Υπό άλλες συνθήκες θα γελούσαμε: ο ΣΥΡΙΖΑ επαινεί τον Στουρνάρα, τον οποίο πριν από μερικές μέρες έβριζε (όταν παρενέβη με δηλώσεις του κατά τη διαδικασία της εκλογής προέδρου της Δημοκρατίας) και την πέφτει στον Χαρδούβελη, κατηγορώντας τον για πολιτικά απρεπή παρέμβαση στην εκλογική διαδικασία. Δηλαδή, εναλλάσσει τους δυο τραπεζίτες στο ρόλο του «καλού» και του «κακού», ανάλογα με το τι βολεύει την προεκλογική του εκστρατεία. Ομως, πίσω απ’ αυτό το γελοίο φαινόμενο κρύβονται οι μεγάλες αλήθειες που ο ΣΥΡΙΖΑ προσπαθεί να αποφύγει με νύχια και με δόντια κατά την προεκλογική περίοδο, γι’ αυτό και το θέμα αξίζει της προσοχής μας.
Ρωτήθηκε ο Τσίπρας από τη Real News τι θα κάνει η κυβέρνησή του με τα ομόλογα που λήγουν το Μάρτη και με το γνωστό «άνετο» στιλ του παντογνώστη απάντησε: «Οι λήξεις ομολόγων μέχρι τον Μάρτιο είναι κυρίως προς το ΔΝΤ, και δευτερευόντως προς ιδιώτες. Πρόκειται για μικρά ποσά και σκοπεύουμε να πληρώσουμε κανονικά. Σε κάθε περίπτωση, ακόμα και αν η νέα διαπραγμάτευση είναι σε εξέλιξη, η Ελλάδα όπως κάθε κράτος διαθέτει διάφορα εργαλεία άντλησης βραχυπρόθεσμης ρευστότητας. Δε πρόκειται να πράξουμε κάτι πρωτότυπο αλλά θα χρησιμοποιήσουμε τα ίδια εργαλεία που κατ’ επανάληψη έχουν χρησιμοποιηθεί τα τελευταία χρόνια». Απάντησε, δηλαδή, ότι θα εκδοθούν έντοκα γραμμάτια (βραχυπρόθεσμος δανεισμός) προκειμένου να αποπληρωθούν αυτά τα ομόλογα, για τα οποία δεν υπάρχει χρονικό περιθώριο ολοκλήρωσης της διαπραγμάτευσης που προτίθεται να κάνει ο ΣΥΡΙΖΑ. Επομένως, ούτε «πιστωτικό γεγονός» θα υπάρξει, ούτε η διαπραγμάτευση θα εμποδιστεί. Αντίθετα, θα συνεχιστεί και θα ολοκληρωθεί τους επόμενους μήνες. Θυμίζουμε ότι ο Σταθάκης, σε συνέντευξή του στους Financial Times (σχετικά γράψαμε στο προηγούμενο φύλλο), είχε πει ότι δεν υπάρχει χρηματοδοτικό πρόβλημα μέχρι τον Ιούλη, τοποθετώντας έτσι (εμμέσως πλην σαφώς) σε ορίζοντα εξαμήνου την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων με την τρόικα και τους δανειστές.
