Στην κλίνη του Προκρούστη τα Βαριά και Ανθυγιεινά

Μια θαυμαστή συναίνεση διαμορφώθηκε στη Βουλή την περασμένη εβδομάδα, στη διάρκεια της κοινής συνεδρίασης δύο Επιτροπών με θέμα το Ασφαλιστικό. ΝΔ και ΠΑΣΟΚ συμφώνησαν ότι πρέπει άμεσα να εφαρμοστεί η ισχύουσα νομοθεσία και να γίνουν αναλογιστικές μελέτες, ώστε στην επόμενη βουλευτική περίοδο να προωθηθεί και μια (ακόμη) συνολική λύση του Ασφαλιστικού.
 

Εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας σημαίνει πρωτίστως ένα πράγμα: αναθεώρηση του καθεστώτος των Βαρέων και Ανθυγιεινών Επαγγελμάτων του ΙΚΑ, όπως προβλέπει ο νόμος Ρέππα. Αυτό θα προωθηθεί άμεσα με τη δημιουργία της Επιτροπής που προβλέπει ο νόμος Ρέππα, όπως δήλωσε και πάλι ο υπουργός Εργασίας Σ. Τσιτουρίδης, στην άτυπη συζήτηση που είχε με τους διαπιστευμένους συντάκτες την Παρασκευή 12 Μάη. Απαντώντας σε ερώτηση της «Κ» ο Τσιτουρίδης είπε πως επιθυμία της κυβέρνησης είναι να βρεθεί συναινετική λύση. Αν όμως οι άλλοι δεν αναλάβουν τις ευθύνες τους, η κυβέρνηση θα προχωρήσει μόνη της.
 

Υπάρχει έστω και ένας εχέφρων άνθρωπος που να πιστεύει ότι είναι δυνατόν η αναθεώρηση του κανονισμού ΒΑΕ να έχει ως αντικείμενό της την ένταξη και άλλων επαγγελμάτων στα ΒΑΕ, δηλαδή τη διεύρυνση του καθεστώτος της συνταξιοδότησης 5 χρόνια πριν τα γενικά όρια συνταξιοδότησης του ΙΚΑ; Στόχος κάθε ασφαλιστικής μεταρρύθμισης εδώ και χρόνια είναι η αφαίρεση ασφαλιστικών κατακτήσεων και όχι η διεύρυνσή τους. Είναι ηλίου φαεινότερον, λοιπόν, ότι η αναθεώρηση του κανονισμού ΒΑΕ θα γίνει στην κατεύθυνση της απένταξης της πλειοψηφίας των επαγγελμάτων που ανήκουν στα ΒΑΕ.
 

Στην πλειοψηφία των εργαζόμενων επικρατεί η εντύπωση ότι αυτό το θέμα κάπου έχει ξεχαστεί, ότι κανένας δεν ασχολείται μαζί του. Οπως θα δούμε παρακάτω, όμως, από την πλευρά του κράτους έχει γίνει σημαντική προετοιμασία, με την κάλυψη (αν όχι τη σύμπραξη) της συνδικαλιστικής γραφειοκρατίας, που κρατά τους εργαζόμενους ανενημέρωτους, έτσι που ο αιφνιδιασμός τους την κρίσιμη ώρα να είναι απόλυτος.
 

Στο πρώτο για το 2006 τεύχος του περιοδικού «Υγιεινή και Ασφάλεια της Εργασίας», τριμηνιαίας έκδοσης του Ελληνικού Ινστιτούτου Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας (ΕΛΙΝΥΑΕ), φιλοξενείται άρθρο του Δρος Θεοδώρου Μπάζα με τίτλο «Αποσαφήνιση της έννοιας των “βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων”». Το συμπέρασμα του κ. Μπάζα από επιστημονική άποψη είναι για τα μπάζα, πρακτικά πολιτικά, όμως, έχει ιδιαίτερη σημασία:
 

«Εν κατακλείδι, επισημαίνεται ότι, εάν στον κατάλογο των “βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων” προστίθενται και άλλα επαγγέλματα, που στην πραγματικότητα δεν είναι ανθυγιεινά ή ανασφαλή, ενώ, παράλληλα, δεν αφαιρούνται από αυτόν επαγγέλματα που έγιναν υγιεινά και ασφαλή, θα συντηρείται σε ορισμένους εργοδότες και εργαζόμενους η εσφαλμένη αντίληψη, ότι οι συνθήκες εργασίας, γενικά, δεν μπορούν να βελτιωθούν».
 

