Τις ημέρες που οι εκπαιδευτικοί διαδήλωναν μαχητικά στους δρόμους ενάντια στο νέο σύστημα διορισμών-προσλήψεων, που δικαίως ονομάστηκε προσοντολόγιο, το υπουργείο Παιδείας δημοσίευσε την Υπουργική Απόφαση 1816/ΓΔ4 (11 Γενάρη 2018), με την οποία εξειδικεύονται οι «θεματικοί άξονες» (κριτήρια) βάσει των οποίων θα καταρτίζονται ο «προγραμματισμός και η αποτίμηση του εκπαιδευτικού έργου» των σχολικών μονάδων και δίνονται και τα σχετικά υποδείγματα εκθέσεων.
Τόσο με το προσοντολόγιο -που περιλαμβάνει και τη ρύθμιση για τον δόκιμο εκπαιδευτικό- όσο και με τη δημοσίευση της ΥΑ, η κυβέρνηση και το υπουργείο Παιδείας υπογραμμίζουν την απόφασή τους να εφαρμόσουν την αξιολόγηση στη δημόσια εκπαίδευση, την οποία, κατά τα άλλα, τάχα ξορκίζουν και αποδοκιμάζουν. Από τη μια μεριά καταργούν το Π.Δ. 152/2013 για την ατομική αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και από την άλλη νομοθετούν την «αυτοαξιολόγηση» της σχολικής μονάδας, που υποκρύπτει την αξιολόγηση των σχολικών μονάδων και των εκπαιδευτικών τους. Σε αυτήν τη φάση επιλέγουν να κάνουν προσεκτικά βήματα έχοντας κατά νου το προηγούμενο της αντίστασης των εκπαιδευτικών στην επιχειρούμενη επιβολή της αξιολόγησης από τους Διαμαντοπούλου-Αρβανιτόπουλο-Λοβέρδο, της μαζικής άρνησής τους να προσέλθουν στις «ειδικές συνεδριάσεις», για την «έκφραση γνώμης» για τους υποψήφιους διευθυντές, με την κάλυψη που τους είχε προσφέρει η σχετική απόφαση της ΑΔΕΔΥ, της ΔΟΕ και των ΕΛΜΕ για απεργία-αποχή από τις συνεδριάσεις αυτές.
Προέχει, λοιπόν, η απόκτηση «κουλτούρας αξιολόγησης», όπως δήλωσε ο Γαβρόγλου, ενώ τα σχετικά νομοθετήματα τιτλοφορούνται με ωραιοποιημένους τίτλους (Προγραμματισμός και Αποτίμηση του Εκπαιδευτικού Εργου των Σχολικών Μονάδων, που «είναι μια συνεχής δυναμική, συμμετοχική διαδικασία εντοπισμού, ανάλυσης και αντιμετώπισης των προβλημάτων και των αναγκών του σχολείου, που στηρίζεται σε εσωτερικά κίνητρα βελτίωσης της εκπαιδευτικής λειτουργίας»).
Ταυτόχρονα με την υπογραφή της ΥΑ, ξεκινούν και οι επιμορφώσεις των συντονιστών εκπαιδευτικού έργου (πρώην σχολικοί σύμβουλοι), ώστε να αναλάβουν το σχετικό έργο της αξιολόγησης.
Προαπαιτούμενο της τέταρτης αξιολόγησης
Η ΥΑ εκδόθηκε σύμφωνα με όσα προβλέπει το άρθρο 47 του Νόμου 4547, που το υπουργείο Παιδείας, σαν τον κλέφτη, ψήφισε λίγο πριν λήξει η σχολική χρονιά, τον Ιούνιο του 2018, περίοδος που είναι δύσκολο να οργανωθεί η αντίσταση της εκπαιδευτικής κοινότητας.
