Οι πρόσφατες προσπάθειες των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να προστατεύσουν και να προωθήσουν τα εθνικά επιχειρηματικά τους πρότυπα σηματοδοτούν μια βαθιά τομή στο ευρωπαϊκό οικονομικό και πολιτικό τοπίο: το έθνος-κράτος, το οποίο σε γενικές γραμμές τελεί εν υπνώσει στις αμοιβαίες δεσμεύσεις συνεργασίας, πραγματοποιεί δυναμική και εκδικητική επιστροφή», αναφέρει η International Herald Tribune δίνοντας ένα πρώτο πλήγμα στους θιασώτες της «παγκοσμιοποίησης». Ενα πλήγμα που δεν προέρχεται από την εκτίμηση κάποιου οικονομικού αναλυτή αλλά από τα ίδια τα οικονομικά δεδομένα. Συμπληρώνει λοιπόν: «Σε μια χρονική στιγμή, κατά την οποία η Κομισιόν επιζητεί τη συγκρότηση μιας κοινής ταυτότητας και την άρση των εναπομεινάντων οικονομικών εμποδίων, μια σειρά βίαιων αντιδράσεων στις εθνικές πρωτεύουσες μπροστά στο κύμα διασυνοριακών συγχωνεύσεων συνιστά το τελευταίο πλήγμα σε έναν ήδη αποδυναμωμένο θεσμό… “Παρατηρείται μία επανεμφάνιση του έθνους-κράτους στην Ευρώπη”, ανέφερε ο Ελι Κοέν, μέλος του Συμβουλίου Οικονομικής Ανάλυσης, μιας ανεξάρτητης επιτροπής οικονομολόγων, που συμβουλεύει τη γαλλική κυβέρνηση. “Αυτά τα εθνικιστικά και προστατευτικά ένστικτα είναι δύσκολο να συμφιλιωθούν με την ιδέα της ευρωπαϊκής ενοποίησης”, προσθέτει».
Οι βίαιες αντιδράσεις, που κατά την Tribune εγκυμονούν κινδύνους για ένα ντόμινο αλυσιδωτών εξελίξεων, δεν είναι άλλες απ’ τις ανοιχτές επεμβάσεις των κυβερνήσεων Γαλλίας, Ιταλίας και Ισπανίας, που παρατηρήθηκαν το τελευταίο διάστημα. Γράφει η Tribune: «Στη Γαλλία, όπου η κυβέρνηση μεσολάβησε το Σαββατοκύριακο για να εγγυηθεί τη συγχώνευση μεταξύ της Σουέζ, μιας εταιρείας ενέργειας και ύδρευσης, και της επιχείρησης “Αέριο της Γαλλίας”, για να αναχαιτίσουν μία αντίπαλη προσφορά από την ιταλική “Ενέλ”, ο πρωθυπουργός, Ντομινίκ ντε Βιλπέν, δεν έκρυψε ότι σκοπεύει να προτάξει την ευημερία της Γαλλίας έναντι εκείνης της ΕΕ. “Η Γαλλία θα διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους ομίλους στον κόσμο”, εξήγγειλε ο ντε Βιλπέν, πιθανός υποψήφιος πρόεδρος. “Το κράτος θα έχει σοβαρό έλεγχο των στρατηγικών αποφάσεων του νέου ομίλου”, πρόσθεσε. Στην Ιταλία, πολιτικοί παρομοίασαν την κατάσταση με την προπολεμική Ευρώπη και ο ηγέτης της αντιπολίτευσης, Ρομάνο Πρόντι, πρώην πρόεδρος της Κομισιόν, απείλησε να μπλοκάρει μελλοντικές προσπάθειες εξαγορών εκ μέρους της Γαλλίας, σε περίπτωση που κερδίσει τις εκλογές τον Απρίλιο. Στο μεταξύ, η ισπανική κυβέρνηση ψάχνει νομοθετικούς τρόπους για να μπλοκάρει την εχθρική πρόταση εξαγοράς της ισπανικής “Εντέσα” από τον γερμανικό ενεργειακό κολοσσό, ΕΟ.Ν.».
