Μια σωστή κουβέντα, με αφορμή τις εξετάσεις στα πειραματικά σχολεία, είπε ο υπουργός Παιδείας Αριστείδης Μπαλτάς και έπεσε όλος ο εσμός του νεοφιλελευθερισμού να τον φάει.
Τι είπε ο Αριστείδης Μπαλτάς; «Οτι η αριστεία υπό κάποιους όρους είναι ρετσινιά». «Διότι αν γίνεις ‘’άριστος’’ με απλώς μία διαδικασία, φέρεις το βάρος της ‘’αριστείας’’ σου, πρέπει να αποδεικνύεις διαρκώς την ‘’αριστεία’’ σου εσαεί, ενώ αν αποτύχεις στο διαγωνισμό ‘’αριστείας’’, τότε φέρνεις το στίγμα αυτής της αποτυχίας εσαεί». «Δεν υπάρχει η έννοια της αριστείας και δη σ’ αυτές τις ηλικίες. Είναι τραγικό!».
Αν τοποθετήσουμε το σχολείο μέσα στον καπιταλισμό, μπορούμε να κατανοήσουμε τη σημασία αυτής της τοποθέτησης. Στο σύστημα αυτό, η κάθετη ταξική διαφοροποίηση της κοινωνίας φέρει βαρύ το στίγμα της στην εξέλιξη του νέου ανθρώπου.
Φανταστείτε ένα παιδί που μεγαλώνει μέσα στα βιβλία, που ο οικογενειακός του και κοινωνικός του περίγυρος έχει υψηλό επίπεδο μόρφωσης, που έχει ενδιαφέροντα πολύπλευρα, έχει παραστάσεις από διάφορα στιγμιότυπα της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής, ένα παιδί που οι γονείς του το προτρέπουν στη γνώση, ή ένα παιδί που η οικογένειά του έχει τις οικονομικές δυνατότητες να στηρίξει τη μορφωτική του προσπάθεια και από την άλλη ένα παιδί που προέρχεται από κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο ή που οι γονείς του με το ζόρι τα βγάζουν πέρα και μοναδική τους έγνοια είναι η εξασφάλιση του επιούσιου.
Δείτε τώρα την εξέλιξη αυτών των δυο κατηγοριών παιδιών μέσα στο σχολείο. Ολοι οι άνθρωποι ή ας πούμε η συντριπτική πλειοψηφία, έχει τις νοητικές δυνατότητες να εξελιχθεί, έχει κλίσεις και χαρίσματα που μπορεί να ανακαλύψει, να αναδείξει και να καλλιεργήσει. Από ποιες αφετηρίες, όμως, ξεκινούν τα παιδιά της πρώτης κατηγορίας και από ποιες τα δεύτερα, ακόμη και στην περίπτωση που υποθέσουμε ότι όλα τους καταβάλλουν μέγιστες προσπάθειες να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του εκπαιδευτικού συστήματος; Με τι ατομικά «φίλτρα» η κάθε μια κατηγορία μπορεί να αφομοιώσει και στη συνέχεια να εξελίξει αυτά που τις προσφέρει το σχολείο;
Σκεφθείτε πως κριτήρια αξιοσύνης των μαθητών στο αστικό σχολείο είναι οι αξιολογικές διαδικασίες, οι συνεχείς εξετάσεις, η βαθμολογία. Πως το σχολείο με όλες τις λειτουργίες του και προπαντός με αυτές που μόλις αναφέραμε κατηγοριοποιεί τους μαθητές και τους κατατάσσει σε «άριστους», «μέτριους» και «κακούς». Πως αυτοί οι χαρακτηρισμοί γίνονται ταμπέλες που ακολουθούν τον νέο άνθρωπο εσαεί και βάρος μεγάλο, που ή πρέπει να τις επιβεβαιώνει διαρκώς (άριστος μαθητής) ή να τις απορρίπτει (κακός μαθητής). Και αυτή η διαρκής προσπάθεια και στη μια και στην άλλη περίπτωση στραγγαλίζει κάθε παιδικότητα, κάθε χαρά για τη γνώση, καλλιεργεί τον άγριο ανταγωνισμό και τον ατομισμό και θάβει το συλλογικό πνεύμα. Πως ο ρόλος του σχολείου στον καπιταλισμό είναι να αναπαράγει με όλα τα μέσα τις εκμεταλλευτικές σχέσεις της παραγωγής και να διαμορφώνει νέους με λοβοτομημένα μυαλά, φορτωμένα με την κυρίαρχη αστική ιδεολογία. Πάνω, λοιπόν, σε ποιες γνώσεις (καλύτερα πληροφορίες) σε ποιες δεξιότητες κρίνεται η «αξιοσύνη» του νέου ανθρώπου; Πως οι εξετάσεις και η αποτυχία σε αυτές (κυρίως από τα παιδιά των φτωχών λαϊκών στρωμάτων) ροκανίζουν σιγά-σιγά το ενδιαφέρον, τη θέληση για ανώτατες σπουδές, αποφορτίζοντας την πίεση που ασκεί η νεολαία της εργαζόμενης κοινωνίας για πανεπιστημιακές σπουδές και ορίζουν την τριτοβάθμια εκπαίδευση ως προνομιούχο χώρο των ανώτερων κοινωνικο-οικονομικών στρωμάτων.
Αν δέσουμε τα παραπάνω σε μια ενότητα, μπορούμε να αντιληφθούμε το ρόλο των εξετάσεων στο αστικό σχολείο, την εμμονή των οπαδών του νεοφιλελευθερισμού να στηρίζουν πρακτικές και δομές «αριστείας», καθώς και την οργή τους γι’ αυτή τη δήλωση του Αριστείδη Μπαλτά.
