Το σαβουάρ βιβρ του αστικού κοινοβουλευτισμού επιβάλλει να περιμένει κανείς τις προγραμματικές δηλώσεις μιας νέας κυβέρνησης για να κάνει την πρώτη ολοκληρωμένη κριτική του. Τι να τις κάνεις, όμως, τις προγραμματικές δηλώσεις, όταν ο Α. Τσίπρας φρόντισε να παρουσιάσει το credo της κυβέρνησής του μια μέρα πριν τις εκλογές, σε τετρασέλιδη αποκλειστική συνέντευξή του στο «Βήμα» του Ψυχάρη, η οποία παρουσιάστηκε με τον διθυραμβικό τίτλο (σε κόκκινο φόντο παρακαλώ) «Ο Αλέξης Τσίπρας μιλάει για την κυβέρνηση, τον πρόεδρο, την τρόικα, τη Μέρκελ, τις τράπεζες – Το σχέδιο για την επόμενη μέρα – Προαναγγέλλει σαρωτικές αλλαγές στο κράτος για την πάταξη της διαφθοράς»;
Ο ίδιος ο τίτλος προϊδεάζει για το περιεχόμενο της συνέντευξης, καθώς το κέντρο βάρους πέφτει στις «σαρωτικές αλλαγές στο κράτος για την πάταξη της διαφθοράς», ενώ απουσιάζουν λέξεις όπως μνημόνιο, εφαρμοστικοί νόμοι, δικαιώματα εργαζομένων, αποκατάσταση αδικιών και τα συναφή. Ηταν, βέβαια, γνωστό πως εδώ και πολύ καιρό ο ΣΥΡΙΖΑ είχε εγκαταλείψει το παλιό… ηρωικό σλόγκαν «θα καταργήσουμε τα μνημόνια και τους εφαρμοστικούς τους νόμους με ένα νόμο», όμως σ’ αυτή τη συνέντευξη ο Τσίπρας πέταξε στα σκουπίδια και το περιβόητο «πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης». Η επιλογή της στιγμής και του Μέσου είναι απολύτως εξηγήσιμη. Μέσω του «Βήματος» ο Τσίπρας απευθύνθηκε στο αστικό κοινό και στους ιμπεριαλιστές δανειστές.
Μια μέρα πριν τις εκλογές, ο Τσίπρας πέταξε στα σκουπίδια το περιβόητο «πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης», κρατώντας απ’ αυτό μόνο τον «πρώτο πυλώνα», την «αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης». Χωρίς μάλιστα να δίνει αναλυτικές λεπτομέρειες για το ακριβές περιεχόμενο των «νομοθετικών παρεμβάσεων» που προτίθεται να κάνει, σ’ αυτόν τον τομέα. Σημειώνουμε ότι σ’ αυτόν τον «πρώτο πυλώνα» δεν περιλαμβανόταν κανένα μέτρο που να αφορά τους εργαζόμενους και τη φορολογία, αλλά μόνο μέτρα φιλανθρωπικού τύπου (ρεύμα στους άπορους, κουπόνια σίτισης, ιατρική περίθαλψη, επιδότηση στέγης για αστέγους, 13η σύνταξη σε όσους παίρνουν σύνταξη κάτω από 700 ευρώ, κάρτα μετακίνησης για απόρους, κατάργηση της εξίσωσης του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο πετρέλαιο θέρμανσης και κίνησης).
Με κίνηση που θα τη ζήλευε πρωταθλητής της ενόργανης γυμναστικής, ο Τσίπρας πήδηξε πάνω από το «δεύτερο» και τον «τρίτο πυλώνα» και πήγε αμέσως στον «τέταρτο», αναφερόμενος σε αλλαγές στην κυβερνητική δομή («φτιάχνουμε ένα πραγματικά μικρό και ευέλικτο σχήμα») και σε «σαρωτικές αλλαγές στη δημόσια διοίκηση για την πάταξη της διαφθοράς και της ανομίας». Το «μικρό και ευέλικτο» κυβερνητικό σχήμα μετατράπηκε ήδη σε ένα πολυπλόκαμο τέρας (αναλυτικά γράφουμε στη σελίδα 11). Την «πάταξη της ανομίας και της διαφθοράς» δεν πρόκειται να τη δούμε, γιατί απλούστατα αυτά τα φαινόμενα είναι σύμφυτα με τον καπιταλισμό, τον οποίο ο ΣΥΡΙΖΑ θέλει να υπηρετήσει. Τα παραμύθια περί «υγιούς επιχειρηματικότητας» είναι μόνο για αφελείς. Εκείνο που κρατάμε εδώ είναι το πήδημα του Τσίπρα πάνω από όλα τα μέτρα που αφορούν την κατάργηση των αντεργατικών και φορομπηχτικών μέτρων της μνημονιακής περιόδου.
