Θα ήταν παρακινδυνευμένος ο ισχυρισμός, ότι η εργατική τάξη της Αιγύπτου έχει αρχίσει να αφυπνίζεται μαζικά και να απαιτεί τα δικαιώματά της. Ωστόσο, η εξέγερση που έριξε τον ακλόνητο –μέχρι πρότινος– Χόσνι Μουμπάρακ, έχει χαράξει τα σημάδια της και σ’ αυτόν τον τομέα. Οπως επισημάναμε στο προηγούμενο φύλλο της «Κ», οι κινητοποιήσεις δεν γεννήθηκαν τώρα, αλλά αποτελούν ένα συνεχώς διογκούμενο κίνημα διαμαρτυρίας που έχει ξεκινήσει εδώ και αρκετά χρόνια στην Αίγυπτο, οδηγώντας έναν καθηγητή Μεσανατολικής Ιστορίας του πανεπιστημίου του Στάνφορντ να υποστηρίζει (από τον περασμένο Μάη, στο βρετανικό BBC), ότι αποτελεί το μεγαλύτερο κοινωνικό κίνημα του είδους του στον αραβικό κόσμο.
Αυτό το κίνημα, έστω και σκόρπια και χωρίς κεντρική οργάνωση, απαιτεί περισσότερα δικαιώματα στον εργασιακό τομέα, ορμώμενο από τον άνεμο της εξέγερσης που έχει αγκαλιάσει τη χώρα. Η πτώση του Μουμπάρακ έχει ωθήσει μάλιστα ορισμένους συνδικαλιστές να καταφέρονται ανοιχτά κατά της κρατικοδίαιτης «εργατικής ομοσπονδίας» (της αντίστοιχης ΓΣΕΕ στην Αίγυπτο), που απετέλεσε στυλοβάτη του καθεστώτος για ολόκληρες δεκαετίες. Αναφέρει η αιγυπτιακή Αλ Αχράμ, σε άρθρο της με τίτλο «Απεργώντας για το δικαίωμα στην απεργία» την περασμένη Τρίτη:
«Ενώ οι απεργίες και οι διαδηλώσεις για καλύτερες συνθήκες εργασίας και καλύτερους μισθούς συνεχίζονται σε ένα πλατύ φάσμα επαγγελματικών τομέων, μια άγρια διαδήλωση ξέσπασε χθες έξω από την Εργατική Συνδικαλιστική Ομοσπονδία της Αιγύπτου (ETUF), ασχολούμενη με ένα από τα σημαντικά ζητήματα: το δικαίωμα στην (νόμιμη) απεργία. Από το 1957, τα εργατικά συνδικάτα της Αιγύπτου έχουν περιέλθει σε πλήρη κρατικό έλεγχο, πρωταγωνιστώντας στην κήρυξη μόλις δύο εργατικών απεργιών τα τελευταία 54 χρόνια. Από τα 24 σωματεία που αποτελούν την κρατικά ελεγχόμενη ETUF, 22 καθοδηγούνται από μέλη του Εθνικού Δημοκρατικού Κόμματος του πρώην προέδρου Μουμπάρακ. Τώρα, με το διώξιμο του προέδρου, εργατικοί ακτιβιστές ζητούν να δουν την ETUF να διαλύεται ολοσχερώς και να αντικαθίσταται από ελεύθερα, ανεξάρτητα σωματεία. Κάτω από αυτό το κάλεσμα, 500 διαδηλωτές ξεκίνησαν χθες στις 4 το απόγευμα να μαζεύονται έξω από τα γραφεία της ETUF, πολλοί από αυτούς από το Σωματείο των Υπαλλήλων της Αρχής Φορολόγησης της Ακίνητης Περιουσίας – το πρώτο ανεξάρτητο σωματείο της Αιγύπτου. Ο πρόεδρός του, Καμάλ Αμπού Ειτα, κατέγραψε τα αιτήματα των διαδηλωτών όπως: η διάλυση της ομοσπονδίας, το δικαίωμα στην ίδρυση ανεξάρτητων εργατικών συνδικάτων που θα αναγνωρίζονται ελεύθερα από το κράτος καθώς και το πάγωμα των λογαριασμών του προέδρου της ETUF, Χουσεΐν Μεγκάουερ, και άλλων αξιωματούχων. Ηδη ο Μεγκάουερ υποτίθεται ότι είναι υπό εξέταση από το γραφείο του γενικού εισαγγελέα και έχει απαγορευτεί η έξοδός του από τη χώρα.
Από τις 5 το απόγευμα ξέσπασαν συγκρούσεις στη διαδήλωση, όταν οι εργάτες επεχείρησαν να εισβάλλουν στα γραφεία της ETUF και ξέσπασε ένας πετροπόλεμος μεταξύ των διαδηλωτών και του προσωπικού ασφαλείας της ομοσπονδίας.
