«Οι προβλέψεις της πλέον πρόσφατης έκθεσης του ΔΝΤ για τον ρυθμό μεγέθυνσης της παγκόσμιας οικονομίας είναι εκ νέου αναθεωρημένες προς τα κάτω, κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες τόσο για το 2015 όσο και για το 2016 σε σχέση με την έκθεση του Ιουλίου 2015, αντιστοιχώντας σε 3,1% για το 2015 και 3,6% για το 2016.
»Οι ρυθμοί μεγέθυνσης για τις ανεπτυγμένες οικονομίες και ειδικά για τη ζώνη του ευρώ, ενώ αναμένεται να αντισταθμίσουν την επιβράδυνση στις αναδυόμενες οικονομίες, ωστόσο προβλέπεται να παραμείνουν σε χαμηλά επίπεδα το 2015 και το 2016, ως απόρροια της εξισορρόπησης μεταξύ αφενός της συνεχιζόμενης διευκολυντικής νομισματικής πολιτικής και της συνεχιζόμενης πτώσης στην τιμή του πετρελαίου και αφετέρου των δημογραφικών εξελίξεων στην αγορά εργασίας και του σταδιακού κλεισίματος του παραγωγικού κενού.
»Η ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας στη ζώνη του ευρώ επηρεάζεται θετικά από την εφαρμοζόμενη χαλαρή νομισματική πολιτική, με τον ρυθμό ανάπτυξης όμως να προβλέπεται χαμηλός σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.
»Οι εκτιμήσεις για την πορεία της οικονομικής δραστηριότητας στη Ρωσία έχουν αναθεωρηθεί προς το δυσμενέστερο, όπως και στις αναπτυσσόμενες και αναδυόμενες οικονομίες (μείωση κατά 0.4% και κατά 0,2% αντίστοιχα για το 2015 έναντι των προβλέψεων του Ιουλίου). Παράλληλα, ο όγκος του παγκόσμιου εμπορίου (αγαθά και υπηρεσίες) προβλέπεται να αυξηθεί κατά 3,2% το 2015, έναντι προβλέψεων (Ιουλίου 2015) για αύξηση κατά 4,1%, ο,5 εκατοστιαίες μονάδες κάτω από την αρχική πρόβλεψη (Απριλίου 2015). Το 2016 προβλέπεται αντίστοιχα αύξηση του πραγματικού παγκόσμιου εμπορίου κατά 4,1% ή ο,9 εκατοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από την αναθεωρημένη πρόβλεψη του Ιουλίου, γεγονός που αντανακλά τη νέα εκτίμηση για μία πιο περιορισμένη αύξηση της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας.
»Για την Ευρωζώνη, το ΔΝΤ προβλέπει θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης ήτοι 1,5% το 2015 και 1,6% το 2016 (οι αντίστοιχες προβλέψεις της ΕΚΤ είναι 1,4% και 1,7%, ενώ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι 1,6% και 1,8%), έναντι ρυθμού 0,9% το 2014. Παρόλα αυτά, η ανάπτυξη παραμένει ανισοβαρής μεταξύ των κρατών-μελών αντικατοπτρίζοντας τον χρηματοπιστωτικό κατακερματισμό της Ενωσης, τη διαφορετική δημοσιονομική κατάσταση, την υψηλή ανεργία σε ορισμένες χώρες και την ανισορροπία στα ισοζύγια πληρωμών.
»Εκτιμάται ότι η οικονομική ανάπτυξη (σ.σ. στην Ευρωζώνη) θα συνεχισθεί τα αμέσως επόμενα έτη ωστόσο με χαμηλότεο ρυθμό από ότι αναμενόταν μέχρι πρότινος λόγω της επιβράδυνσης των αναδυόμενων οικονομιών η οποία βρίσκεται υπό εξέλιξη και επηρεάζει δυσμενώς την εξωτερική ζήτηση για προϊόντα της ζώνης του ευρώ».
