Στις 18 Ιουλίου 2025, στη σκιά της ψηλότερης βουνοκορφής της Γερμανίας, στο Τσούγκσπιτσε (Zugspitze) στα σύνορα Γερμανίας-Αυστρίας, η ΕΕ έκανε ακόμη ένα βήμα προς τη νομιμοποίηση της πολιτικής της Ευρώπης-Φρούριο. Η λεγόμενη Zugspitz-Erklärung (Διακήρυξη της Zugspitze), που υπογράφηκε από τους υπουργούς Εσωτερικών διαφόρων κρατών-μελών, παρουσιάζεται ως κοινή στρατηγική απέναντι στη «μεταναστευτική κρίση». Φυσικά, πίσω από τον ουδέτερο διπλωματικό λόγο κρύβονται πολιτικές του δόγματος της αποτροπής, που βαθαίνουν τον αυταρχισμό, εντείνουν την καταστολή και απαρνούνται τις θεμελιώδεις αξίες της προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων, στις οποίες ομνύουν υποκριτικά οι αστοί πολιτικοί.
Σε μια εποχή που οι ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι, η γενοκτονία σε βάρος του παλαιστινιακού λαού, οι εμφύλιες συρράξεις και η κλιματική αλλαγή εκτοπίζουν εκατομμύρια ανθρώπους από την Αφρική, την Ασία και τη Μέση Ανατολή, έξι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διατρανώνουν ένα μεγάλο όχι στην αλληλεγγύη, υψώνοντας νέα τείχη. Η Γερμανία, η Γαλλία, η Αυστρία, η Τσεχία, η Δανία και η Πολωνία συνυπέγραψαν, μαζί με τον Ευρωπαίο Επίτροπο Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ, ένα κοινό ανακοινωθέν που φέρνει τη σφραγίδα της Ευρώπης-Φρούριο.
Η συνάντηση οργανώθηκε με πρωτοβουλία του υπουργού Εσωτερικών της Γερμανίας, Αλεξάντερ Ντόμπριντ, και κορυφώθηκε με μια πεντασέλιδη κοινή δήλωση, η οποία επιχειρεί να θεσμοθετήσει έναν ακόμα πιο αυστηρό, αποκλειστικό και τιμωρητικό μηχανισμό διαχείρισης της μετανάστευσης. Πίσω από τις τεχνοκρατικές λέξεις περί «αποτελεσματικότητας» και «ασφάλειας» κρύβεται η ίδια παλιά συνταγή: αποκλεισμός, απώθηση και καταστολή.
Στο κείμενο, οι έξι χώρες κάνουν λόγο για «υπερβολική πίεση στα συστήματα ασύλου και ένταξης», για «προκλήσεις στην εσωτερική ασφάλεια», και – φυσικά – για «κοινωνική πόλωση». Αντί όμως να αναζητήσουν τις ρίζες αυτών των φαινομένων – το θεσμικό ρατσισμό, την έλλειψη στήριξης για την κοινωνική ένταξη, την υποβάθμιση του αστικού κράτους πρόνοιας – οι κυβερνήσεις επιλέγουν το πιο βολικό εξιλαστήριο θύμα: τον πρόσφυγα, τον μετανάστη, τους κατατρεγμένους δηλαδή, τους ανθρώπους που διασχίζουν σύνορα για να ζήσουν ένα καλύτερο και ασφαλές μέλλον.
Η νέα ρητορική: «Ασφάλεια» αντί για δικαιοσύνη
Το ανακοινωθέν μιλά για «ενίσχυση της ασφάλειας των εξωτερικών συνόρων» και «πιο αποτελεσματικές διαδικασίες ασύλου». Πρόκειται για ευφημισμούς που, στην πράξη, μεταφράζονται σε αυξημένη στρατιωτικοποίηση, φράχτες, pushbacks, Frontex και επιτάχυνση απορρίψεων. Το άσυλο γίνεται πλέον προνόμιο – και όχι δικαίωμα.
Οι κυβερνήσεις καλούν σε «ενότητα» για την «αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης». Μα όταν η ίδια η ΕΕ έχει περιορίσει σχεδόν στο μηδέν τις νόμιμες οδούς, πώς ακριβώς ορίζεται η «παρανομία» και η παράνομη διέλευση; Ο αποκλεισμός γίνεται κανόνας και όποιος τον παραβιάζει, ακόμα κι αν διακινδυνεύει τη ζωή του, θα τιμωρείται.