Οι διατάξεις του νόμου, που φέρει τον παραπλανητικό τίτλο «Αναδιοργάνωση των δομών υποστήριξης της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και άλλες διατάξεις», ικανοποιούν ένα από τα προαπαιτούμενα της τέταρτης αξιολόγησης: «Η ελληνική κυβέρνηση πρέπει (i) να εγκρίνει νομοθετικά μέτρα σχετικά με… την αξιολόγηση των διευθυντών και του ανώτερου εκπαιδευτικού προσωπικού, για να εξασφαλίσει μια αποπολιτικοποιημένη, διαφανή και αξιοκρατική διαδικασία… και για να αναβαθμίσει το ρόλο των στελεχών αυτών στις σχολικές μονάδες προσδιορίζοντας τις προοπτικές σταδιοδρομίας τους, (ii) να εγκρίνει νόμο για την αναβάθμιση των φορέων που είναι αρμόδιοι για τις αξιολογήσεις και (iii) να εγκρίνει νόμο για την αξιολόγηση του προσωπικού της ανώτερης εκπαίδευσης, την αυτοαξιολόγηση των σχολείων και την ορθολογική χρήση των πόρων».
Η Υπουργική Απόφαση
Σε αυτήν αναφέρονται οι «θεματικοί άξονες» (κριτήρια) βάσει των οποίων θα καταρτίζονται οι εκθέσεις «προγραμματισμού και αποτίμησης».
Οι θεματικοί άξονες είναι: α) Σχολείο και Σχολική Ζωή β) Λειτουργία Σχολείου και Εκπαιδευτικές Διαδικασίες γ) Εκπαιδευτικά Αποτελέσματα.
Οι άξονες αυτοί εξειδικεύονται σε παραμέτρους, μεταξύ των οποίων αναφέρουμε χαρακτηριστικά:
♦ Σχέσεις του σχολείου με την τοπική και ευρύτερη κοινωνία.
♦ Σχέσεις των μελών της σχολικής κοινότητας στο πλαίσιο κοινών πρωτοβουλιών και δράσεων.
♦ Οργανωτικός σχεδιασμός για την αποδοτικότερη διοικητικά λειτουργία του σχολείου.
♦ Διδασκαλία και μάθηση σε σχέση με τις διδακτικές μεθόδους, τα Προγράμματα Σπουδών και τα διαθέσιμα εκπαιδευτικά υλικά και μέσα.
♦ Συνεργασία μεταξύ σχολείου και δομών υποστήριξης του εκπαιδευτικού έργου.
♦ Συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών και μεταξύ εκπαιδευτικών και μαθητών/τριών.
♦ Διδακτικές και μαθησιακές μέθοδοι.
♦ Ατομική και κοινωνική ανάπτυξη μαθητών/τριών.
♦ Φοίτηση και σχολική διαρροή μαθητών/τριών. (Οι εμφάσεις δικές μας).
Από τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι η επιχειρούμενη «αποπολιτικοποίηση» του σχολείου (σύμφωνα με την 4η αξιολόγηση) και η «αποτίμηση» σύμφωνα με «αντικειμενικά κριτήρια» επιδιώκει να παρουσιάσει μια πλαστή εικόνα, σύμφωνα με την οποία οι μαθητές έρχονται στο σχολείο «άγραφα χαρτιά», ανεξάρτητα από τα οικονομικά-μορφωτικά-πολιτιστικά χαρακτηριστικά της οικογένειάς τους και του κοινωνικού τους περιβάλλοντος. Η ταξική κοινωνία εξαφανίζεται και το σχολείο και οι εκπαιδευτικοί του γίνονται οι αποκλειστικοί ρυθμιστές και υπεύθυνοι για τις επιτυχίες-αποτυχίες των μαθητών τους.
