Πότε θα επιστρέψει η τρόικα στην Αθήνα; Την επόμενη εβδομάδα λένε κυβερνητικές πηγές. Πριν από μερικές μέρες, όμως, ο εκπρόσωπος του ΔΝΤ Τζέρι Ράις δεν ήταν και τόσο ευγενικός προς τη συγκυβέρνηση των Σαμαρά Βενιζέλου. Αναμένουμε από τις ελληνικές αρχές «ένα πλήρες πακέτο προτάσεων πολιτικής» και μετά θα επιστρέψει η τρόικα στην Αθήνα, είπε. Οταν δε ρωτήθηκε πότε θα σταλούν οι θέσεις της Ελλάδας, απάντησε ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Ηταν σα να ‘λεγε «εμείς δε βιαζόμαστε, ο Σαμαράς με τον Βενιζέλο πρέπει να βιαστούν, αν θέλουν να προλάβουν το Eurogroup της 8ης Δεκέμβρη», το οποίο μπορεί να «κλείσει» την τρέχουσα επιθεώρηση από την τρόικα, και τη σύνοδο κορυφής της 18ης Δεκέμβρη, η οποία μπορεί ν’ αποφασίσει για το μετα-Μνημόνιο.
Η ίδια η τρόικα είχε διαμηνύσει πως δεν πρόκειται να επιστρέψει στην Αθήνα αν προηγουμένως δεν σιγουρευτεί ότι οι διαπραγματεύσεις με τους υπουργούς μπορούν να αχθούν σε ένα τέλος. Απ’ ό,τι φαίνεται, τα αφεντικά έδωσαν εντολή να μη συμμετάσχουν οι Γκογιάλ, Κοστέλο και Μαζούχ σε πολιτικά παιχνίδια που θα διευκολύνουν τη συγκυβέρνηση να εμφανίζεται ως η «καλή» που δίνει μάχες με τους «κακούς» εκπροσώπους των δανειστών. Αυτά ανήκουν στο παρελθόν. Ιδιαίτερα ο Γιούνκερ δε θέλει με τίποτα να ξεκινήσει τη θητεία του έχοντας απέναντί του έναν ολόκληρο ελληνικό λαό να τον βρίζει. Πρώτα θα υπάρξει διαπραγμάτευση από μακριά και όταν φανεί προσέγγιση απόψεων θα έρθει η τρόικα στην Αθήνα για να «κλείσει» την επιθεώρηση. Αλλωστε, αν εξαιρέσουμε την εκτίμηση για το δημοσιονομικό κενό (σύμφωνα με όσα διαρρέει η κυβέρνηση, η τρόικα το υπολογίζει σε 2 δισ. και το υπουργείο Οικονομικών σε 900 εκατ.), τα υπόλοιπα είναι θεσμικά ζητήματα, στα οποία οι αποφάσεις θα είναι πολιτικές, οπότε δεν είναι απαραίτητες πολυήμερες διαπραγματεύσεις με την τρόικα στην Αθήνα.
Σαμαράς και Βενιζέλος έδωσαν εντολή στους υπουργούς να «τρέξουν» τους φακέλους με τα βασικά προαπαιτούμενα και ενδεχομένως οι τελικές προτάσεις να στάλθηκαν στην τρόικα την περασμένη Τρίτη, όπως διέρρευσαν κυβερνητικές πηγές. Ταυτόχρονα, άρχισε και το γνωστό προπαγανδιστικό παιχνίδι των «κόκκινων γραμμών», με τη συγκυβέρνηση να παίζει το τελευταίο της χαρτί. Με τη Δαμόκλειο σπάθη των εκλογών πάνω από το κεφάλι της, δεν έχει περιθώρια να ψηφίσει άμεσα έναν ακόμη αντιασφαλιστικό νόμο, ούτε το νόμο για τις ομαδικές απολύσεις, ούτε το καινούργιο ενιαίο μισθολόγιο. Σύμφωνα με τις κυβερνητικές διαρροές, προτείνει την αναβολή αυτών των θεμάτων για το δεύτερο εξάμηνο του 2015 και για το 2016. Το ΠΑΣΟΚ, μάλιστα, καταβάλλει προσπάθεια να εμφανίσει αυτές τις προτάσεις ως δικούς του όρους, τους οποίους επέβαλε στους δεξιούς υπουργούς.
