Τις μέρες τούτες γίνεται πολύ κουβέντα για τη δυσκολία των θεμάτων των πανελλήνιων εξετάσεων σε όλα σχεδόν τα μαθήματα, στα οποία εξετάστηκαν ως τώρα οι υποψήφιοι. Πράγματι, οι επιλογές της Κεντρικής Επιτροπής Εξετάσεων στην Εκθεση, τη Φυσική, τη Βιολογία, τα Μαθηματικά κατεύθυνσης -και έπεται συνέχεια- μοιάζουν να θέλουν να δοκιμάσουν άγρια τις αντοχές των παιδιών. Και αυτό σε μια εποχή, που η νεολαία είναι ιδιαί-τερα πιεσμένη, λόγω των δυσθεώρητων περικοπών, που έχουν επιβάλλει στους οικονομικούς προϋπολογισμούς των νοικοκυριών τα κατά συρροήν μνημόνια, της γενικευμένης ανασφάλειας και της απώλειας της ελπίδας για μια καλύτερη ζωή.
Αν μείνουμε, όμως, στα επιφαινόμενα και στα δίπολα, με τα οποία προσπα- θούν να μας κάνουν να σκεφτόμαστε (εύκολα-δύσκολα θέματα, καλοί-κακοί μαθητές, κ.λπ.), έχουμε χάσει την ουσία. Και την ουσία θα τη βρούμε, αν ξεδιαλύνουμε τα νέφη που τη συσκοτίζουν.
Η αφετηρία μας πρέπει να είναι το περιεχόμενο του σχολείου στον καπιταλισμό, μέσα απ’ το οποίο ο μαθητής οδηγείται στην καρμανιόλα των πανελλήνιων εξετάσεων. Τούτο το σχολειό δε νοιάζεται ν’ αναπτύξει ολόπλευρα την προσωπικότητα του νέου ανθρώπου, ν’ αναδείξει τα ιδιαίτερα χαρίσματα και τις κλίσεις του, να τον κάνει κοινωνό του πολιτισμού, να τον προικίσει με γνώση. Αντίθετα, έγνοια του είναι να του καλλιεργήσει μόνο εκείνες τις απαραίτητες δεξιότητες που απαιτεί κάθε φορά η αγορά εργασίας, να τον ξωπετάξει γρήγορα και όσο το δυνατόν πιο ανέξοδα για το αστικό κράτος στις μυλόπετρές της, φθηνό, υποταγμένο και αναλώσιμο απασχολήσιμο στα κάτεργα των αφεντικών. Συνεπώς δε μιλούμε για γνώση, για καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, για διερευνητικό και ανοιχτό πνεύμα, αλλά για ένα βομβαρδισμό πληροφοριών, πολλές φορές ασύνδετων και αναχρονιστικών, για μύηση στην αποστήθιση και στον αγριανθρωπικό ανταγωνισμό (τόσο κραυγαλέα αντίθετο με τα αισθήματα φιλίας, αλληλεγγύης της νεολαίας), μέσα από επιλεγμένους μηχανισμούς, όπως η βαθμολογία, οι συνεχείς αξιολογικές κρίσεις και εξετάσεις. Είναι σαφές, ότι μέσα στο πλαίσιο αυτού του σχολείου, οι μαθητές εξελίσσονται με βάση-κατά κύριο λόγο- την κοινωνικοοικονομική τους αφετηρία, την ταξική τους προέλευση. Που γίνεται ασήκωτο βάρος για τα παιδιά της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων μπροστά στις πανελλήνιες εξετάσεις. Επιπλέον τα παιδιά που προέρχονται από μορφωμένα και εύπορα στρώματα έχουν την πολυτέλεια να ενισχύουν το οπλοστάσιο των «συνταγών επιτυχίας» με εντατικά μαθήματα στα παραμάγαζα της παραπαιδείας. Αρα η έννοια του «άξιου» μαθητή και υποψήφιου είναι κατασκευασμένη για να δικαιολογήσει την αδικία που γίνεται σε βάρος των παιδιών της εργατικής τάξης.