Σημειώνουμε ότι τα προγράμματα σπουδών, τα σχολικά εγχειρίδια, οι μέθοδοι διδασκαλίας εκπορεύονται από τον κεντρικό πυρήνα της εξουσίας (το υπουργείο Παιδείας και το ΙΕΠ) στο χώρο. Συνεπώς, το περιεχόμενο και οι κατευθύνσεις είναι στα χέρια του αστικού συστήματος, που θεωρεί το σχολείο αδιαπραγμάτευτο μηχανισμό για τη διατήρηση και διαιώνισή του. Η ιδεολογική χειραγώγηση στις αξίες του αστισμού, η ταξική διαίρεση που υπογραμμίζεται ιδιαίτερα με τους μηχανισμούς αξιολόγησης (βαθμολογία, εξετάσεις, κ.λπ.), ο ατομισμός και η ανταγωνιστική διάθεση, ο ενστερνισμός της αποτυχίας ως προσωπική ατομική υπόθεση από τον μαθητή, κ.λπ. δίνουν το στίγμα. Ο εκπαιδευτικός δεν έχει πολλά περιθώρια ανάπτυξης ατομικής πρωτοβουλίας, ούτε μπορεί να ανατρέψει καταστάσεις και δεδομένα. Τα πολυδιαφημισμένα «καινοτόμα προγράμματα» (περιβαλλοντικά, αγωγής υγείας, πολιτιστικά, κ.λπ.), που αναλαμβάνονται από τις σχολικές μονάδες, είναι πινελιές χωρίς δυναμική και προοπτική, που πραγματοποιούνται μέσα σε ένα καθόλα αγριανθρωπικό, εκμεταλλευτικό σύστημα που καταστρέφει τη φύση και τον Ανθρωπο. Υλοποιούνται δε, σχεδόν πάντα με την επιβάρυνση της «τσέπης» των γονιών, ενώ γίνονται «παράθυρο» για τη δραστηριοποίηση ιδιωτικών συμφερόντων στο χώρο του δημόσιου σχολείου.
Δημαρχαίοι, τοπικοί παράγοντες, ΜΚΟ και τα ρέστα, που μπορούν να μπουν κάτω από την ομπρέλα «τοπική αυτοδιοίκηση και ιδρύματα και φορείς παιδείας και πολιτισμού» έχουν λόγο τελικά στον «προγραμματισμό και την αποτίμηση» του εκπαιδευτικού έργου, αφού η συνεργασία μαζί τους αποτελεί ένα από τα κριτήρια που υποδεικνύονται.
Σημειώνουμε ότι τα σχολεία στις εκθέσεις που συντάσσουν είναι υποχρεωμένα, σύμφωνα με τα υποδείγματα, να καταγράψουν «μέτρα, πρωτοβουλίες και δράσεις», καθώς και αποτελέσματα σε όλους τους θεματικούς άξονες.
Για τον «προγραμματισμό και την αποτίμηση του εκπαιδευτικού έργου λαμβάνονται υπόψη οι απόψεις του σχολικού συμβουλίου, για θέματα που εντάσσονται στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του» . Κοντολογίς, με το σχολικό συμβούλιο σε ρόλο συμβουλάτορα, οι δήμοι και οι σύλλογοι γονέων έχουν λόγο στην αυτοαξιολόγηση-αξιολόγηση της σχολικής μονάδας.
Η ανταπόκριση των σχολικών μονάδων στα καθ’ υπόδειξη κριτήρια-δείκτες, διαμορφώνει το περιβάλλον της κατάταξης-κατηγοριοποίησης των σχολείων και κατ’ επέκταση των εκπαιδευτικών τους.
Στην ΥΑ αναφέρεται και η διαδικασία που ακολουθείται στη συνέχεια, ώστε η δήθεν «ανατροφοδοτική» «αυτοαξιολόγηση» να μην ξεφεύγει από την αυστηρή επιτήρηση και τον έλεγχο:
«Οι συντονιστές εκπαιδευτικού έργου μελετούν τις εκθέσεις προγραμματισμού και αποτίμησης του εκπαιδευτικού έργου των σχολικών μονάδων των οποίων έχουν την παιδαγωγική ευθύνη και διατυπώνουν παρατηρήσεις με βάση τις οποίες εισηγούνται πιθανές βελτιώσεις, οι οποίες λαμβάνονται υπόψη τόσο για την υλοποίηση των δράσεων του τρέχοντος σχολικού έτους όσο και κατά τον προγραμματισμό του επόμενου σχολικού έτους από τις αντίστοιχες σχολικές μονάδες» (οι εμφάσεις δικές μας). Στη συνέχεια κάνουν το δικό τους «προγραμματισμό».