Ο κ. Μπάζας ασφαλώς γνωρίζει ότι νέα επαγγέλματα δεν εντάσσονται στα ΒΑΕ εδώ και μια εικοσαετία (από το 1985 έχουν να λειτουργήσουν οι σχετικές επιτροπές κρίσης). Επομένως η συζήτηση γίνεται μόνο για την απένταξη. Για να το γλυκάνει, όμως, και να εμφανιστεί ως αντικειμενικός επιστήμονας υπεράνω τάξεων, βάζει και τις δυο εκδοχές. Οσο για το επιχείρημα, ότι θα περάσει σε «ορισμένους εργοδότες» (για τους εργαζόμενους κακώς γίνεται λόγος, αφού δεν είναι αυτοί που αποφασίζουν), ότι τίποτα δε μπορεί ν’ αλλάξει, είναι το παμπάλαιο επιχείρημα όλων των μπάζων που υπηρετούν την κεφαλαιοκρατία. Οι καπιταλιστές ξέρουν πολύ καλά ότι παντού μπορούν να βελτιωθούν οι συνθήκες εργασίας. Ξέρουν, όμως, πολύ καλύτερα ότι αυτό κοστίζει, γι’ αυτό και όσο τους παίρνει αποφεύγουν να το κάνουν. Οι καπιταλιστές ξέρουν εξίσου καλά ότι οι πιο σύγχρονες μηχανές ξεζουμίζουν και εξαντλούν περισσότερο σε σχέση με το παρελθόν, σωματικά και πνευματικά, τον εργάτη και πως ελάφρυνση της δουλειάς θα μπορούσε να επέλθει με περισσότερα διαλείμματα, με μικρότερο ωράριο, με πρόσληψη πρόσθετου προσωπικού. Γι’ αυτούς, όμως, η εντατικοποίηση της δουλειάς, το ξεζούμισμα, η εξόντωση των εργατών είναι όρος, προκειμένου να αντιρροπήσουν την πτωτική τάση του ποσοστού του κέρδους, που εντείνεται με την εισαγωγή σύγχρονων, πιο ακριβών μηχανών. Γι’ αυτό και αντιτίθενται σε κάθε ξαλάφρωμα της δουλειάς. Γι’ αυτό και μηχανεύονται τρόπους για τη συνεχή εντατικοποίησή της, αδιαφορώντας για τις συνέπειες αυτής της εξέλιξης στην υγεία των εργατών, στη γρήγορη φθορά τους. Συνειδητά τους καταδικάζουν σε αργό θάνατο.
 

Για τον Δρα Μπάζα, όμως, αυτά αποτελούν «άγνωστη γη». Γιατί πρέπει να περάσει τα δικά του. Ποια είναι αυτά; Οτι «μόνον στις περιπτώσεις ελαχίστων επαγγελμάτων δεν είναι εφικτή η εξασφάλιση απολύτως υγιεινών και ασφαλών συνθηκών εργασίας». Οτι «και στην Ελλάδα, κατά κοινή πείρα (σ.σ. είναι και θρασύς ο Δρ Μπάζας, αφού φτάνει να επικαλείται την κοινή πείρα), σε πολλά “ανθυγιεινά” επαγγέλματα οι πραγματικές συνθήκες εργασίας έπαυσαν πλέον να είναι ανθυγιεινές».
 

Αντιπρόεδρος του ΔΣ του ΕΛΙΝΥΑΕ, εκπροσωπών τη ΓΣΕΕ, είναι ο κ. Ανδρέας Κολλάς. Θα περιμέναμε, λοιπόν, κάποια αντίδραση εκ μέρους της κορυφαίας συνδικαλιστικής οργάνωσης, όταν σε ένα περιοδικό το οποίο συνεκδίδει δημοσιεύονται τέτοιες απόψεις. Αν όχι στο ίδιο τεύχος (γιατί μπορεί να μη πήραν είδηση το άρθρο), τουλάχιστον στο επόμενο. Οπως πληροφορηθήκαμε, όμως, από το περιοδικό, στο δεύτερο τεύχος που θα κυκλοφορήσει εντός των ημερών δεν υπάρχει κανένας αντίλογος από πλευράς ΓΣΕΕ. Κι αυτό λέει πολλά. Πάρα πολλά.
 