Τι οδηγίες έχει η τρόικα γι’ αυτά τα τρία «αγκάθια»; Θα δεχτούν τ’ αφεντικά της να προσφέρουν χείρα βοηθείας στους Σαμαρά-Βενιζέλο; Αυτό μένει να το δούμε, αν και τα μηνύματα που έρχονται από Βρυξέλλες και Βερολίνο δεν είναι ενθαρρυντικά για τη συγκυβέρνηση. Για παράδειγμα, ο εκπρόσωπος του γερμανικού υπουργείου Οικονομικών βγήκε και έκανε επίσημη διάψευση των δημοσιευμάτων του ελληνικού Τύπου, σύμφωνα με τα οποία στο Βερολίνο ο Χαρδούβελης συνήψε με τον Σόιμπλε συμφωνία για περαιτέρω στήριξη της Ελλάδας μετά το τέλος του Μνημονίου. Ούτε ο Χαρδούβελης μίλησε για συμφωνία, έσπευσε να τον καλύψει ο Βενιζέλος. Δημόσια δεν μίλησε για συμφωνία, μοίρασε όμως και ένα non paper, στο οποίο ουσιαστικά περιέγραφε μια συμφωνία με συγκεκριμένους όρους (γράψαμε σχετικά κι εμείς στο προηγούμενο φύλλο). Βάζοντας τον εκπρόσωπό του να κάνει επίσημη διάψευση, ο Σόιμπλε έστειλε στην Αθήνα το μήνυμα να σταματήσουν να παίζουν μ’ αυτά τα πράγματα, «να κάνουν τα μαθήματά τους» κι όταν περάσουν τις εξετάσεις από την τρόικα, να περάσουν για τα περαιτέρω από το Eurogroup.
Μ’ άλλα λόγια, οι Γερμανοί εμφανίζονται διατεθειμένοι να μην αφήσουν τίποτα να πέσει κάτω. Φοβούνται, μήπως, ότι θα επικρατήσει κλίμα χαλάρωσης και δε θα προωθηθούν οι συμφωνημένες μεταρρυθμίσεις; ‘Η είναι αποφασισμένοι να μη κλείσουν συμφωνία με τη σημερινή κυβέρνηση, την οποία θεωρούν τελειωμένη και γι’ αυτό της συμπεριφέρονται με σκληρότητα; Μήπως, όμως, δε θα ήταν καλύτερα γι’ αυτούς να κλείσουν με τη σημερινή κυβέρνηση τις περισσότερες εκκρεμότητες, ώστε να ξαλαφρώσουν από το βάρος μιας άμεσης συμφωνίας την επόμενη κυβέρνηση (του ΣΥΡΙΖΑ), δίνοντάς της τη δυνατότητα να περάσει ένα χρονικό διάστημα με τις παπαριές περί αναδιαπραγμάτευσης, χωρίς να αθετεί τις υποχρεώσεις έναντι των δανειστών, αλλά και χωρίς να είναι αναγκασμένη να πάρει νέα μέτρα;
Ολα αυτά τα ερωτήματα είναι βάσιμα, αλλά δεν έχει κανένα νόημα να αρχίσουμε εμείς να κατασκευάζουμε σενάρια για το τι είναι πιθανότερο να γίνει. Πολύ σύντομα θα γνωρίζουμε τις απαντήσεις και θα βγάλουμε τα συμπεράσματά μας. Μεγαλύτερη σημασία έχει να δούμε το περιεχόμενο των μέτρων επί των οποίων η συγκυβέρνηση τράβηξε τις υποτιθέμενες «κόκκινες γραμμές» της.
ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ. Η συγκυβέρνηση δέχεται, λέει, να γίνουν δομικές αλλαγές (συγχωνεύσεις ασφαλιστικών ταμείων), χωρίς μέτρα αύξησης των ορίων ηλικίας και μείωσης της κατώτερης σύνταξης, τα οποία θέλει να μετατεθούν για μετά τις εκλογές. Επισείει, δε, τον κίνδυνο να μη σχηματιστεί κυβερνητική πλειοψηφία και να πέσει η κυβέρνηση. Ως γνωστόν, τα δυο βασικά μέτρα της κυοφορούμενης νέας αντιασφαλιστικής μεταρρύθμισης είναι η αύξηση του ελάχιστου αριθμού ενσήμων στα 6.000 (από 4.500 που είναι σήμερα) και η κατάργηση του λεγόμενου «προνοιακού τμήματος» στην κατώτερη σύνταξη του ΙΚΑ. Το μεν πρώτο μέτρο θα κρατήσει εκτός σύνταξης έναν τεράστιο αριθμό εργαζόμενων, το δε δεύτερο θα ρίξει στα τάρταρα τη σημερινή άθλια κατώτερη σύνταξη.
ΝΕΟ ΜΙΣΘΟΛΟΓΙΟ. Στόχος, όπως αποκαλύφτηκε με κυβερνητικές διαρροές, είναι η εξίσωση των μισθών στο δημόσιο μ’ αυτούς του ιδιωτικού τομέα. Μια εκδοχή, την οποία έχει αποδεχτεί ο Μητσοτάκης, είναι να ξεκινήσει αυτό από τους νεοεισερχόμενους, ώστε να επεκταθεί σε όλους σε επόμενη φάση. Ενδεχομένως αυτό ν’ αποτελέσει εναλλακτική πρόταση της κυβέρνησης για τώρα, ώστε να υπάρξει συμφωνία μετάθεσης της γενικής ανατροπής στο μετά τις εκλογές μέλλον.
ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΣΕΙΣ. Αυτό είναι ίσως το πιο εύκολο θέμα, καθώς η κυβέρνηση έχει στα χέρια της την τριμερή συμφωνία της Ζυρίχης, όπου καπιταλιστές, εργατοπατέρες και κυβέρνηση συμφώνησαν, υπό την προεδρία του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας, ότι το σημερινό καθεστώς που επιτρέπει ομαδικές απολύσεις πάνω από το ανώτατο όριο με απόφαση του Ανώτατου Συμβουλίου Εργασίας είναι αρκετό.
Υπάρχει, όμως, και η διαφορά κυβέρνησης-τρόικας ως προς το δημοσιονομικό κενό του 2015. Κάτι θα πρέπει να μηχανευτούν για να κλείσουν αυτή τη διαφορά, χωρίς να χρειαστεί να πάρουν κραυγαλέα φορομπηχτικά μέτρα. Το πιθανότερο είναι ότι θα την πληρώσουν και πάλι οι κοινωνικές δαπάνες με πρώτες τις δαπάνες υγείας, οι οποίες τα τελευταία χρόνια αποτελούσαν την πιο βολική λύση, όταν η τρόικα ζόριζε τα πράγματα.
Αν δεν υπήρχε η προοπτική των εκλογών, αν είχαν βρεθεί οι 180 για την εκλογή προέδρου της Δημοκρατίας, τότε η συγκυβέρνηση δε θα τραβούσε κανένα μεγάλο ζόρι. Τώρα το πρόβλημά της είναι διπλό. Από τη μια ναυάγησε όλη η εκστρατεία που είχε πάρει την κωδική ονομασία «βγαίνουμε από το Μνημόνιο», με αποτέλεσμα να συζητούν πλέον για «προληπτική γραμμή πίστωσης» και νέο «πρόγραμμα» και, από την άλλη, καλείται να περάσει νέα μέτρα, χωρίς καν να έχει στα χέρια της κάτι «ανεβαστικό», όπως θα ήταν μια συμφωνία αναδιάρθρωσης του χρέους με επιμήκυνση της περιόδου αποπληρωμής (ακόμα καλύτερα αν είχε και μια μικρή μείωση επιτοκίου).
Σαμαράς και Βενιζέλος είναι στριμωγμένοι όσο καμιά κυβέρνηση τα μνημονιακά χρόνια. Είναι σαν οι δανειστές να τους ζητούν να κάνουν πολιτικό χαρακίρι. Γι’ αυτό και δεν πρέπει να απορρίψουμε τελείως την πιθανότητα μιας ηρωικής εξόδου με πρόωρες εκλογές.