Κοινό μέτωπο αποκλεισμού
Το μήνυμα που θέλουν να περάσουν οι ισχυροί της ΕΕ είναι σαφές: θέλουν να νομιμοποιήσουν και να κανονικοποιήσουν πολιτικά φαινόμενα απανθρωποποίησης. Προσδοκούν να ενσωματωθούν οι προτάσεις τους στις επόμενες αποφάσεις των ευρωπαϊκών «θεσμών», για να θωρακιστεί περαιτέρω η ΕΕ από την «απειλή» των προσφύγων, πετώντας στον κάλαθο των αχρήστων τις αρχές του (αστικού) διεθνούς δικαίου και της προσφυγικής προστασίας.
Ακολουθούν χαρακτηριστικά αποσπάσματα της κοινής δήλωσης των έξι:
- Εξαγωγή του ασύλου: συμφωνίες με τρίτες χώρες
Η Διακήρυξη προβλέπει την εντατικοποίηση των συμφωνιών με τρίτες χώρες, ώστε πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο να κρατούνται ή να επιστρέφονται εκεί. Στην πράξη, αυτό σημαίνει outsourcing του δικαιώματος στο άσυλο σε αντιδραστικά καθεστώτα. Η ΕΕ δεν αναλαμβάνει ευθύνη – πληρώνει για να μην την έχει. Εχουμε δει στο παρελθόν ανάλογες αποφάσεις και πολιτικές, που όχι μόνο δεν περπάτησαν, ακόμα, αλλά αναγκάζονται ακόμα και πολιτικά στελέχη σαν τη διαβόητη Σοφία Βούλτεψη να αποδομήσουν την αποτελεσματικότητα και την υποκρισία των πολιτικών αυτών. Σε άρθρο της παρουσιάζει στοιχεία για το φιάσκο της Μελόνι στην Αλβανία, όπου δαπανήθηκε 1 δισ. ευρώ για τα προαναχωρησιακά κέντρα, τα οποία παραμένουν ακόμα σχεδόν άδεια. Παλιότερα έχουμε αναφερθεί και στην αναποτελεσματικότητα παρόμοιων μέτρων και πολιτικών.
- Η υποκρισία της καταπολέμησης των διακινητών
Οι «διακινητές» παρουσιάζονται ως η ρίζα του κακού, τη στιγμή που η ίδια η ΕΕ καταργεί τις νόμιμες οδούς μετανάστευσης. Η Zugspitze χτυπά το σύμπτωμα, όχι το αίτιο: τις πολιτικές αποκλεισμού και τη συνειδητή έλλειψη ασφαλών διαδρομών.
- Μαζικές επιστροφές χωρίς εγγυήσεις
Καταργείται η απαίτηση «συνδετικού στοιχείου» μεταξύ αιτούντος και χώρας επιστροφής. Μπορείς να απελαθείς σε όποια χώρα απλώς σε δέχεται, ανεξαρτήτως κινδύνου. Η νομιμοποίηση των επαναπροωθήσεων δεν λέγεται πια έτσι – πλέον ονομάζεται ευρωπαϊκή «συνεννόηση»!
- Περισσότερα σύνορα, λιγότερη «Ευρώπη»
Το σχέδιο ενισχύει τα εξωτερικά σύνορα με τεχνολογικά μέσα, στρατιωτικούς πόρους και πολιτικές αποτροπής. Η «Ευρώπη» δεν ανοίγει, οχυρώνεται. Αντί για αποδοχή και ενσωμάτωση, επιλέγει επιτήρηση, φράχτες και θαλάσσιους αποκλεισμούς.
- Η ψευδαίσθηση της ενότητας
Η Διακήρυξη παρουσιάζεται ως κοινό βήμα για την ασφάλεια. Αλλά στην ουσία είναι ένα ευρωπαϊκό «πισωγύρισμα»: εγκατάλειψη της Σύμβασης της Γενεύης, αδιαφορία για το διεθνές δίκαιο, στοχοποίηση ευάλωτων πληθυσμών στο όνομα της τάξης. Πού πήγε η «Ευρώπη της αλληλεγγύης» και η κάποτε «ανοιχτή αγκαλιά» της φράου Μέρκελ;