Τα αποσπάσματα είναι από την Εισηγητική Εκθεση του Κρατικού Προϋπολογισμού 2016, που κατέθεσε στη Βουλή ο Τσακαλώτος (διατηρήσαμε τη σύνταξη και την ορθογραφία τους), και περιγράφουν ένα σύστημα που βγήκε από μια βαριά κρίση, αλλά εξακολουθεί να προχωρά ασθμαίνοντας, χωρίς να περάσει από μια περίοδο υψηλών ρυθμών ανάπτυξης. Κι όχι μόνο προχωρά ασθμαίνοντας, με ρυθμούς ανάπτυξης ελάχιστες μονάδες πάνω από το μηδέν, αλλά έχει ήδη λαχανιάσει και κινείται σε όλα τα επίπεδα με ρυθμούς χαμηλότερους απ' αυτούς που είχαν προϋπολογίσει τα επιτελεία των διεθνών ιμπεριαλιστικών μηχανισμών.
Αν υπολογίσει κανείς τις αξίες που καταστράφηκαν στα χρόνια της κρίσης, θα διαπιστώσει ότι αυτές ουδόλως αποκαταστάθηκαν στη διάρκεια της ανάκαμψης, που είναι σταθερά αναιμική. Και βέβαια, αν συνυπολογίσουμε το γεγονός ότι τα όποια οφέλη από την ανάκαμψη μοιράζονται άνισα, θα καταλήξουμε στο συμπέρασμα πως η εργατική τάξη και οι υπόλοιπες εργαζόμενες μάζες δεν έχουν ανακτήσει το εισόδημα που τους αφαιρέθηκε κατά τα χρόνια της κρίσης. Και δεν πρόκειται να το ανακτήσουν, δεδομένου ότι ο ρυθμός ανάπτυξης σε παγκόσμιο επίπεδο επιβραδύνεται και πάλι και μια νέα φάση καπιταλιστικής ύφεσης είναι ήδη προ των πυλών.
Μένουμε σκόπιμα στη «μεγάλη εικόνα» του παγκόσμιου καπιταλισμού, χωρίς να μπαίνουμε σε επιμέρους τεχνικές αναλύσεις, προκειμένου να δείξουμε την κοινωνική καταστροφικότητα με την οποία κινείται και θα εξακολουθήσει να κινείται αυτό το σύστημα. Μια καταστροφικότητα που του προσδίδει το χαρακτηρισμό του ιστορικά τελειωμένου συστήματος. Καθώς δεν έχει πλέον δυνατότητες επέκτασης, ο καπιταλισμός βαδίζει από κρίση σε κρίση, με σύντομα διαλείμματα αναζωογόνησης. Το κλασικό σχήμα του κύκλου, όπως το έχει περιγράψει ο Κοντράτιεφ, στην πραγματικότητα δε λειτουργεί πλέον.
Η επιστημονική και τεχνική επανάσταση έχουν οδηγήσει σε μια εκρηκτική άνοδο της παραγωγικότητας της κοινωνικής εργασίας. Και όμως, αυτό που θα έπρεπε ν' αποτελεί ευτυχία για την ανθρωπότητα μετατρέπεται σε παράγοντα δυστυχίας. Οσο ανεβαίνει η παραγωγικότητα της κοινωνικής εργασίας τόσο μεγαλώνει ο αγριανθρωπισμός του καπιταλισμού. Γιατί μόνο μέσα από αγριανθρωπικές μεθόδους οργάνωσης της εργασίας και οργάνωσης της οικονομικής πολιτικής των αστικών κρατών μπορεί να αποσοβήσει την υπονόμευσή του από τις στοιχειακές παραγωγικές δυνάμεις.
Το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα σαπίζει απ' όλες τις πλευρές του. Τα κεφάλαια που συσσωρεύονται δεν βρίσκουν χώρο παραγωγικής τοποθέτησης και επενδύονται ολοένα και περισσότερο στη λεγόμενη άυλη οικονομική σφαίρα. Το ανώτερο στρώμα της διεθνούς κεφαλαιοκρατίας δε γνωρίζει τι σημαίνει παραγωγή. Αγοράζει και πουλάει «χαρτιά» που πλέον έχουν αποκτήσει μια μυθική διάσταση. Κι επειδή ο ανταγωνισμός είναι παρών -στην πιο άγρια και αδυσώπητη μορφή του- στις διαδικασίες αυτών των αγοραπωλησιών, έρχονται στιγμές που το σύστημα βυθίζεται στην κρίση και καταρρέει. Τότε έρχονται τα αστικά κράτη να φορτωθούν τις ζημιές και να τις μεταφέρουν μέσω της φορολογίας στις πλάτες των λαϊκών μαζών.