Σαν έτοιμος από καιρό, έχοντας πιάσει «τον κλέφτη επ’ αυτοφόρω», ο Χαρδούβελης έσπευσε να εκδώσει ένα μακροσκελές δελτίο Τύπου του υπουργείου Οικονομικών, στο οποίο υποστήριξε ότι ναι μεν «το ελληνικό Δημόσιο θα μπορούσε τότε να προσπαθήσει να χρησιμοποιήσει τα ίδια εργαλεία δανεισμού με το παρελθόν, συγκεκριμένα την έκδοση εντόκων γραμματίων», όμως «υπάρχουν δύο σημαντικοί περιορισμοί στη χρήση των εντόκων γραμματίων, που αν δεν τους υπερβεί η τότε κυβέρνηση θα βρεθεί αντιμέτωπη με έλλειψη χρημάτων και ανήμπορη να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της απέναντι στους πολίτες, όπως πληρωμές στους προμηθευτές, κλπ.». Κατά τον Χαρδούβελη, «η έκδοση εντόκων γραμματίων δεν θα είναι απλή διαδικασία ρουτίνας», γιατί «το ελληνικό Δημόσιο σε συνεννόηση με τους δανειστές του έχει τη δυνατότητα έκδοσης εντόκων γραμματίων συνολικού ποσού το πολύ έως 15 δισ. ευρώ», το οποίο «έχει ήδη καλυφθεί πλήρως από το Δεκέμβριο», ενώ θα πρέπει να βρει και δανειστές «πρόθυμους να αγοράσουν τα νέα έντοκα γραμμάτια». «Ηδη σήμερα», σημείωσε ο Χαρδούβελης, «μέσα στο κλίμα της αβεβαιότητας που επικρατεί, κανείς θεσμικός επενδυτής –ιδιαίτερα του εξωτερικού- δεν αγοράζει έντοκα γραμμάτια του ελληνικού Δημοσίου, εκτός από τις ελληνικές τράπεζες».
Αμέσως μετά ο Χαρδούβελης πέρασε στο ζουμί: «Επομένως, θα πρέπει μετά τις εκλογές οι ελληνικές τράπεζες να διαθέτουν την απαραίτητη ρευστότητα ώστε να μπορούν να αγοράσουν έντοκα γραμμάτια. Αυτός είναι ο δεύτερος σημαντικός περιορισμός στον δανεισμό του Δημοσίου, με δεδομένη την επίσημη αναγγελία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας από την προηγούμενη εβδομάδα ότι θα διακόψει τη ρευστότητα, που παρέχει προς τις ελληνικές τράπεζες, αν η χώρα δεν βρίσκεται σε Πρόγραμμα, αν δηλαδή η τότε κυβέρνηση προχωρήσει σε μονομερή καταγγελία των προηγούμενων δεσμεύσεων της χώρας. Οι τράπεζες θα δυσκολεύονται να έχουν την απαραίτητη ρευστότητα, άρα και να αγοράσουν έντοκα γραμμάτια του ελληνικού δημοσίου, αν η χώρα δεν έχει κλείσει την αξιολόγηση του υπάρχοντος Προγράμματος Οικονομικής Προσαρμογής ή δεν έχει πάρει παράταση για να την κλείσει αργότερα, πέραν της καταληκτικής ημερομηνίας στις 28 Φεβρουαρίου».
Πολιτικό σαβουάρ βιβρ
Στον ΣΥΡΙΖΑ δεν ενοχλήθηκαν απλώς αλλά έπαθαν ταράκουλο, πρώτο γιατί ο Χαρδούβελης τους έπιασε στα πράσα και δεύτερο γιατί ο Χαρδούβελης δεν είναι πολιτικό πρόσωπο, ούτε έχει δείξει το φανατισμό του Στουρνάρα, οπότε ο λόγος του μετράει. Δύσκολα, λοιπόν, θα μπορούσαν να τον κατηγορήσουν για κινδυνολογία που υπηρετεί την προεκλογική στρατηγική του Σαμαρά. Ετσι, αναγκάστηκαν να εκδώσουν οργισμένη ανακοίνωση για να καταγγείλουν τον Χαρδούβελη για… «πολιτική απρέπεια» και να υπαινιχθούν ότι δουλεύει για τον Σαμαρά, ρωτώντας με ειρωνεία αν «θα εκδοθεί και ανακοίνωση που απαντά και σχολιάζει τις δηλώσεις Προέδρων άλλων κομμάτων και συγκεκριμένα του κ. Σαμαρά».