Αμέσως μετά την κυβερνητική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, μια σειρά υπουργοί, συνεχίζοντας στο κλίμα της προεκλογικής δημαγωγίας, όταν έταζαν τα πάντα για να πάρουν ψήφους, άρχισαν να κάνουν ανάλογες δηλώσεις κατά τις τελετές παραλαβής των υπουργείων, όταν οι τηλεοπτικές κάμερες ήταν καρφωμένες πάνω τους. Στο πρώτο υπουργικό συμβούλιο, όταν έκλεισαν οι κάμερες, ο Τσίπρας προσπάθησε να τους μαζέψει, ζητώντας τους να είναι φειδωλοί στις δηλώσεις τους μέχρι την ανάγνωση των προγραμματικών δηλώσεων της κυβέρνησης. Επειδή οι «οφ κάμερα» νουθεσίες του Τσίπρα δεν ακούστηκαν και οι «αγορές» για δεύτερη συνεχή μέρα εκτίνασσαν τα σπρεντ των ελληνικών ομολόγων στα ύψη (10,7% τα δεκαετή, 13,6% τα πενταετή, 17%+ τα τριετή), ενώ στο ελληνικό χρηματιστήριο κρεμούσαν πλερέζες (ο δείκτης των τραπεζικών μετοχών κατέγραψε τη δεύτερη μεγαλύτερη πτώση στην ιστορία του με -26,6% έναντι – 32,45% το 1985), το Μαξίμου επέλεξε να βγει βραδιάτικα ο Δραγασάκης, στο δρόμο έξω από το πρωθυπουργικό μέγαρο, και να δηλώσει ότι οι υπουργοί είναι πρωτάρηδες και δεν ξέρουν τι λένε!
Αν ακολουθήσει κάποιος τη διαδρομή του ΣΥΡΙΖΑ από την αντιπολίτευση στην κυβέρνηση, θα βρει τις εξής φάσεις: πρώτη πράξη της κυβέρνησης της Αριστεράς θα είναι με ένα μοναδικό νόμο να καταργήσει τα Μνημόνια και όλους τους εφαρμοστικούς τους νόμους – το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης με τους τέσσερις πυλώνες του δεν είναι αυτό που θέλουμε αλλά αυτό που μπορούμε να εφαρμόσουμε και είναι αυστηρά κοστολογημένο ώστε να μη δημιουργεί ελλειμματικούς προϋπολογισμούς – από το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης εφαρμόσιμος είναι μόνο ο πρώτος και ο τέταρτος πυλώνας, οι άλλοι δύο παραπέμπονται στις ελληνικές καλένδες – ό,τι δυνατότητες θα έχουμε μετά την ολοκλήρωση της διαπραγμάτευσης με τους εταίρους. Το τελευταίο δεν έχει ειπωθεί ακόμη, αλλά θα το ακούσουμε σύντομα. Ψήνεται, όπως λέμε.
Τα απύλωτα στόματα των υπουργών και η αλαζονεία που επέδειξαν, αλλά και η προσπάθεια σπέκουλας από τους Ολάντ και Ρέντσι, προκάλεσαν την αυστηρή αντίδραση της Γερμανίας. Μέρκελ, Σόιμπλε, αλλά και η Bundesbank προειδοποίησαν την ελληνική κυβέρνηση να ξεχάσει κάθε συζήτηση για «κούρεμα» του χρέους (αναλυτικά γράφουμε στις σελίδες 8-9). Τσίπρας και Δραγασάκης προσπάθησαν να μαζέψουν τους υπουργούς. Ο δεύτερος τους χαρακτήρισε… πρωτάρηδες. Ομως οι Γερμανοί σκλήρυναν ακόμη πιο πολύ. Την ώρα που ο Μάρτιν Σουλτς συναντιόταν με τον Τσίπρα στην Αθήνα, κρατώντας το καρότο, ο εκπρόσωπος της καγκελαρίας Στέφεν Ζάιμπεργκ ανέμιζε το μαστίγιο στο Βερολίνο: «Περιμένω, όπως όλοι οι ευρωπαίοι εταίροι, ότι η νέα ελληνική κυβέρνηση θα παρουσιάσει σύντομα τη στρατηγική της για την οικονομική πολιτική και τα δημοσιονομικά, καθώς και ξεκάθαρες ιδέες για το πώς θα προχωρήσει σχετικά με τη συνέχιση του τρέχοντος προγράμματος και το πώς η Ελλάδα θα ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της. Τότε οι Ευρωπαίοι εταίροι θα συζητήσουν το θέμα με βάση τις συγκεκριμένες προτάσεις».
