Σε κάθε φεστιβάλ πάντα εμπιστεύομαι αυτά που ψιθυρίζονται στους διαδρόμους παρά τα προωθούμενα από τα έντυπα φυλλάδια που κυκλοφορούν στις τσάντες των σινεφίλ. Πάντα ακολουθώ τη συγκίνηση των μη ειδικών και συχνά βγαίνω κερδισμένη. Πλουτισμένο με κοινωνικοπολιτικά ντοκουμέντα το 7ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης γέμισε τις αίθουσες εικόνες και αιωρούμενα ερωτήματα για την δυτική μας ενημέρωση. Ο κιν/φος verité – γόνος του Tzigka Vertof (Kino Pravda) έναν αιώνα αργότερα – συγκινεί, ταρακουνάει συνειδήσεις και ανοίγει προοπτικές πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε ταινία μυθοπλασίας… μια και τίποτε δεν είναι πιο συγκλονιστικό από την ίδια την πραγματικότητα.
Επιγραμματικά παρουσιάζουμε κάποιες απ΄ τις δουλειές που βρήκαμε αξιόλογες (συνολικά προβλήθηκαν 125), για να δείξουμε ότι αυτό το Φεστιβάλ δεν αποτελεί έναν απλό θεσμό Τέχνης για τα «μυημένα» μάτια αυτών που έχουν την πολυτέλεια ν΄ασχολούνται με τον κινηματογράφο, αλλά ένα πραγματικό σχολείο αντιπληροφόρησης για ό,τι συμβαίνει έξω απ΄την πόρτα μας.
Μια ματιά στην καρδιά της Αφρικής από τον Houbert Sauper προμηνύει τον «Εφιάλτη του Δαρβίνου». Eνα επιστημονικό πείραμα με την εισαγωγή της πέρκας του Νείλου στη λίμνη Βικτόρια αφανίζει όλα τα άλλα είδη ψαριών, μετατρέποντάς την σε κέντρο ιχθυοβιομηχανίας. Ο βιότοπος της λίμνης που έθρεφε για αιώνες τους κατοίκους της χώρας έχει γίνει μια χαβούζα που «παράγει» πέρκα! Ενώ δίπλα, στην ύπαιθρο της Τανζανίας ο λιμός θερίζει, κάθε μέρα προωθούνται με ρώσικα μεταγωγικά 500 τόνοι φιλέτων πέρκας για να ταΐσουν 2 εκατομμύρια ευρωπαίους καταναλωτές. Οι σύγχρονοι αποικιοκράτες στέλνουν «ανθρωπιστική βοήθεια» για να λύσουν το πρόβλημα της πείνας, ενώ προηγουμένως τους έχουν κλέψει την τροφή… Τα αεροπλάνα που πετάν καθημερινά γεμάτα ψάρι, επιστρέφουν με καλάσνικοφ και πυρομαχικά για την υποδαύλιση του εμφυλίου και τη διαιώνιση της εξάρτησης. Οι καθημερινοί θάνατοι από HIV, οι κακοποιήσεις παιδιών, η ανεξέλεγκτη εγκληματικότητα, η πείνα και η εξαθλίωση τρυπούν το μάτι του θεατή και ενοχοποιούν το –μέχρι πρότινος- ανυποψίαστο κυριακάτικο γεύμα πέρκας…
Στο «πορνεία πίσω από το φερετζέ» η Ιρανή πολιτική εξόριστη Nahid Persson επιστρέφει στο Ιράν από τη Σουηδία, όπου είχε καταφύγει πριν 20 χρόνια, για να καταγράψει τη ζωή δύο γυναικών. Νεαρές μητέρες που έχουν εγκαταλειφθεί από τους συζύγους τους έχουν να διαλέξουν ανάμεσα σε τρεις λύσεις για να επιβιώσουν: το να αγοραστούν ως σύζυγοι δια βίου, το να ενοικιαστούν ως σίχε για εβδομάδες ή μήνες με την ευλογία του μουλά ή τέλος να πληρώνονται με την ώρα ως πόρνες. Η σιδηρά επιβολή του Ισλαμικού νόμου με την πανταχού παρούσα θρησκευτική αστυνομία απαγορεύει στη γυναίκα την αυτόνομη παρουσία της. Εκεί όπου ο μισογυνισμός έχει διαποτίσει όλη την κοινωνία σε συνθήκες στυγνής δικτατορίας, οι γυναίκες ζουν μια διαρκή κόλαση.
Στην «κατάληψη» δύο Καναδοί ακτιβιστές (Avi Lewis – Naomi Klein) παρακολουθούν με την κάμερα τα βήματα των άνεργων-πικετέρος της Αργεντινής, από την απελπισία που γεννά η οικονομική κρίση στην ελπίδα της συλλογικής απάντησης: κατάληψη των κλειστών εργοστασίων, επανοικειοποίηση των μέσων παραγωγής, εργατική αυτοδιεύθυνση. Ενα θετικό μήνυμα από μία χώρα, που ακριβώς επειδή ακολούθησε πιστά τις εντολές του ΔΝΤ επί μια δεκαετία, κατέληξε το 2001 να ταΐζει τους κατοίκους της απ΄τα σκουπίδια.