Θεσμικό πρόβλημα, φυσικά, δεν υπάρχει. Ο Χαρδούβελης δεν είναι υπουργός υπηρεσιακής κυβέρνησης για να ζητηθεί απ’ αυτόν τήρηση ουδετερότητας έναντι των κομμάτων που κατεβαίνουν στις εκλογές (αντίθετα, ως υπουργός της συγκυβέρνησης Σαμαρά-Βενιζέλου έχει ουκ ολίγες φορές δεχτεί τα πυρά του ΣΥΡΙΖΑ, οπότε μπορεί να πει κανείς ότι «τους το χρωστούσε»). Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν τόλμησε να εγείρει, παρεμπιπτόντως έστω, θεσμικό ζήτημα, ζητώντας οι εκλογές να διεξάγονται από υπηρεσιακές κυβερνήσεις. Εχει αποδεχτεί το συνταγματικό καθεστώς και απλά περιμένει την ώρα που θα κάνει αυτός εκλογές και θα απολαύσει τα προνόμια που κάθε κυβέρνηση έχει κατά την προεκλογική περίοδο (κυρίως το προνόμιο της διαχείρισης του κράτους και του ταμείου του).
Αν τη συγκεκριμένη δήλωση την έκανε ο Μπουμπούκος ή ο Χρύσανθος, ο ΣΥΡΙΖΑ δε θα έλεγε τίποτα. Επομένως, η επίκληση κάποιου ανύπαρκτου πολιτικού σαβουάρ βιβρ αφορούσε τον Χαρδούβελη ως πρόσωπο. Ως τεχνοκράτη που συμμετέχει σε μια κυβέρνηση υπ’ αυτή του την ιδιότητα και από τον οποίο ο ΣΥΡΙΖΑ θα περίμενε προεκλογική ουδετερότητα. Ισως σ’ αυτή την αναφορά να περιλαμβανόταν και υπαινιγμός ότι ο Χαρδούβελης δεν πρόκειται να «αξιοποιηθεί» ως τεχνοκράτης από μια κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ.
Η καταφυγή στο πολιτικό σαβουάρ βιβρ, όμως, ήταν και ένας τρόπος για ν’ αποφύγει ο ΣΥΡΙΖΑ να απαντήσει επί της ουσίας. Απάντηση στα όσα υποστήριξε ο Χαρδούβελης δε δόθηκε, γεγονός που επιβεβαιώνει την εκτίμησή μας για το ταράκουλο που έπαθε ο ΣΥΡΙΖΑ.
Το Γραφείο Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ πέταξε μόνο μια από τις συνηθισμένες μπαρούφες: οι συντάκτες της ανακοίνωσης «δεν μπορούν να αντιληφθούν τη δυναμική της πραγματικής διαπραγμάτευσης μέσα από την οποία ο ΣΥΡΙΖΑ θα αντιμετωπίσει τις δανειακές ανάγκες της χώρας». Κι αμέσως μετά αναζήτησε προστασία στον… Στουρνάρα: «Κακώς το υπ. Οικονομικών επαναφέρει το θέμα της ρευστότητας των ελληνικών τραπεζών. Μόλις χθες η Τράπεζα της Ελλάδας διαβεβαίωσε επίσημα ότι “η κατάσταση βρίσκεται υπό απόλυτο έλεγχο’’»!
Ο Χαρδούβελης δεν είχε κανένα λόγο να εκνευριστεί. Με νεότερη ανακοίνωση ανέλαβε την ευθύνη του αρχικού δελτίου Τύπου, σημειώνοντας ότι «λαμβάνοντας υπόψη το θεσμικό βάρος των δηλώσεων του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ κ. Αλ. Τσίπρα έκρινε σκόπιμο να επισημάνει κρίσιμα τεχνικά στοιχεία που αφορούν το μείζον ζήτημα της έκδοσης εντόκων γραμματίων για την εξυπηρέτηση των δανειακών υποχρεώσεων της χώρας. Ο κ. Χαρδούβελης λειτουργεί από την πρώτη ημέρα της θητείας του με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον και αυτό ισχύει και κατά τη προεκλογική περίοδο. Δεν επέλεξε ούτε να εξωραΐσει καταστάσεις, ούτε να χαϊδέψει αυτιά. Δεν εμπλέκεται, ούτε επιθυμεί να εμπλακεί στον προεκλογικό σχεδιασμό των κομμάτων που διεκδικούν την εξουσία στις εκλογές της 25ης Ιανουαρίου 2015».