Ακόμα πιο πολλά, όμως, λέει το γεγονός της μη αντίδρασης της ΓΣΕΕ στην πραγματοποίηση μελετών από το ΕΛΙΝΥΑΕ που αφορούν τον επαγγελματικό κίνδυνο σε διάφορους κλάδους και επαγγέλματα. Την ύπαρξη αυτών των μελετών πληροφορηθήκαμε από το άρθρο του κ. Μπάζα, ο οποίος θεωρεί ότι αυτές οι μελέτες θα πρέπει να αποτελέσουν υλικό τεκμηρίωσης για την αναθεώρηση του κανονισμού ΒΑΕ, που θα κάνει η Επιτροπή που προβλέπεται από το νόμο Ρέππα.
Ψάξαμε το θέμα και πληροφορηθήκαμε ότι έχουν γίνει ή γίνονται μια σειρά μελέτες (τεχνικά έργα οδοποιίας, τηλεπικοινωνίες, κλωστοϋφαντουργία, βιομηχανία μετάλλου, αστικές μεταφορές και μεταφορές επικίνδυνων φορτίων, μεταλλεία-λατομεία, λιμενικές υπηρεσίες, βιομηχανία πλαστικών και χρωμάτων, νοσοκομεία, ταχυδρομικές υπηρεσίες, ενέργεια, διυλιστήρια πετρελαίου, ξενοδοχεία). Οι μελέτες χρηματοδοτούνται από πόρους του Γ’ ΚΠΣ και του ΛΑΕΚ (επομένως έχει δώσει την έγκρισή της και η ΓΣΕΕ) και γίνονται από το ΕΛΙΝΥΑΕ. Ορισμένες έχουν ολοκληρωθεί και έχουν κατατεθεί στο ΕΛΙΝΥΑΕ, ενώ η δημοσίευσή τους σε τεύχη θα αρχίσει από το Γενάρη του 2007 (προς το παρόν διατίθενται περιλήψεις). Επομένως, έχει πλήρη γνώση και η ΓΣΕΕ, μέσω του εκπροσώπου της στο ΔΣ του ΕΛΙΝΥΑΕ.
 

Δεν είναι τυχαίο, ότι οι κλάδοι που επιλέχτηκαν είναι όλοι κλάδοι που περιλαμβάνουν επαγγέλματα που ανήκουν στα ΒΑΕ.
Ούτε είναι τυχαίο, ότι η έναρξη αυτών των μελετών έγινε ένα περίπου χρόνο μετά την ψήφιση του νόμου Ρέππα, ταυτόχρονα με τη συγκρότηση της Επιτροπής στην οποία ανατέθηκε το έργο της αναθεώρησης του κανονισμού ΒΑΕ.
Είναι ολοφάνερο, ότι αυτές οι μελέτες προορίζονται να παίξουν ένα συγκεκριμένο ρόλο. Να προσφέρουν στη συγκεκριμένη Επιτροπή το «επιστημονικό» υλικό, ώστε με βάση αυτό να προχωρήσει στην απένταξη της πλειοψηφίας των επαγγελμάτων από τα ΒΑΕ, με το πρόσχημα ότι έχουν αλλάξει οι συνθήκες εργασίας και το επάγγελμα δε μπορεί πλέον να χαρακτηρίζεται ούτε βαρύ ούτε ανθυγιεινό.
 