Με τη σειρά τους οι Τάιμς της Νέας Υόρκης σημειώνουν τα ακόλουθα: «Καθώς ο ρυθμός του παγκόσμιου εμπορίου επιτυγχάνεται και η παγκοσμιοποίηση επεκτείνεται, ένα νέο παράδοξο εμφανίζεται στις ελεύθερες αγορές: Η ανάμειξη των κυβερνήσεων στις επιχειρηματικές συμφωνίες διανύει ανοδική φάση και, σύμφωνα με τους αναλυτές, εγκυμονεί επικίνδυνες επιπτώσεις στη βιομηχανία. Τον περασμένο μήνα, οι προσπάθειες διαφόρων κυβερνήσεων της ηπειρωτικής Ευρώπης να κρατήσουν έξω από τα εθνικά σύνορα ξένους αγοραστές βρέθηκαν στο κέντρο της δημοσιότητας. Σε άλλες περιοχές οι παρεμβάσεις ήταν ηπιότερες, αλλά επίμονες. Η αμερικανική κυβέρνηση επεμβαίνει στην εξαγορά της βρετανικής εταιρείας Peninsular & Oriental Steam Navigation, που διαχειρίζεται ορισμένα αμερικανικά λιμάνια, από την DP World’s, ενώ Βρετανοί αξιωματούχοι ανησυχούν για το έντονο ενδιαφέρον του ρωσικού ενεργειακού κολοσσού Gazprom γύρω από τη βρετανική εταιρεία φυσικού αερίου Centrica, πιθανού στόχου μελλοντικής εξαγοράς… Η εκστρατεία των γαλλικών εταιρειών Suez και Gaz de France να εμποδίσουν μια κίνηση εξαγοράς της ιταλικής Enel, όπως και η προσπάθεια της Ισπανίας να αποκρούσει μια γερμανική προσφορά για την εξαγορά ισπανικής εταιρείας ηλεκτρικής ενέργειας, υπογραμμίζουν την επανεμφάνιση εθνικιστικών τάσεων, ως αντίβαρου στην άνοδο της παγκοσμιοποίησης. Το γαλλικό κράτος δεν προσπάθησε καθόλου να διασκεδάσει τη φήμη του για τάσεις εθνικού προστατευτισμού όταν έπαιξε επιτελικό ρόλο, το περασμένο Σαββατοκύριακο, στη συγχώνευση των δύο εταιρειών, Suez και Gaz de France, ώστε να αποτρέψει την εξαγορά από τους Ιταλούς».
♦ Παλιά ιστορία
Ομως, η θεωρία της «παγκοσμιοποίησης» δεν είναι καινούργια. Ενα αιώνα πριν, ο ηγέτης των Μπολσεβίκων, Β.Ι. Λένιν, σε άρθρο του στην εφημερίδα «Σοσιαλδημοκράτης», στις 23 Αυγούστου 1915, ανέφερε τα εξής σχετικά:
«Από τη σκοπιά των οικονομικών συνθηκών του Ιμπεριαλισμού οι Ενωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, κάτω από τον καπιταλισμό, είναι είτε αδύνατες είτε αντιδραστικές. Το κεφάλαιο έχει γίνει διεθνές και μονοπωλητής. Ο κόσμος έχει κομματιαστεί από μια χούφτα Mεγάλων Δυνάμεων, δηλαδή δυνάμεις επιτυχείς στην μεγάλη λεηλασία και καταπίεση των εθνών… Eνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης μέσα στον καπιταλισμό είναι ισοδύναμες προς μια συμφωνία για διαίρεση των αποικιών. Στον καπιταλισμό, εντούτοις, καμία άλλη βάση και καμία άλλη αρχή της μοιρασιάς δεν είναι πιθανή εκτός από την δύναμη. Ενας πολυεκατομμυριούχος δεν μπορεί να μοιραστεί το “εθνικό εισόδημα” μιας καπιταλιστικής χώρας με κανένα άλλον τρόπο παρά σε αναλογία “με το κεφάλαιο που επενδύθηκε”… Φυσικά, οι προσωρινές συμφωνίες είναι πιθανές μεταξύ των καπιταλιστών και μεταξύ των κρατών. Από αυτή την άποψη οι Ενωμένες Πολιτείες της Ευρώπης είναι πιθανές ως συμφωνία μεταξύ των Ευρωπαίων καπιταλιστών … αλλά με ποιο σκοπό; Μόνο με σκοπό από κοινού να καταπνίγουν τον σοσιαλισμό στην Ευρώπη, από κοινού να προστατεύουν την αποικιακή λεία ενάντια στην Ιαπωνία και την Αμερική, που έχουν μείνει άσχημα απέξω από το μερίδιό τους από το παρόν χώρισμα των αποικιών, και την αύξηση της δύναμης αυτών που η δύναμή τους κατά τη διάρκεια των τελευταίων πενήντα ετών ήταν ασήμαντα γρηγορότερη από την οπισθοδρομική και μοναρχική Ευρώπη που τώρα γίνεται γεροντική» (Β.Ι. Λένιν, «Το σύνθημα για τις Ενωμένες Πολιτείες της Ευρώπης», 1915).
Ενα αιώνα μετά, οι θέσεις του Λένιν επιβεβαιώνονται από την πραγματικότητα. Η υπαρκτή τάση για συγχώνευση προς ένα παγκόσμιο καπιταλιστικό τραστ αναιρείται από την ανάγκη της κεφαλαιοκρατίας κάθε ιμπεριαλιστικού κράτους να χρησιμοποιεί το εθνικό κράτος σαν οχυρό για την επικράτησή της στην διεθνή σκακιέρα. Η «παγκοσμιοποίηση», με την έννοια του ειρηνικού «ξεπεράσματος των διαφορών» και της σταδιακής κατάργησης των εθνικών κρατών στην οικονομία, αποδεικνύεται επομένως μια απάτη που ακόμα και οι ίδιοι οι αναλυτές της κεφαλαιοκρατίας αναγκάζονται ορισμένες φορές να παραδεχτούν, έστω και έμμεσα.
Κώστας Βάρλας