Υπόδειγμα «συμπερασματικής έκθεσης για τη διαδικασία του προγραμματισμού και της αποτίμησης του εκπαιδευτικού έργου των σχολικών μονάδων από το οικείο ΠΕ.Κ.Ε.Σ.» (Περιφερειακό Κέντρο Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού) περιλαμβάνεται επίσης στην ΥΑ. Η Συμπερασματική Εκθεση υποβάλλεται στο Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.
Τι προβλέπει το άρθρο 47 του Νόμου 4547
Η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου των συριζαίων έχει όλα τα χαρακτηριστικά της αξιολόγησης του Αρβανιτόπουλου: Προγραμματισμό στην αρχή της σχολικής χρονιάς με αποσαφήνιση και διατύπωση «στόχων» και «επιλογή στοχευμένων δράσεων», με τη δυνητική συμμετοχή στελεχών του ΠΕ.Κ.Ε.Σ., του Κ.Ε.Σ.Υ. (Κέντρο Εκπαιδευτικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης) ή του Κ.Ε.Α. (Κέντρο Εκπαίδευσης για την Αειφορία), μελών ΔΕΠ ή και άλλων εποπτευόμενων από το υπουργείο Παιδείας φορέων, κατάρτιση «σχεδίων δράσης», εμπλουτισμό του αρχικού προγραμματισμού και των σχεδίων δράσης κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, κριτική αποτίμηση του παραγόμενου εκπαιδευτικού έργου στο τέλος της χρονιάς.
Τον προγραμματισμό και την αποτίμηση, ο σύλλογος διδασκόντων, καταρτίζει «λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση ανατροφοδοτικής αποτίμησης του προηγούμενου σχολικού έτους, καθώς και τις απόψεις του σχολικού συμβουλίου στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, το οποίο οφείλει να έχει προηγουμένως συγκληθεί για αυτό το θέμα».
Οι αρχικές φήμες ότι ο προγραμματισμός και η αποτίμηση του εκπαιδευτικού έργου θα ήταν αποκλειστική εσωτερική υπόθεση της σχολικής μονάδας, έγιναν καπνός.
Στο νόμο αναφέρεται ότι «Οι εκθέσεις συλλογικού προγραμματισμού και ανατροφοδοτικής αποτίμησης κάθε σχολικής μονάδας, υποβάλλονται στο οικείο ΠΕ.Κ.Ε.Σ.».
Τη συνέχεια αναλαμβάνουν οι Συντονιστές Εκπαιδευτικού Εργου, που «μελετούν τις ανωτέρω εκθέσεις των σχολικών μονάδων», «διατυπώνουν, εφόσον κρίνουν απαραίτητο, παρατηρήσεις» και «εισηγούνται πιθανές βελτιώσεις».
Το ΠΕ.Κ.Ε.Σ., «αφού λάβει υπόψη τις εκθέσεις αποτίμησης των σχολικών μονάδων, συντάσσει συνολική συμπερασματική έκθεση για τη διαδικασία του συλλογικού προγραμματισμού και της ανατροφοδοτικής αποτίμησης του εκπαιδευτικού έργου των σχολικών μονάδων της οικείας Περιφέρειας, την οποία υποβάλλει στο ΙΕΠ».
Από τα παραπάνω είναι φανερό ότι πρόκειται για μια γραφειοκρατική διαδικασία με απίστευτη «χαρτούρα», που υποτίθεται ότι θα μελετούν οι Συντονιστές Εκπαιδευτικού Εργου, το ΠΕ.Κ.Ε.Σ. και το ΙΕΠ. Τίποτε από όλα αυτά που περιγράφονται με ιεραρχική δομή δεν πρόκειται να γίνει επί της ουσίας. Ο στόχος είναι το πέρασμα της αξιολόγησης, η καλλιέργεια «κουλτούρας αξιολόγησης» στους εκπαιδευτικούς, ώστε να ακολουθήσουν τα επόμενα βήματα σε επίπεδο νομοθεσίας.
Εδώ θυμίζουμε την πρόβλεψη στο Μνημόνιο-3 ότι η αξιολόγηση «των εκπαιδευτικών και των σχολικών µονάδων θα συνάδει µε το γενικό σύστηµα αξιολόγησης της δηµόσιας διοίκησης».
Γιούλα Γκεσούλη
