Για δεύτερη φορά, τώρα ως πρωθυπουργός μιας κυβέρνησης δωσίλογων, ο Γιώργος Παπανδρέου, επιχειρεί να καταλύσει το άρθρο 16 του Συντάγματος. Το σύνολο σχεδόν των αλλαγών που ευαγγελίζεται για τα Πανεπιστήμια είναι κατάφωρα αντισυνταγματικό.
Είναι γνωστό, ότι το ογκώδες, μαχητικό, διεκδικητικό κίνημα της φοιτητικής νεολαίας και της εργαζόμενης κοινωνίας, που μπήκε στο γύψο με τη δικτατορία των συνταγματαρχών και μάτωσε στην ηρωική εξέγερση του Πολυτεχνείου, υποχρέωσε τον νομοθέτη να εγγυηθεί (έστω με το γράμμα του νόμου, γιατί στην πραγματικότητα καθαρή επιστήμη, έρευνα και διδασκαλία στο Πανεπιστήμιο του καπιταλισμού δεν μπορεί να υπάρξει) το 1975, στο άρθρο 16 του Συντάγματος (παρ. 1), την ελευθερία της έρευνας, της επιστήμης και της διδασκαλίας, την ακαδημαϊκή ελευθερία και να ορίσει (παρ. 5) ότι η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση.
Η πλούσια νομολογία, που αναπτύχθηκε γύρω από το συγκεκριμένο άρθρο, τροφοδοτούμενη από τις απόπειρες της εξουσίας να καταλύσει στη συνέχεια πλευρές ή και ολόκληρο το άρθρο 16 και από τις εκρήξεις του φοιτητικού κινήματος, που πάσχιζε να διαφυλάξει ιερά δικαιώματα και κατακτήσεις, ερμηνεύοντας τις σχετικές διατάξεις, τόνισε πως ο δημόσιος χαρακτήρας των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων «εξαιρεί τις ακαδημαϊκές δραστηριότητες από το πεδίο των ανταλλακτικών, εμπορευματικής μορφής σχέσεων, προκειμένου να εξυπηρετήσει μια θεμελιώδη κοινωνική ανάγκη». Υπογράμμισε δε πως «οι παραπάνω διατάξεις αποβλέπουν στη διασφάλιση της αυτονομίας της έρευνας και της επιστήμης σε σχέση τόσο με την πολιτική εξουσία, όσο και με τα ιδιωτικά συμφέροντα», και πως η νομική αυτή ταυτότητα των Πανεπιστημίων «συνυφάνθηκε με την υποχρέωση του κράτους να παρεμβαίνει εγγυητικά και να εξασφαλίζει με νομικά και υλικά μέσα την εκπλήρωση της αποστολής των πανεπιστημίων».
Από τα παραπάνω γίνεται φανερό πως ο Παπανδρέου και συντροφία επικαλείται υποκριτικά το αυτοδιοίκητο των ΑΕΙ, ως την πεμπτουσία των αλλαγών, για να το τσαλαπατήσει άγρια στη συνέχεια. Το τσαλαπατά με την επιβολή Συμβουλίου Διοίκησης, απαρτιζόμενο και (κυρίως) από εξωπανεπιστημιακούς παράγοντες, που θα ασκεί τη διοίκηση, τον στρατηγικό σχεδιασμό και θα καθορίζει τον προϋπολογισμό των ΑΕΙ, με την επιβολή της εξωτερικής αξιολόγησης, συνδεδεμένης με τους δείκτες του ΟΟΣΑ για την κατάταξη των ΑΕΙ, την πιστοποίηση σπουδών, ιδρυμάτων και πτυχίων από ξένους εμπειρογνώμονες, τη βίαιη εξώθηση προς καπιταλιστές και επιχειρήσεις για την αναζήτηση πόρων, στο όνομα της πλήρους αυτοτέλειας στη διαχείριση της χρηματοδότησης, τις προγραμματικές συμφωνίες με το κράτος, βασισμένες στην «απόδοση και αποδοτικότητα», την παραπέρα περιστολή της έτσι κι αλλιώς ελλιπούς κρατικής δαπάνης, μέσω της κάρτας ή του κουπονιού του φοιτητή, την κατάργηση των προγραμμάτων σπουδών των Τμημάτων, που ορίζονταν στο πεδίο συνεκτικότητας μιας επιστήμης και την οργάνωση των σπουδών με βάση τη συλλογή διδακτικών μονάδων, την επαναφορά της έδρας, χρηματοδοτούμενης, άρα και ελεγχόμενης από ιδιώτες, τη σύνδεση της εκπαίδευσης-επιστήμης με την κατάρτιση μέσω της διά βίου μάθησης, την εκλογή των καθηγητών από εκλεκτορικά σώματα, στα οποία θα υπάρχει «έντονη διεθνής παρουσία», τον πανεπιστημιακό «Καλλικράτη» με κριτήριο την «ελαχιστοποίηση των διοικητικών και διαχειριστικών δαπανών».
Τώρα γίνεται φανερή η μεγάλη αξία του αγώνα των φοιτητών για την υπεράσπιση του άρθρου 16 στη συνταγματική αναθεώρηση του 2006-2007, που υποχρέωσε το αστικό σύστημα να αναβάλλει για μια δεκαετία την προσπάθεια κατεδάφισής του. Τότε ο Παπανδρέου, βρισκόμενος στην αντιπολίτευση, αναγκάστηκε να υπαναχωρήσει άτακτα από τα βρομερά σχέδιά του. Αν τότε οι φοιτητές δεν έβγαιναν στους δρόμους, ο ΓΑΠ θα ήταν τώρα «πάνω στ’ άλογο» και δεν θα είχε κανένα κώλυμα στην αντιμεταρρύθμισή του. Σήμερα επανέρχεται και διά της πλαγίας οδού επιχειρεί να κατεδαφίσει το άρθρο 16. Ακολουθεί πολιτική σοκ και δέους στα Πανεπιστήμια, ποντάροντας χτυπώντας «στα γεμάτα» να περάσει κάποιες έστω διατάξεις, στρώνοντας το δρόμο για την επόμενη αναθεώρηση του Συντάγματος, που θα αποτυπώσει μια ντε-φάκτο σκληρή πραγματικότητα. Το φοιτητικό κίνημα, η εργαζόμενη κοινωνία έχουν χρέος να ξεσηκωθούν. Να υπερασπίσουν με νύχια και δόντια το δημόσιο Πανεπιστήμιο. Πρόκειται για τη ζωή και το μέλλον αυτών και των επόμενων γενεών.