Στις διπλανές στήλες αναφερόμαστε αναλυτικότερα σε μια απ’ αυτές τις μελέτες, που αφορά τον κλάδο της κλωστοϋφαντουργίας, έναν κλάδο όπου κατεξοχήν η δουλειά είναι βαριά και ανθυγιεινή. Οταν, λοιπόν, ανοίγει ο δρόμος για την απένταξη από τα ΒΑΕ των κλωστοϋφαντουργών, μπορείτε να φανταστείτε με πόση μεγαλύτερη ευκολία θα «ντοκουμενταριστεί» η απένταξη μιας σειράς άλλων επαγγελμάτων. Πρέπει εδώ να σημειώσουμε τη φανερή ενόχληση στελεχών του ΕΛΙΝΥΑΕ, όταν σε επαφή που είχαμε μαζί τους συσχετίσαμε το άρθρο του Μπάζα με τις κλαδικές μελέτες του ΕΛΙΝΥΑΕ και την κυβερνητική πολιτική αποχαρακτηρισμού των περισσότερων επαγγελμάτων από ΒΑΕ.
 

Εχουμε γράψει και άλλη φορά για μια παλιά «αμαρτία» της συνδικαλιστικής γραφειοκρατίας. Ηταν το 1992, όταν ο εκπρόσωπος της ΓΣΕΕ σε μια επιτροπή για τα ΒΑΕ (στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωπος του ΣΕΒ και της τότε κυβέρνησης Μητσοτάκη) συμφώνησε στην κατάργηση του θεσμού των ΒΑΕ, με το επιχείρημα ότι η ύπαρξή τους αποτελεί αντικίνητρο για τη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας. Οπως βλέπετε, τα μεγάλα πνεύματα συναντιούνται. Το ίδιο ακριβώς επιχείρημα επικαλείται και ο Μπάζας. Μόνο που ο Μπάζας είναι ένας γιατρός εργασίας, ενώ η ΓΣΕΕ είναι ο θεσμικός εκπρόσωπος εκατομμυρίων εργαζόμενων. Ο κάθε Μπάζας μπορεί να λέει και να γράφει ό,τι θέλει, όταν η ΓΣΕΕ, όμως, είτε παριστάνει τον ψόφιο κοριό είτε κάνει συμφωνίες στο παρασκήνιο, υπάρχει θέμα και μάλιστα μεγάλο.
 

Αλλωστε, αν η συνδικαλιστική γραφειοκρατία δεν είχε την ίδια άποψη με τους καπιταλιστές και τις κυβερνήσεις, δε θα συμφωνούσε στο νόμο Ρέππα. Θα καθιστούσε σαφές, ότι δεν δέχεται κατάργηση του θεσμού των ΒΑΕ, που είναι ένας αμυντικός ασφαλιστικός θεσμός, ότι δεν δέχεται καμιά απένταξη επαγγέλματος από τα ΒΑΕ και ότι απαιτεί να επαναλειτουργήσουν άμεσα οι επιτροπές κρίσης, για να εξετάσουν τις αιτήσεις ένταξης που εκκρεμούν από το 1985.

Το επιχείρημα, ότι ο νόμος Ρέππα δεν θα αφορά τους ήδη εργαζόμενους αλλά τους νεοεισερχόμενους στην ασφάλιση, δε μπορεί να σταθεί με τίποτα. Εχει γίνει πολύ της μόδας τελευταία να πουλάμε τα παιδιά μας. Να συμφωνούμε σε ρυθμίσεις που κάνουν δυσμενέστερους τους όρους εργασίας και συνταξιοδότησης για τους νέους εργαζόμενους. Αυτό αποτελεί έναν πρωτοφανή ξεπεσμό. Ξεπεσμό πολιτικό αλλά και ηθικό. Μια ντροπή για την εργατική τάξη.
 

Ομως, ακόμα κι αν παραβλέπαμε αυτή τη ντροπή, είναι αφέλεια να πιστέψουμε ότι η ανατροπή θα σταματήσει στους νέους. Η πείρα μας δείχνει ότι έτσι έχουν ξεκινήσει και άλλες ανατροπές και στη συνέχεια επεκτάθηκαν και σε εκείνους που αρχικά είχαν εξαιρέσει. Το πολύ να εξαιρεθούν εκείνοι που βρίσκονται στην τελευταία πενταετία πριν τη σύνταξη.

Ο θεσμός των ΒΑΕ δεν δέχεται απλώς κάποια γενική απειλή. Εχει φτάσει η ώρα μηδέν. Και η προετοιμασία από τη μεριά κράτους και καπιταλιστών είναι πλήρης. Αναμένεται η δική μας αντίδραση.