Υπήρξαν αναφορές τραυματισμών, όταν υπάλληλοι εντός του κτιρίου ξεκίνησαν να εκσφενδονίζουν προς όλες τις κατευθύνσεις αντικείμενα ενάντια στους διαδηλωτές από τους πάνω ορόφους. Τελικά, έφτασε ένα τζιπ του στρατού και μετά την καταστολή των συγκρούσεων ένας αξιωματικός μίλησε με ορισμένους διαδηλωτές για να πληροφορηθεί τα αιτήματά τους. Δεν είναι ξεκάθαρο ποια θα είναι η τύχη της ETUF» (Αλ-Αχράμ, 15/2/2011).
Υπήρξαν αναφορές τραυματισμών, όταν υπάλληλοι εντός του κτιρίου ξεκίνησαν να εκσφενδονίζουν προς όλες τις κατευθύνσεις αντικείμενα ενάντια στους διαδηλωτές από τους πάνω ορόφους. Τελικά, έφτασε ένα τζιπ του στρατού και μετά την καταστολή των συγκρούσεων ένας αξιωματικός μίλησε με ορισμένους διαδηλωτές για να πληροφορηθεί τα αιτήματά τους. Δεν είναι ξεκάθαρο ποια θα είναι η τύχη της ETUF» (Αλ-Αχράμ, 15/2/2011).
Την περασμένη Τετάρτη η ίδια εφημερίδα (Αλ-Αχράμ) αναφέρει ότι 200 εργάτες του μεταλλευτικού εργοστασίου Αμού Χάμντα, εξοργισμένοι από τους χαμηλούς μισθούς, τα εξοντωτικά ωράρια και την κακομεταχείριση, έκλεισαν την κεντρική οδό που συνδέει το Κάιρο με την Αλεξάνδρεια μέχρι που έφτασε ο στρατός. Ο τελευταίος ζήτησε από τους διαδηλωτές να ανοίξουν το μπλόκο και να ορίσουν έναν αντιπρόσωπο για να συζητήσει με την διεύθυνση του εργοστασίου για τα αιτήματά τους. Ενας από τους εργάτες κατήγγειλε ότι η διεύθυνση του εργοστασίου εξανάγκασε τους εργάτες να υπογράψουν επιστολή παραίτησης πριν πάνε στη δουλειά, για να τους έχει στο χέρι προκειμένου να μην ζητούν τα δικαιώματά τους. Οι εργάτες επίσης καταγγέλλουν ότι ο ιδιοκτήτης του εργοστασίου αποφάσισε να σταματήσει την παραγωγή και να προβεί σε μαζικές απολύσεις χωρίς αιτιολογία. Την ίδια μέρα, εργαζόμενοι με προσωρινές συμβάσεις εργασίας διεκδικώντας μονιμοποίηση, εισέβαλαν στο υπουργείο Γεωργίας και έφτασαν έξω από το γραφείο του υπουργού. Κατάφεραν να επιφέρουν καταστροφές στην αίθουσα αναμονής του υπουργικού γραφείου και χρειάστηκε η επέμβαση του στρατού για να βοηθήσει τον υπουργό να την κοπανήσει και να καταστείλει τους διαδηλωτές. 500 διαδηλωτές από την πόλη του Σαλούμ απέκλεισαν την οδική αρτηρία μεταξύ Αιγύπτου και Λιβύης την Τετάρτη, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τον αποκλεισμό τους από την εργασία στο συνοριακό σταθμό του Σαλούμ εδώ και 18 μήνες. Στην πόλη αυτή είχαν γίνει σφοδρές συγκρούσεις στις 28 Γενάρη (την «ημέρα της οργής») που οδήγησαν στο κάψιμο όλων των αστυνομικών τμημάτων, του αρχηγείου της κρατικής ασφάλειας και τριών λεωφορείων και στον τραυματισμό 13 μπάτσων.
Την περασμένη Δευτέρα, εργαζόμενοι στο υπουργείο Παιδείας ζήτησαν την παραίτηση της υπουργού κατηγορώντας την για διαφθορά. Μεταξύ των διαδηλωτών ήταν και 30 υπάλληλοι που δούλευαν για χρόνια (μέχρι και 15 χρόνια) χωρίς συμβάσεις στο υπουργείο. Την Κυριακή το πρωί, 2.000 τραπεζοϋπάλληλοι της Εθνικής Τράπεζας της Αιγύπτου (που είναι και η μεγαλύτερη στη χώρα) συγκεντρώθηκαν έξω από τα κεντρικά της γραφεία στο Κάιρο. Αν και οι πύλες παρέμειναν επί ώρες κλειστές, οι συγκεντρωμένοι αυξάνονταν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Λίγο πιο κάτω, στο κέντρο, εκτυλίσσονταν η ίδια σκηνή. Κλειστές πύλες της δεύτερης μεγαλύτερης τράπεζας της Αιγύπτου (Banque Misr) και εκατοντάδες διαδηλωτές απέξω.