Από την προεκλογική του συνέντευξη ήδη ο Τσίπρας είχε εκθέσει το πλαίσιο, εγκαταλείποντας τους παλιούς ηρωισμούς (θυμόσαστε: θα χτυπήσω το χέρι στο τραπέζι – θα πω στη Μέρκελ ότι η πολιτική της κτλ.). Το πλαίσιο που περιέγραψε ο Τσίπρας περιλάμβανε μπόλικο γλείψιμο: «Εκτιμώ όλους τους επικεφαλής κρατών της Ενωσης και πιστεύω ότι με όλους, και ασφαλώς και με την κυρία Μέρκελ, θα επικρατήσει το ευρωπαϊκό πνεύμα της υγιούς διαπραγμάτευσης και της αμοιβαίας επωφελούς συνεννόησης». Υπάρχουν, άραγε, αφελείς που θα πιστέψουν ότι οι σχέσεις εντός της ΕΕ και της Ευρωζώνης στηρίζονται στις αρχές που λέει ο Τσίπρας; Υπάρχουν στο σύγχρονο καπιταλισμό αμοιβαία επωφελείς λύσεις; Υπάρχει μοιρασιά που να μη στηρίζεται στο συσχετισμό δύναμης; Ο Τσίπρας, όμως, συνέχισε τα παραμύθια: «Ποτέ στην Ενωση δεν επικρατούσε το δίκαιο του ισχυρότερου χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι θέσεις, οι ελάχιστες απαιτήσεις και τα δίκαια του κάθε κράτους-μέλους. Το ελληνικό μοντέλο διακυβέρνησης των τελευταίων ετών δεν είναι αποτέλεσμα κεντρικών ευρωπαϊκών επιλογών. Κυρίως δείχνει την ανεπάρκεια και τις ευθύνες των ελληνικών κυβερνήσεων».
Πού πήγαν οι εκτιμήσεις για «μερκελισμό» και «νεοφιλελεύθερη ιδεοληψία της Μέρκελ και των συμμάχων της», με τα οποία εξηγούσε ο ΣΥΡΙΖΑ τα όσα συνέβησαν στην Ελλάδα την τελευταία πενταετία; Πετάχτηκαν στα σκουπίδια. Τώρα δε φταίει η Μέρκελ, αλλά ήταν… ανεπαρκείς οι ελληνικές κυβερνήσεις! Πού πήγαν οι θεωρίες περί «αποικίας χρέους», τις οποίες ο Τσίπρας δανειζόταν από τον… μέγα θεωρητικό Ν. Κοτζιά; Με ποιο θράσος τολμά να πει ότι όσα συνέβησαν τα τελευταία χρόνια σε βάρος του ελληνικού λαού «δεν είναι αποτέλεσμα κεντρικών ευρωπαϊκών επιλογών», όταν όλα τα μνημόνια και οι ρυθμίσεις των εφαρμοστικών νόμων έχουν περάσει σε αποφάσεις του Συμβουλίου και αποτελούν επίσημα ευρωπαϊκά κείμενα, τα οποία δεσμεύουν το ελληνικό κράτος;
Τέλος, ποιες είναι οι «ελάχιστες απαιτήσεις» της συγκυβέρνησης Τσίπρα-Καμμένου, τις οποίες θεωρεί ότι θα γίνουν δεκτές; Μέχρι τώρα ξέραμε ότι ζητούσαν «διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους του χρέους» (πάνω από 50%), αποπληρωμή των δανείων που θ’ απομείνουν με περίοδο χάριτος και «ρήτρα ανάπτυξης», όπως επίσης ζητούσαν έγκριση για κατάργηση όλων των μνημονιακών νόμων (στην αρχή έλεγαν ότι θα τους καταργήσουν μόνοι τους, χωρίς να ζητήσουν καμιά έγκριση). Τι ακριβώς ισχύει ως «ελάχιστη απαίτηση» τώρα;
Ολ’ αυτά τα παραμύθια προετοιμάζουν την κωλοτούμπα. Αρχισε να την προετοιμάζει προεκλογικά ο Τσίπρας και από την πρώτη κιόλας εβδομάδα της νέας συγκυβέρνησης άρχισαν να την προετοιμάζουν ο Δραγασάκης με τον Μπαρουφάκη.