Αλλα λέει η ΕΚΤ, άλλα «καταλαβαίνει» ο ΣΥΡΙΖΑ
Η ανακοίνωση της ΤτΕ για την κατάσταση του τραπεζικού συστήματος είχε ήδη προκαλέσει ένα γύρο αντιπαράθεσης ανάμεσα στον ΣΥΡΙΖΑ και τη ΝΔ. Ξεκίνησε ο ΣΥΡΙΖΑ με πανηγυρικό Δελτίο Τύπου, σύμφωνα με το οποίο η ανακοίνωση της ΤτΕ «συνιστά κατηγορηματική διάψευση εκείνων των δημοσιευμάτων που προσπαθούν να σπείρουν την κινδυνολογία» και παράλληλα διάψευση «όλων όσων μίλαγαν για παροχή πιστωτικών διευκολύνσεων από την ΕΚΤ μέχρι τις εκλογές».
Φυσικά, τίποτα τέτοιο δεν έλεγε (και δε θα μπορούσε να λέει) η ανακοίνωση της ΤτΕ. Αντίθετα, σημείωνε ότι «η ΕΚΤ έχει πάγια πολιτική πιστωτικών διευκολύνσεων από το 2010 για τις χώρες που βρίσκονται σε πρόγραμμα, η οποία δεν επηρεάζεται από πολιτικές εξελίξεις». Η ΤτΕ έθετε ως όρο να βρίσκεται η χώρα σε «πρόγραμμα», αλλά αυτό το παρέβλεψε ο ΣΥΡΙΖΑ. Ακολούθησε ανακοίνωση της Σπυράκη που μιλούσε για γκεμπελίσκους, ανταπάντηση του ΣΥΡΙΖΑ, ανταπάντηση της Σπυράκη κτλ.
Ο Στουρνάρας δε θα μπορούσε να πει αυτά που «εννόησε» ο ΣΥΡΙΖΑ, όχι μόνο γιατί δεν έχει κανένα λόγο να στηρίξει προεκλογικά τον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και γιατί το πνεύμα των αποφάσεων της ΕΚΤ είναι αντίθετο και ο Στουρνάρας αισθάνεται (και είναι) υπάλληλος της ΕΚΤ και όχι υπάλληλος των ελληνικών κυβερνήσεων.
Ποια είναι η αλήθεια; Πριν ακόμη προκηρυχτούν εκλογές στην Ελλάδα, μιλώντας για το πρόγραμμα «ποσοτικής χαλάρωσης», ο Ντράγκι είχε δηλώσει ότι εξαιρούνται οι ελληνικές και κυπριακές τράπεζες, οι οποίες θα παίρνουν ρευστότητα από την ΕΚΤ μόνο υπό τον όρο ότι οι χώρες θα βρίσκονται σε «πρόγραμμα», διότι διαφορετικά τα ομόλογά τους (αυτά που οι τράπεζες καταθέτουν ως εγγύηση για να χρηματοδοτηθούν από την ΕΚΤ) δε θα θεωρούνται αξιόπιστα. Η σκέψη του Ντράγκι, η οποία υπαγορεύτηκε και από την πίεση που του ασκεί η Βudesbank, είναι πως μόνο ένα «πρόγραμμα» μπορεί να αναβαθμίσει τα ομόλογα της Ελλάδας και της Κύπρου, τα οποία είναι υποβαθμισμένα από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης. Αν δεν υπάρχει η εγγύηση ενός «προγράμματος» τα ελληνικά και κυπριακά ομόλογα είναι «σκουπίδια» και δεν μπορεί η ΕΚΤ να τα δεχτεί ως εγγύηση προκειμένου να δανείζει με το γνωστό χαμηλό επιτόκιο τις ελληνικές τράπεζες.
