Το ερώτημα για την εγκυρότητα των εκλογικών καταλόγων στην Ελλάδα και επομένως για το ποσοστό της συμμετοχής στις και της αποχής από τις εκλογές έχει τεθεί και άλλες φορές. Ολοι γνωρίζουμε πως οι εκλογικοί κατάλογοι δεν είναι ακριβείς. Εκκαθαρίζονται σπάνια και πάντοτε ατελώς, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται ένας αριθμός εγγεγραμμένων που δεν έχει καμιά σχέση με την πραγματικότητα. Είναι παραφουσκωμένος.
Η συμμετοχή μπορεί να μετρηθεί σε απόλυτο αριθμό, με βάση τη φυσική παρουσία των ψηφοφόρων στις κάλπες, όχι όμως και ως ποσοστό, αφού δεν είναι ακριβής ο αριθμός των εγγεγραμμένων. Η αποχή δεν μπορεί να μετρηθεί ακριβώς ούτε σε απόλυτο αριθμό ούτε ως ποσοστό.
Για να δώσουμε μια εικόνα της πραγματικότητας, αναφέρουμε ότι στις εκλογές της περασμένης Κυριακής εμφανίστηκαν 9.944.955 εγγεγραμμένοι, όταν ο νόμιμος πληθυσμός της χώρας, σύμφωνα με την απογραφή του 2021, ήταν 9.716.889 άτομα. Δηλαδή, οι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους ήταν περισσότεροι κατά 228.066 άτομα από τον νόμιμο πληθυσμό, που αποτελείται από όσους έχουν ελληνική υπηκοότητα. Η διαφορά είναι σημαντικά μεγαλύτερη, γιατί στο νόμιμο πληθυσμό περιλαμβάνονται και οι ηλικίες 0-16 (γύρω στα 1.800.000 άτομα), που δεν έχουν δικαίωμα ψήφου. Μ’ άλλα λόγια, οι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους είναι γύρω στα 2 εκατομμύρια περισσότεροι από αυτούς που έχουν δικαίωμα ψήφου!
Θα επιχειρήσουμε παρακάτω έναν προσεγγιστικό υπολογισμό των πραγματικά εγγεγραμμένων, της συμμετοχής και της αποχής στις εκλογές του 2019 και του 2023, για να έχουμε την πραγματική εικόνα. Ο υπολογισμός είναι προσεγγιστικός και όχι απόλυτα ακριβής, γιατί δεν έχουμε στη διάθεσή μας όλα τα στοιχεία. Ομως, η προσέγγιση είναι πολύ κοντά στην πραγματικότητα, όπως θα διαπιστώσετε.
Εκλογές Ιούλη 2019
Οι εκλογές αυτές έγιναν με βάση την απογραφή του 2011.
Ο νόμιμος πληθυσμός το 2011 ήταν 9.904.286.
Απ’ αυτόν πρέπει να αφαιρέσουμε τους 0-17 ετών, που δεν είχαν δικαίωμα ψήφου. Οι 0-14 ετών ήταν το 2011 1.569.014 άτομα. Οι 15-19 ετών ήταν 553.276. Επειδή η ΕΛΣΤΑΤ δεν μας δίνει αναλυτικά τον αριθμό των 15-17 (που δεν είχαν δικαίωμα ψήφου), θα πάρουμε τα 3/5 του συνόλου των 15-19 ετών. Θεωρούμε, λοιπόν, ότι οι ηλικίες 15-17 ετών ήταν (553.276 Χ 3/5 =) 331.965 άτομα.
Επομένως, οι εγγεγραμμένοι στις εκλογές του 2019 θα έπρεπε να είναι, κατά προσέγγιση, (9.904.286 – 1.569.014 – 331.965 =) 8.003.307.
Σημείωση: Ο πληθυσμός ασφαλώς μεταβλήθηκε (μειώθηκε) μεταξύ 2011 και 2019, όμως παίρνουμε σαν βάση την απογραφή του 2011, για την οποία έχουμε αναλυτικά στοιχεία.
Οι εγγεγραμμένοι στις εκλογές του 2019 εμφανίστηκαν να είναι 9.984.934. Μιλάμε για μια διαφορά από τους πραγματικούς εν δυνάμει ψηφοφόρους που πλησιάζει τα 2 εκατομμύρια!
Πού οφείλεται αυτή η διαφορά; Δεν γνωρίζουμε σε ποιο βαθμό υπάρχουν διπλοεγγραφές (και διπλοψηφίες;), ξέρουμε όμως ότι δεν κάνουν εκκαθάριση των εκλογικών καταλόγων από τους θανόντες. Μεταξύ 2011 και 2019 πέθαναν στην Ελλάδα (σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ) γύρω στους 1.200.000 άνθρωποι. Δεν ήταν, βέβαια, όλοι σε ηλικία με δικαίωμα ψήφου, όμως ήταν σίγουρα η μεγάλη πλειοψηφία τους. Αν σκεφτούμε ότι στους εκλογικούς καταλόγους περιλαμβάνονταν και θανόντες προηγούμενων ετών, θα καταλάβουμε γιατί εμφανίζεται μια διαφορά περίπου 2 εκατομμύρια ανάμεσα στους εγγεγραμμένους στους εκλογικούς καταλόγους και σε εκείνους που θα έπρεπε να είναι εγγεγραμμένοι.
