Ενα ταξίδι-αστραπή της αμερικανίδας υφυπουργού Εξωτερικών Βικτόρια Νιούλαντ σε Αθήνα και Λευκωσία (όπου συναντήθηκε με Αναστασιάδη και Ερογλου) έβαλε την τελική σφραγίδα στο βρυκολάκιασμα του σχεδίου Ανάν. Από ώρα σε ώρα αναμένονται και οι επίσημες ανακοινώσεις, μετά από συνάντηση των Αναστασιάδη-Ερογλου, όμως η ελληνοκυπριακή κυβέρνηση φρόντισε ήδη να διαρρεύσει το σχέδιο συμφωνίας, σε μια προσπάθεια να δημιουργήσει κλίμα και να μπλοκάρει αντιδράσεις.
Κομβικό σημείο στην αναμενόμενη συμφωνία είναι η αναγνώριση των «τριών αρχών» (μία κυριαρχία, μία διεθνής προσωπικότητα, μία ιθαγένεια), την οποία δεν ήθελε η τουρκική πλευρά, ορίζοντάς την όχι ως αφετηρία αλλά ως θέμα για διαπραγμάτευση. Αυτή την περίοδο, όμως, ο Ερντογάν (γιατί αυτός διαπραγματεύεται, όχι ο Ερογλου που είναι απλός ταχυδρόμος) δεν είναι σε θέση να επιβάλει όρους, καθώς βάλλεται και μέσα στην Τουρκία και στο εξωτερικό. Κάτω από τη διαρκή πίεση της αμερικάνικης διπλωματίας αναγκάστηκε να δεχτεί την αναφορά στις «τρεις αρχές», η οποία δεν αποτελεί κομβικό ζήτημα, δεδομένου ότι στην πρακτική εφαρμογή, στις λεπτομέρειες μιας τελικής συμφωνίας, αυτές οι «τρεις αρχές» μπορεί να μετατραπούν σε νεκρό γράμμα. Θυμίζουμε ότι και το κακόφημο σχέδιο Ανάν έκανε αναφορά στις «τρεις αρχές» και η προκαταρκτική συμφωνία βάσει της οποίας χειρίστηκε τη διαπραγμάτευση ο Χριστόφιας. Και στη μια και στην άλλη περίπτωση ήταν τέτοιες οι απαιτήσεις της τουρκικής πλευράς (απαιτήσεις που πηγάζουν από όσα έχει κερδίσει στο πολεμικό πεδίο το 1974), που η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν τόλμησε να κάνει το τελευταίο βήμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Χριστόφιας διέκοψε τη διαπραγμάτευση, όταν αυτή έφτασε στα κρίσιμα ζητήματα. Δεν μπορούσε να σηκώσει συμφωνία με τέτοιους όρους.
Η ίδια η προκαταρκτική συμφωνία για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, που διέρρευσε, υπονομεύει και τις τρεις αυτές «αρχές», προσφέροντάς μας ένα καλό δείγμα γραφής για το πού πάει το πράγμα.
Γίνεται λόγος για δικοινοτική, διζωνική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα, η οποία θα έχει μία ενιαία νομική προσωπικότητα και μία κυριαρχία (αυτή του κράτους-μέλους του ΟΗΕ). Ταυτόχρονα, όμως, γίνεται λόγος για «συνιστώντα ίσα κράτη», όρος που παραπέμπει σε συνομοσπονδία και όχι σε ομοσπονδία.
Γίνεται λόγος για μια ενιαία κυπριακή ιθαγένεια, που θα ρυθμίζεται από την ομοσπονδιακή νομοθεσία, παράλληλα όμως κάθε πολίτης της Κύπρου θα έχει και μια… εσωτερική ιθαγένεια. Θα είναι και πολίτης του ελληνοκυπριακού ή του τουρκοκυπριακού συνιστώντος κράτους. Ξέρετε εσείς κανέναν αμερικανό πολίτη να έχει και δεύτερη ιθαγένεια, να είναι ας πούμε Αμερικανός και πολίτης του Ιλινόι ή της Βιρτζίνια; Ξέρετε κανέναν Γερμανό να έχει και ιθαγένεια της Βαυαρίας ή της Πρωσίας ή της Βάδης-Βυτεμβέργης;
Τέλος, γίνεται λόγος για εξουσίες της ομοσπονδιακής κυβέρνησης που θα προσδιορίζονται από το Σύνταγμα και για «κατάλοιπο εξουσίας» που θα ασκείται από τα συνιστώντα κράτη.
Ολα αυτά υπονομεύουν την έννοια της ομοσπονδίας, η οποία μετατρέπεται σε ένα σχήμα που αφορά μόνο τις διεθνείς σχέσεις της χώρας. Στο εσωτερικό θα υπάρχουν δύο κράτη συνδεόμενα σε συνομοσπονδία, με όλες σχεδόν τις εξουσίες να ασκούνται από τις ομόσπονδες κυβερνήσεις (ή διοικήσεις). Ετσι, το τουρκοκυπριακό κράτος που προέκυψε από την εισβολή του τουρκικού στρατού και την κατοχή, νομιμοποιείται διεθνώς ως οντότητα και οποτεδήποτε κριθεί σκόπιμο θα μπορεί να διαλύσει την οιονεί ομοσπονδία και να υπάρξει ως αυτόνομο κράτος, με αναγνωρισμένο διεθνώς στάτους και έχοντας στην επικράτειά του τα εδάφη που προήλθαν από την κατοχή του 1974.
Οπως βλέπουμε, πίσω από την προπαγάνδα για τις «τρεις αρχές» κρύβεται το βρυκολάκιασμα του σχεδίου Ανάν. Γι’ αυτό και δεν νομίζουμε ότι θα υπάρξει σύντομα μια συμφωνία ανάμεσα στον Αναστασιάδη και τον Ερογλου, όσο και αν πιέσουν οι Αμερικάνοι, που θέλουν να διευθετήσουν τα ενεργειακά ζητήματα στη Μεσόγειο. Ηδη ο Νίκος Παπαδόπουλος του ΔΗΚΟ φέρεται να μη συμφωνεί σε συγκεκριμένες διατυπώσεις του προσχέδιου ανακοίνωσης και απειλεί με αποχώρηση του κόμματός του από την κυβέρνηση Αναστασιάδη. Ισως βλέπει στη σημερινή συγκυρία την ευκαιρία να χριστεί διάδοχος του πατέρα του. Σε μια τέτοια περίπτωση τι θα κάνει το αντιπολιτευόμενο ΑΚΕΛ;