Στις 8 Γενάρη, το ΔΣ της ΕΚΤ επισημοποίησε με ανακοίνωσή του αυτά που είχε δηλώσει ο Ντράγκι: «Η συνέχιση της χρηματοδότησης των ελληνικών τραπεζών βασίζεται σε τεχνική παράταση του προγράμματος του EFSF έως το τέλος Φεβρουαρίου και στην ύπαρξη ενός προγράμματος του ΔΝΤ. Βασίζεται επίσης σε επιτυχή ολοκλήρωση της τρέχουσας αξιολόγησης και σε συμφωνία για διάδοχο πρόγραμμα μεταξύ ελληνικών αρχών και ΕΚΤ-ΔΝΤ». Ο Στουρνάρας δεν είπε τίποτα το διαφορετικό, όμως ο ΣΥΡΙΖΑ διάβασε μόνο τη μισή ανακοίνωση και προτίμησε να κάνει αισχρή σπέκουλα, ποντάροντας στην υποστήριξη που έχει πλέον από τα μεγάλα αστικά συγκροτήματα ΜΜΕ.
Βεβαίως, ο ΣΥΡΙΖΑ θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι όλ’ αυτά θ’ αλλάξουν μόλις αναλάβει αυτός την κυβέρνηση και πως η ΕΚΤ θα αναγκαστεί να εξακολουθήσει τη χρηματοδότηση των ελληνικών τραπεζών. Αν όμως έμπαινε σε μια τέτοια συζήτηση, θα επιβεβαίωνε ότι έχει πρόβλημα και με την ΕΚΤ, όχι μόνο με τη γερμανική κυβέρνηση, το ΔΝΤ και την τρόικα. Ομως, τόσο καιρό τώρα ο Τσίπρας και η παρέα του φιλοτεχνούν την αγιογραφία του Ντράγκι, τον οποίο εμφανίζουν σαν σκληρό πολέμιο του «μερκελισμού» και οπαδό της «ποσοτικής χαλάρωσης», η οποία θα υποβοηθήσει την καταπολέμηση του «αποπληθωρισμού» και την «ανάπτυξη». Πώς να παραδεχτεί τώρα, ότι ο Ντράγκι βρίσκεται από την «απέναντι» πλευρά και απειλεί να στείλει τις ελληνικές τράπεζες στον ELA, ο οποίος δανείζει με επιτόκιο 2% υψηλότερο από το επιτόκιο παρέμβασης της ΕΚΤ;
Ετσι, ο ΣΥΡΙΖΑ κατέφυγε σε ένα γελοίο επιχείρημα ηθικολογικού τύπου: «Επιπλέον, ο κ. Ντράγκι είναι υπεύθυνος για τις μεγάλες συστημικές τράπεζες. Θα ήταν παράλογο και θα αποτελούσε μεγάλο πλήγμα στην τραπεζική ένωση στα πρώτα της βήματα να δημιουργήσει προβλήματα σε τράπεζες που εποπτεύει». Το επιχείρημα αυτό εύκολα αντιστρέφεται: αν μια κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ δοκιμάσει να εκβιάσει τους δανειστές στη διαπραγμάτευση που θα κάνει μαζί τους, τότε οι δανειστές θα χρησιμοποιήσουν όλα τα όπλα που έχουν στη διάθεσή τους. Και ο Ντράγκι, που εκπροσωπεί το ένα τρίτο των δανειστών (η ΕΚΤ συμμετέχει στην τρόικα, ως γνωστόν) θα έχει κάθε λόγο να κλείσει τη στρόφιγγα προς τις ελληνικές τράπεζες, να κάνει ακριβότερο τον βραχυχρόνιο δανεισμό στον οποίο (υποτίθεται ότι) θα καταφύγει η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ (αφού οι τράπεζες θα δανείζονται από τον ELA με υψηλότερα επιτόκια, θα ανέβουν και τα επιτόκια των εντόκων γραμματίων του ελληνικού δημοσίου) και να αναγκάσει αυτή την κυβέρνηση να δεχτεί τους όρους των δανειστών.