Στις εκλογές του 2019 ψήφισαν 5.769.644 άτομα. Με αναγωγή στον αριθμό εκείνων που θα έπρεπε να είναι εγγεγραμμένοι και στρογγυλοποίηση στο ακέραιο, έχουμε μια ποσοστιαία συμμετοχή (5.769.644 / 8.003.307 Χ 100 =) 72%. Αντίστοιχα, η αποχή ήταν 28%.
Το επίσημο αποτέλεσμα στην ιστοσελίδα του υπουργείου Εσωτερικών αναφέρει συμμετοχή 57,78% και επομένως αποχή 42,22%. Μιλάμε για τεράστια απόκλιση από την πραγματικότητα (της τάξης του 14%)!
Εκλογές Μάη 2023
Οι εκλογές της περασμένης Κυριακής έγιναν με βάση την απογραφή του 2021.
Ο νόμιμος πληθυσμός το 2021 ήταν 9.716.889, μειωμένος κατά 187.397 άτομα (1,89%) σε σχέση με το 2011.
Απ’ αυτούς πρέπει να αφαιρέσουμε τις ηλικίες 0-16 (φέτος ψήφισαν και οι 17ρηδες). Επειδή η ΕΛΣΤΑΤ δεν έχει ακόμη δώσει στοιχεία για την ηλικιακή διάρθρωση του πληθυσμού της απογραφής 2021, θα πάρουμε αναγκαστικά τα δεδομένα του 2011, μειώνοντας τους αριθμούς κατά 1,89% (όσο η γενική μείωση του νόμιμου πληθυσμού).
Οι 10-14 ετών είναι (1.569.014 Χ 98,11% =) 1.539.360 άτομα. Οι 15-19 ετών είναι (553.276 Χ 98.11% =) 542.819 άτομα. Απ’ αυτούς δεν έχουν δικαίωμα ψήφου τα 2/5 (15-16 ετών), ήτοι (542.819 Χ 2/5 =) 217.127 άτομα.
Επομένως, οι εγγεγραμμένοι στις εκλογές του 2019 θα έπρεπε να είναι, κατά προσέγγιση, (9.716.889 – 1.539.360 – 217.127 =) 7.960.402 άτομα.
Οι εγγεγραμμένοι στις εκλογές του 2023 εμφανίστηκαν να είναι 9.944.955. Μιλάμε για μια διαφορά από τους πραγματικούς εν δυνάμει ψηφοφόρους που –όπως και το 2019- πλησιάζει τα 2 εκατομμύρια!
Στις εκλογές του 2023 ψήφισαν 6.060.691 άτομα. Με αναγωγή στον αριθμό εκείνων που θα έπρεπε να είναι εγγεγραμμένοι και στρογγυλοποίηση στο ακέραιο, έχουμε μια ποσοστιαία συμμετοχή (6.060.691 / 7.960.402 Χ 100 =) 76%. Αντίστοιχα, η αποχή ήταν 24%.
Το επίσημο αποτέλεσμα στην ιστοσελίδα του υπουργείου Εσωτερικών αναφέρει συμμετοχή 60,94% και επομένως αποχή 39,06%. Μιλάμε για την ίδια τεράστια απόκλιση από την πραγματικότητα (της τάξης του 15%)!
Το 2023 ψήφισαν 291.047 περισσότεροι σε σχέση με το 2019. Ενα τμήμα απ’ αυτούς προέρχεται από αυτούς που ψήφισαν για πρώτη φορά, και ένα τμήμα προέρχεται από πολίτες που το 2019 έκαναν αποχή. Δεδομένου ότι η μείωση της αποχής κατά περίπου τέσσερις μονάδες αφορά περίπου 230.000 άτομα, έχουμε περίπου 60.000 πολίτες που θα ψήφιζαν για πρώτη φορά και επέλεξαν την αποχή.
ΥΓ1. Η τάση της αποχής, όπως φαίνεται ακόμη και μέσα από τα ανακριβή στοιχεία του υπουργείου Εσωτερικών, δεν αλλάζει. Εκείνο που αλλάζει είναι το ακριβές ποσοστό (και ο αριθμός) αυτών που επέλεξαν την αποχή. Σύμφωνα με τα ανακριβή στοιχεία του υπουργείου Εσωτερικών, η αποχή μεταξύ 2023 και 2019 μειώθηκε κατά 3,16%. Σύμφωνα με το προσεγγιστικό μοντέλο που εφαρμόσαμε, η πραγματική αποχή μεταξύ 2023 και 2019 μειώθηκε κατά 4%.
Τα δύο ποσοστά είναι πολύ κοντά. Ομως, έχει σημασία να γνωρίζουμε το πραγματικό ποσοστό της αποχής, έστω και κατά προσέγγιση. Αυτό είναι 14 με 15 μονάδες χαμηλότερο σε σχέση με αυτό που βγαίνει από τα ανακριβή στοιχεία του υπουργείου Εσωτερικών.
ΥΓ2. Ποσοστά αποχής ακούμε και για τις εκλογές σε χώρες του εξωτερικού. Δεν ξέρουμε αν εκεί οι εκλογικοί κατάλογοι είναι εκκαθαρισμένοι και σε ποιο βαθμό. Επομένως, καλό είναι να μελετάμε τις τάσεις της αποχής και όχι να θεωρούμε ακριβή τα ποσοστά που διαβάζουμε.