Αυτό συνεχίζεται με τους κύκλους να γίνονται ολοένα και πιο στενοί. Και δεν πρόκειται ν' αλλάξει. Δεν είναι τυχαίο ότι δεν υπάρχει ούτε ένας θεωρητικός του αστισμού που να βλέπει με αισιοδοξία το μέλλον. Παλινδρομούν μεταξύ νεοφιλελευθερισμού και ήπιου κεϊνσιανισμού, χωρίς να φιλοδοξούν τίποτα περισσότερο από τη συντήρηση της υπάρχουσας κατάστασης. Αν υπήρχε κάποιος θαρραλέος κυνικός ανάμεσά τους, θα έγραφε το βιβλίο «Μόνο ένας πόλεμος στις μητροπόλεις θα μας σώσει», περιγράφοντας εκτατεμένες καταστροφές που θα μπορούσαν να αναταχθούν με μια ζωηρή ανάπτυξη. Πόλεμοι στις μητροπόλεις δε γίνονται από το 1945 και μετά, τα θέατρα των ιμπεριαλιστικών πολέμων έχουν μεταφερθεί στην εξαρτημένη περιφέρεια, όμως ακόμη και στις μητροπόλεις είναι ορατές οι συνέπειες του οικονομικού πολέμου. Εχουν κάνει εδώ και καιρό την εμφάνισή τους φαινόμενα όχι μόνο σχετικής αλλά και απόλυτης εξαθλίωσης τμημάτων του προλεταριάτου.
Παρά την άγρια υπερεκμετάλλευση του μεγαλύτερου μέρους του πλανήτη, ο καπιταλισμός δεν είναι σε θέση να προσφέρει ούτε στην εργατική τάξη των ιμπεριαλιστικών μητροπόλεων μια συνεχή -οριακή έστω- βελτίωση των συνθηκών ζωής της. Αντίθετα, βρίσκεται σ' ένα συνεχή πόλεμο για την αφαίρεση παραχωρήσεων που αναγκάστηκε να κάνει κατά τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες. Και μόνο αυτό αρκεί για να έχουμε μια εμπειρική απόδειξη του ότι ο καπιταλισμός είναι ένα σύστημα ιστορικά τελειωμένο, που δεν μπορεί να προσφέρει στην ανθρωπότητα παρά μόνο φτώχεια, δυστυχία, πολέμους και καταστροφές.
Οπως όμως συνέβη με όλα τα κοινωνικά συστήματα στη διαδρομή της ανθρώπινης ιστορίας, ούτε ο καπιταλισμός θα πέσει μόνος του, σαν ώριμο φρούτο. Μόνο η ανάπτυξη της ταξικής πάλης μέχρι το ανώτατο στάδιό της μπορεί να οδηγήσει στην πτώση του καπιταλισμού και στο άνοιγμα του δρόμου για την οικοδόμηση του κομμουνισμού. Κι αυτή, όμως, δεν είναι μια αυτόματη διαδικασία, μηχανικά συναρτημένη από τις οικονομικές εξελίξεις. Ο καπιταλισμός ως σύστημα κοινωνικής οργάνωσης και πολιτικής διαχείρισης εξακολουθεί να επιδεικνύει μια εξαιρετική ικανότητα κοινωνικού ελέγχου των εργατικών και εργαζόμενων μαζών και αναπαραγωγής συνδικαλιστικών και πολιτικών μορφωμάτων που μπορούν να κάνουν πράξη τον κοινωνικό έλεγχο.
Η δύναμη του καπιταλισμού δεν είναι η οικονομία του και οι δυνατότητες ελιγμών που αυτή προσφέρει. Η δύναμη του καπιταλισμού είναι η ικανότητά του να παράγει διαρκώς τον οπορτουνισμό, με διάφορα πρόσωπα, με διάφορα ιδεολογικά περιτυλίγματα, πάντοτε όμως ικανό να εξαπατά την εργατική τάξη, να εκτονώνει την όποια αγωνιστική της διάθεση και να την πνίγει στο βούρκο της αστικής πολιτικής. Γι' αυτό και αποτελεί καθήκον εκ των ων ουκ άνευ η συσπείρωση της εργατικής πρωτοπορίας σε πολιτική-επαναστατική βάση. Γιατί χωρίς αυτή δε θα μπορέσει να υπάρξει διαδικασία όξυνσης της ταξικής πάλης σε βαθμό που να μπορεί να εξελιχθεί σε επαναστατική κατάσταση. Και ο καπιταλισμός θα μακροημερεύει.
Πέτρος Γιώτης