Οι διαδηλωτές διηγούνται αμέτρητες ιστορίες νεποτισμού: «Οπαδοί του Ιδρύματος Μελλοντικών Γενεών, με επικεφαλής τον Γκαμάλ Μουμπάρακ (σ.σ. γιο του προέδρου) αποκτούσαν μόνιμες θέσεις εργασίας στην τράπεζα, ανεξάρτητα από τα προσόντα τους, ενώ υπήρχαν άλλοι υπάλληλοι που εργάζονταν με πλήρες ωράριο χωρίς καθόλου συμβάσεις», αποκάλυπτε διοικητικό στέλεχος υποκαταστήματος της τράπεζας Banque Misr στην Αλ-Αχράμ (13/2/11). Η δε σύμβουλος σε θέματα ΜΜΕ του κυβερνήτη της κεντρικής τράπεζας της Αιγύπτου, Νάγκλαα Ζίκρι, προειδοποιεί ότι οι εργαζόμενοι στις δημόσιες τράπεζες σε όλη τη χώρα ζητούν τα δικαιώματά τους, ορμώμενοι από το επαναστατικό κλίμα που επικρατεί στη χώρα. Οι κινητοποιήσεις των τραπεζοϋπαλλήλων οδήγησαν την Κεντρική Τράπεζα στην απόφαση να παραμείνουν κλειστές οι τράπεζες, γεγονός που προκάλεσε πολλά προβλήματα ακόμα και σε παραγωγικούς τομείς που δεν σημειώθηκαν απεργίες.
Οι κινητοποιήσεις και οι απεργίες έχουν αγκαλιάσει ένα πλατύ φάσμα του παραγωγικού και οικονομικού ιστού της χώρας. Οπως επισημαίνει το Αλ Τζαζίρα (16/2), πολλοί εργαζόμενοι έχουν αναθαρρήσει από την ανατροπή του Μουμπάρακ και εκφράζουν την αγανάκτησή τους για σειρά ζητημάτων, από τους χαμηλούς μισθούς μέχρι την αστυνομική βία και τη διαφθορά. Οι απεργίες στις μεταφορές, τις τράπεζες, το πετρέλαιο, τον τουρισμό, τις υφαντουργίες, τα κρατικά μίντια και κυβερνητικά σώματα, με κύρια αιτήματα μεγαλύτερους μι- σθούς και καλύτερες εργασιακές συνθήκες, συνεχίζονται, παρά τις εκκλήσεις του στρατού για τερματισμό τους, που προβάλλεται σαν «εθνικό καθήκον». Το πρακτορείο αναφέρει ότι εκατοντάδες εργαζόμενοι του αεροδρομίου διαδήλωσαν μέσα στους χώρους των αφίξεων για καλύτερους μισθούς και υγειονομική κάλυψη ενώ 12.000 εργάτες του κρατικού εργοστασίου υφαντουργίας της πόλης Μαχάλα Αλ Κούμπρα, στη βιομηχανική περιοχή του Δέλτα του Νίγηρα, κατέβηκαν σε απεργία ζητώντας κι αυτοί αυξήσεις στους μισθούς και καταγγέλλοντας τη διαφθορά στο εργοστάσιο.
Ο στρατός το επόμενο διάστημα έχει έναν δύσκολο ρόλο. Να αποκαταστήσει την «ομαλότητα» και να καταστείλει, είτε ανοιχτά είτε με την τακτική του μαστίγιου και του καρότου, τις εργατικές κινητοποιήσεις που ξεσπούν στη χώρα. Η έλλειψη πολιτικής οργάνωσης της εργατικής τάξης στην Αίγυπτο δείχνει και τα όρια των κατακτήσεων που μπορεί να πετύχει αυτό το κίνημα της ανυπακοής. Γιατί απέναντι σ’ έναν ισχυρό και οργανωμένο μηχανισμό, όπως είναι ο στρατός, δεν είναι δυνατόν να τα βάλει με αξίωση νίκης ένα ασυντόνιστο και ανοργάνωτο κίνημα, όση οργή και να έχει αυτό. Ομως, μέσα απ’ αυτό το κίνημα ενδεχομένως να ξεπηδήσουν μορφές ταξικής οργάνωσης που δεν θα ελέγχονται τόσο εύκολα από το καθεστώς. Κι αυτό θα είναι που θα σπεύσει να προλάβει το σύστημα, για να τις καταστείλει ή να τις εντάξει στους κόλπους του, πριν οδηγήσουν στην πολιτική οργάνωση της εργατικής τάξης, η απουσία της οποίας ήταν τόσο καθοριστική για την αιγυπτιακή εξέγερση.