Κατά την τελετή παραλαβής του υπουργείου Οικονομικών, πέρα από τις γνωστές παπαριές του και τα καλά λόγια για τον Χαρδούβελη (που δε φταίει ο κακόμοιρος, γιατί κλήθηκε να διαχειριστεί μια προαποφασισμένη από άλλους πολιτική), πέρα από τις δηλώσεις ότι δεν πάμε για «μονομαχία» και πρέπει να διαλυθεί αυτή η σύγχυση που επικρατεί στο διεθνή Τύπο, ο Μπαρουφάκης έριξε την πρώτη «βολή»: «Θα ακολουθήσουν σειρά ανάλογων επαφών, με στόχο μια νέα συμφωνία-“γέφυρα’’ μεταξύ των προηγούμενων προγραμμάτων και της τελικής συμφωνίας μεταξύ Ελλάδας, Ευρωπαϊκής Ενωσης, Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, που θα διαβουλευτούμε σε σύντομο χρονικό διάστημα με τους ευρωπαίους εταίρους μας, με τους δανειστές μας, με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα». Τι ακριβώς θα περιλαμβάνει αυτή η συμφωνία-γέφυρα;
Ο Δραγασάκης, που ρωτήθηκε μερικές ώρες αργότερα, δεν υπήρξε διαφωτιστικός («είναι πρόωρο» απάντησε όταν του ζητήθηκαν διευκρινίσεις), όμως αποκάλυψε ότι αναζητούν δάνειο για να καλύψουν τις άμεσες ανάγκες: «Ισχύουν αυτά που έχουμε πει. Το Μνημόνιο για μας έχει λήξει. Το νέο πρόγραμμα το οποίο θα υποβάλλουμε, θα το υποβάλλουμε. Αρα υπάρχει ένα κενό και σε αυτό το κενό θα υπάρξει κάτι, το οποίο θα επιτρέψει και διαπραγμάτευση να κάνουμε ήρεμα και τις όποιες εκκρεμότητες χρηματοδοτικές να τις καλύψουμε και πιστεύω ότι αυτό είναι που θέλουμε κι εμείς και η Ευρώπη».
Μέχρι τώρα οι συριζαίοι έλεγαν ότι δεν πρόκειται να πάρουν άλλα δάνεια, ότι δεν τους ενδιαφέρει η δόση που παραμένει εκκρεμής (είναι 7,2 δισ. ευρώ) και ότι το κράτος έχει λεφτά μέχρι τον Ιούλη, οπότε υπάρχει χρόνος για να γίνει και να ολοκληρωθεί η πολιτική διαπραγμάτευση που υποτίθεται ότι θα κάνουν. Ο Χαρδούβελης, παραδίδοντας στον Μπαρουφάκη, προειδοποίησε: «Δεν έχουμε την πολυτέλεια να τρενάρουμε -πιστεύω εγώ- την οποιαδήποτε διαπραγμάτευση μέχρι Ιούνιο–Ιούλιο. Οι χρηματοδοτικές ανάγκες του Μαρτίου είναι αρκετά έντονες. Μάλιστα το Eurogroup του Δεκεμβρίου αποφάσισε να μας δώσει δίμηνη παράταση, ακριβώς για να έχουμε πάρει τα χρήματα, τα 7,2 δισ. πριν τις ανάγκες του Μαρτίου». Γι’ αυτό ο Μπαρουφάκης μίλησε για «γέφυρα» και ο Δραγασάκης διευκρίνισε ότι αυτή η «γέφυρα» θα πρέπει να εξασφαλίζει τις τρέχουσες χρηματοδοτικές ανάγκες.
Πού θα καταλήξουν; Το πιθανότερο είναι να καταλήξουν σ’ αυτό που είπε προεκλογικά η Βαλαβάνη, προετοιμάζοντας το έδαφος: παράταση του Μνημονίου για μερικούς ακόμη μήνες. Πρέπει, όμως, να πάρουν και λεφτά για να καλύψουν τα ομόλογα που λήγουν και οι δανειστές θα τους πουν «ολοκληρώστε πρώτα τη συμφωνία με την τρόικα». Για να μην τους πουν αυτό και να βρουν έναν άλλο εύσχημο τρόπο επιτήρησης (ώστε να μην τσαλακωθεί τελείως η νέα κυβέρνηση), θα πρέπει ο Τσίπρας με το οικονομικό του επιτελείο να «ξεβρακωθούν» τελείως στη διαπραγμάτευση που υποτίθεται ότι θα κάνουν. Ολ’ αυτά θα τα δούμε να εκτυλίσσονται πολύ σύντομα.