Σκιαμαχίες
Αυτή ακριβώς την επιχειρηματολογία δε θέλει σε καμιά περίπτωση να συζητήσει ο ΣΥΡΙΖΑ. Στις εκλογές του 2012 δεν κατέβαλε τόσο μεγάλη προσπάθεια ν’ αποφύγει τη συζήτηση επί της ουσίας. Οταν στριμωχνόταν πετούσε ένα «εκτός αν μας αναγκάσουν» ή «το ευρώ δεν είναι φετίχ» και καθάριζε. Τώρα, όμως, ακόμη και υπαινιγμός σ’ αυτή την κατεύθυνση απαγορεύεται. Γι’ αυτό και ο ΣΥΡΙΖΑ, με τις πλάτες πλέον και των μεγάλων συγκροτημάτων των ΜΜΕ, που δεν τον στήνουν στον τοίχο όπως παλιά, καταφεύγει στη σκιαμαχία και σε κατηγορίες περί «πολιτικής απρέπειας». Παράλληλα, μέσα από το συγκεκριμένο επεισόδιο της σκιαμαχίας, ο ΣΥΡΙΖΑ κατέστησε σαφές ότι αποδέχεται απόλυτα το θεσμικό ρόλο της ΕΚΤ και της ΤτΕ, του Ντράγκι και του Στουρνάρα, γεγονός που έχει μεγάλη πολιτική σημασία.
Ο Χαρδούβελης, πάντως, δεν πτοήθηκε από την κατηγορία για «πολιτική απρέπεια». Μια μέρα μετά το συγκρουσιακό επεισόδιο με τον ΣΥΡΙΖΑ επανήλθε με συνέντευξή του στο Bloomberg, στην οποία προειδοποίησε ότι η έξοδος από το ευρώ θα μπορούσε να προκύψει και «από ατύχημα», ενώ πιο αναλυτικά τα είπε σε ομιλία του στο πρωτοχρονιάτικο δείπνο του Ελληνογερμανικού Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου. Επιβεβαιώνοντας πως μιλάει ως εκπρόσωπος των δανειστών και όχι του Σαμαρά, ο Χαρδούβελης αναφέρθηκε αναλυτικά στο αρνητικό διαπραγματευτικό πλαίσιο που θα βρει απέναντί του ο ΣΥΡΙΖΑ και διατύπωσε και πρόταση για το χρέος, που στηρίζεται σε δύο άξονες: «a. Πιθανόν η νέα κυβέρνηση να καταλήξει σε συμφωνία που θα περιλαμβάνει την επιμήκυνση της διάρκειας λήξης των δανείων του επίσημου τομέα. Η επιμήκυνση είναι μια τροποποίηση των όρων του δανείου, που μπορεί να γίνει αποδεκτή από τους εταίρους» – «b. Πιθανόν η νέα Κυβέρνηση να καταλήξει και στην μετατροπή επιτοκίων από κυμαινόμενα σε σταθερά. Η μετατροπή αυτή αποτελεί ευκαιρία τη σημερινή εποχή, στην οποία τα μακροπρόθεσμα επιτόκια δανεισμού είναι χαμηλά».
Ολ’ αυτά, βέβαια, θα «τρέξουν» όταν σχηματιστεί η νέα κυβέρνηση, γι’ αυτό και ο ΣΥΡΙΖΑ προσπαθεί να τα κρατήσει μακριά από την προεκλογική αντιπαράθεση. Δε συμφέρουν εκλογικά.