Στο ντοκιμαντέρ της εβραίας σκηνοθέτιδας Shiri Tsur «οι αντιρρησίες» θίγεται το θέμα της αντίρρησης συνείδησης στο Ισραήλ, εκφρασμένη καταρχάς από 6 πιλότους της πολεμικής αεροπορίας. Η άρνησή τους να υπηρετήσουν στα κατεχόμενα, βασισμένη κυρίως στην ηθική παρά στην πολιτική στράτευση, η πάλη τους καταρχάς μέσα στην οικογένεια και κατόπιν στην κοινωνία, η μεταστροφή τους από πατριώτες σε αρνητές και η μαζικοποίηση του κινήματος που αριθμεί πια πάνω από 200, είναι θέματα που ελάχιστα απασχόλησαν τα δικά μας ΜΜE.
Στο «3 δωμάτια μελαγχολίας» της Φιλανδής Pirjo Honkasalo, ένα φιλμ ποιητικά δοσμένο που παραπέμπει στον Ταρκόφσκι, βλέπουμε σκηνές από τη στρατιωτική εκπαίδευση ορφανών και παιδιών του δρόμου -ηλικίας 10-12 χρονών- από τη Ρώσικη Ακαδημία Πολέμου σ’ ένα απομονωμένο νησί και τη διδασκαλία του μίσους απέναντι στον τωρινό εχθρό, τους Τσετσένους. Η σκηνοθέτιδα αντιπαραβάλλει σ΄ αυτό με σπαραχτικές εικόνες, τα βιώματα των παιδιών σε περιοχές που έχουν ηττηθεί, στα χαλάσματα του Γκρόσνυ και στις στέπες της Ινγκουσετίας…
Μία ολόκληρη ενότητα που απασχόλησε το Φεστιβάλ αφορούσε το Ολοκαύτωμα. Ξεχωρίζουμε τη «φαιά ουσία» του Joe Berlinger που διαπραγματεύεται το θέμα της ευγονικής των ναζί και της επιστημονικής έρευνας που διενεργήθηκε στους εγκεφάλους των απόκληρων (παιδιά με πνευματική ή κινητική αναπηρία, ψυχική ασθένεια, γενετικά σύνδρομα ή απλά παιδιά του δρόμου). Με αφορμή τη συμβολική ταφή –από την Αυστριακή κυβέρνηση- 700 εγκεφάλων που ανεβρέθηκαν σε βάζα στα υπόγεια νοσοκομείου της Βιέννης το 1998, αποκαλύπτεται με ανατριχιαστικό τρόπο όχι μόνο η συστηματική θανάτωση αδυνάτων χάριν της ιατρικής προόδου, αλλά και το καλά κρυμμένο μυστικό αυτής της χώρας… Ουδέποτε έλαβε μέρος η περιβόητη αποναζιστικοποίηση μετά την Πτώση και ο κύριος υπαίτιος αυτού του εγκλήματος, ο Dr Gross, επιτέλεσε συνεργάτης του Υπουργείου Δικαιοσύνης για τα επόμενα 40 χρόνια, εμπειρογνώμων στα αυστριακά δικαστήρια, που έκρινε σε 12.000 υποθέσεις το ακαταλόγιστο ή μη των κατηγορουμένων. Ο «γιατρός» αυτός τιμήθηκε με το παράσημο του Σταυρού των Επιστημών, ίδρυσε το Ιδρυμα μελέτης εγκεφαλικών δυσπλασιών κι εξακολουθεί στα 90 του να λαμβάνει σύνταξη από το κράτος. Το μεγαλύτερο όμως σκάνδαλο –πέραν αυτής καθαυτής της βαρβαρότητας- είναι ότι η παγκόσμια ιατρική κοινότητα βάσισε τη γνώση της πάνω σ΄αυτά ακριβώς τα πειράματα και πολλά διδακτορικά από διακεκριμένους επιστήμονες στηρίχτηκαν στο ναζιστικό έγκλημα.
Τελειώνοντας, αναφέρουμε μία ελληνική παραγωγή που τιμήθηκε με το βραβείο κοινού, το «Ηλίας Πετρόπουλος, ένας υπόγειος κόσμος». Στο πορτραίτο αυτού του αναρχικού λαογράφου, που χλεύασε κάθε εξουσία και ύμνησε το «περιθώριο», ξεχωρίζουμε τη σκηνή της κηδείας του. Λίγο πριν το φέρετρο πέσει στη φωτιά για να καεί η σωρός του, ένας βλογιοκομμένος βαρύμαγκας του τραγουδάει μ΄ ένα μπουζουκάκι το «ένας αλήτης πέθανε». Ωρες μετά η σύντροφός του ρίχνει τις στάχτες του σ΄ έναν υπόνομο του Παρισιού…
και του χρόνου
Χ.Κ.