Οι υπερασπιστές του εξεταστικού Μινώταυρου, που απορρίπτουν μετά βδελυγμίας το αίτημα της ελεύθερης πρόσβασης, μας βομβαρδίζουν μ’ ένα σωρό ψευτοδιλήμματα:
Μας λένε ότι όλοι «δεν κάνουν για γράμματα». Ποια είναι, όμως, η αλήθεια; Τα παιδιά της αστικής τάξης, των εχόντων και κατεχόντων τελικά σπουδάζουν, ακόμη κι αν δεν πετύχουν στις εδώ εξετάσεις, σε πανεπιστήμια του εξωτερικού ή παρακολουθούν από το λύκειο ακόμη ειδικά προγράμματα (international baccalaureate), που συνδέονται απευθείας με πανεπιστήμια της αλλοδαπής.
Μας λένε ότι δεν είναι δυνατόν να σπουδάσουν π.χ. όλοι γιατροί ή μηχανικοί ή ότι δεν είναι δυνατόν να βρεθούν τόσα χρήματα για να στηριχτούν τα πανεπιστήμια ή ότι δεν είναι δυνατόν να έχουμε τόσο μεγάλο πλήθος απόφοιτων, γιατί δεν μπορεί να τους απορροφήσει η αγορά εργασίας.
Καταρχήν, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι η κατάργηση των εξετάσεων δεν συνιστά και την κατάργηση του ταξικού διαχωρισμού, ο οποίος καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την προσωπικότητα του νέου ανθρώπου, το μορφωτικό του επίπεδο, την εξέλιξή του στο πλαίσιο της μαθησιακής διαδικασίας, τα «θέλω» του, παρά την ακύρωση μόνο ενός ταξικού φραγμού. Συνεπώς το δίλημμα «όλοι γιατροί ή μηχανικοί» είναι ψευδές. Επειτα, για την ανεργία δεν φταίει ο μεγάλος αριθμός πτυχιούχων, αλλά το καπιταλιστικό σύστημα, που κυνηγά το μέγιστο κέρδος. Απόδειξη ότι ακόμη και πριν την κρίση, χιλιάδες απόφοιτοι πανεπιστημίων στάλιζαν στις λίστες μακροχρόνιας ανεργίας. Τέλος, το δικαίωμα στη μόρφωση του καθένα πρέπει να είναι αδιαπραγμάτευτο και απεριόριστο, ανεξάρτητα από το επάγγελμα που θα ασκήσει στη ζωή του. Και διατυπώνεται με το αίτημα «Μόρφωση, Δουλειά για όλους» (άρα και λεφτά για την Παιδεία), που μετρά τις ανάγκες απ’ τη σκοπιά των ταξικών συμφερόντων του προλεταριάτου κι όχι απ’ τη σκοπιά των συμφερόντων του κεφαλαίου, που θέλει την εργατική τάξη απαίδευτη κι αμόρφωτη, ώστε να αυξάνει με ευκολία το βαθμό εκμετάλλευσής της.
Το πρόταγμα της ελεύθερης πρόσβασης στα πανεπιστήμια είναι ένα απελευθερωτικό αίτημα. Γιατί ανοίγει πραγματικούς ορίζοντες στην πάλη της νεολαίας της εργαζόμενης κοινωνίας. Στην πάλη για την πραγμάτωσή του, ξεσκεπάζει ολόκληρο το εκμεταλλευτικό σύστημα, αποδεικνύει με τρόπο παραστατικό ότι το δικαίωμα για μόρφωση και δουλειά, το δικαίωμα της άνθισης της προσωπικότητας, το δικαίωμα στη χαρά της ζωής, το δικαίωμα στη γνώση και τον πολιτισμό, δεν παίρνουν σάρκα και οστά χωρίς να γκρεμιστεί ο καπιταλισμός.
Γιούλα Γκεσούλη
