Συμφωνία ΕΕ – Τουρκίας

Το μαντρόσκυλο γαυγίζει, αλλά πάνω απ’ όλα η Ευρώπη-φρούριο!

Το άνοιγμα των συνόρων που αποφάσισε η Τουρκία αντιμετωπίζεται από τα ελληνικά ΜΜΕ ως «μέγα έγκλημα»! Και η ανακοίνωση του τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Σουλεϊμάν Σοϊλού, ότι την περασμένη Δευτέρα 117.677 πρόσφυγες έφυγαν από τη βορειοδυτική επαρχία της Αδριανούπολης προς την Ελλάδα και τη Βουλγαρία χαρακτηρίστηκε ως «παραβίαση του διεθνούς δικαίου» από τις ελληνικές Αρχές και τα ελληνικά ΜΜΕ. Κι όμως, ο παραπάνω αριθμός (που αυξήθηκε κατά καμιά εικοσαριά χιλιάδες τις επόμενες μέρες), είτε είναι αληθής είτε αποτελεί «δημιουργική λογιστική» ή fake news (κατά τα ελληνικά ΜΜΕ) της «τούρκικης προπαγάνδας», είναι σίγουρα ένα πολύ μικρό ποσοστό (γύρω στο 3%) των πάνω από 4 εκατομμυρίων προσφύγων (από τα οποία 3.6 εκατομμύρια είναι Σύριοι), που σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Κομισιόν (https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/frit_factsheet.pdf) βρίσκονται στη γειτονική χώρα.
 
Παρολαυτά, αυτό το μικρό υποσύνολο των προσφύγων που βρίσκονται στην Τουρκία ήταν αρκετό για να χαρακτηριστούν οι πρόσφυγες ως «ασύμμετρη απειλή» για την Ελλάδα, έναν όρο που έχει την τιμητική του μετά από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτέμβρη του 2001, στα χρόνια του πάλαι ποτέ «πλανητάρχη» Τζορτζ Μπους του νεότερου. Αν και η γελοιότητα της χρήσης ενός τέτοιου χαρακτηρισμού για τους εξαθλιωμένους πρόσφυγες που θέλουν να εγκαταλείψουν την Τουρκία για την Ευρώπη (και όχι την Ελλάδα) είναι προφανής, αφού παρά τα όσα έχουν λεχθεί κατά καιρούς, οι «τζιχαντιστές» δεν έχουν ρίξει ούτε… στρακαστρούκα κατά ελληνικού εδάφους, η εθνικιστική προπαγάνδα σπεκουλάρει με το φόβο για να τρομάξει το ποτισμένο με το εθνικιστικό δηλητήριο πλήθος των «νοικοκυραίων» αλλά και την εργατική τάξη της χώρας. Γι’ αυτό καλό είναι να θυμίσουμε τι προέβλεπε η περιβόητη συμφωνία της ΕΕ με την Τουρκία, που υπογράφηκε τον Μάρτη του 2016, η οποία μετέτρεψε και τις δύο χώρες σε ανοιχτές φυλακές. Και να δούμε γιατί τώρα ο Ερντογάν σταμάτησε να είναι το πιστό μαντρόσκυλο της ΕΕ.
 
Ευρωπαϊκό τείχος κατά των προσφύγων
 
Η συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας υπογράφηκε μετά από πολλά παζάρια στις 18 Μάρτη του 2016. Ηταν η τρίτη μεταξύ τους συνάντηση από τον Νοέμβρη του 2015. Στην κοινή δήλωση των δύο πλευρών (βλ. https://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2016/03/18/eu-turkey-statement/) αποφασίστηκε ότι όλοι οι «παράτυποι» μετανάστες που φθάνουν στα ελληνικά νησιά μέσω Τουρκίας από τις 20 Μάρτη 2016 και έπειτα θα επιστρέφονται σε αυτήν. Ταυτόχρονα, για κάθε επιστροφή Σύριου στην Τουρκία από τα ελληνικά νησιά, ένας άλλος Σύριος θα επανεγκαθίσταται από την Τουρκία στην ΕΕ. Σύμφωνα με την κοινή δήλωση, οι μετανάστες που φτάνουν στα ελληνικά νησιά θα καταγράφονται και τυχόν αιτήσεις ασύλου θα εξετάζονται ατομικά από τις ελληνικές Αρχές. Αν η αίτηση του μετανάστη απορριφθεί ή αν αυτός δεν αιτηθεί άσυλο, τότε θα απελαύνεται άμεσα στην Τουρκία (η απέλαση αποδίδεται με την ουδέτερη λέξη «επιστροφή»).
 
Το προσφυγικό πρόβλημα μετατράπηκε έτσι σε πρόβλημα μεταξύ δύο χωρών (Ελλάδας και Τουρκίας), που θα προσπαθούσαν να το λύσουν με διμερείς διακανονισμούς  «περιλαμβανομένης και της παρουσίας τούρκων αξιωματούχων στα ελληνικά νησιά και ελλήνων αξιωματούχων στην Τουρκία από τις 20 Μαρτίου 2016, για να εξασφαλίζεται η επικοινωνία και ως εκ τούτου να διευκολύνεται η απρόσκοπτη εφαρμογή των εν λόγω διακανονισμών». Οι δαπάνες απέλασης στην Τουρκία θα καλύπτονταν από την ΕΕ. Η τελευταία ανέλαβε την υποχρέωση να επισπεύσει την εκταμίευση των 3 δισ. ευρώ προς την Τουρκία για τη χρηματοδότηση έργων για τους πρόσφυγες. Μόνο όταν εξαντλούνταν αυτά τα χρήματα και υπό την προϋπόθεση ότι η Τουρκία θα αποδεικνυόταν καλό μαντρόσκυλο, η ΕΕ θα ξεκινούσε να δίνει άλλα 3 δισ. ευρώ (μέχρι το τέλος του 2018). Αυτά προέβλεπε μεταξύ άλλων η συμφωνία που τότε την χαρακτηρίσαμε ως μια συμφωνία που χτίζει το ευρωπαϊκό τείχος κατά των μεταναστών (βλ. https://www.eksegersi.gr/issue/863/Πολιτική/25884.Ευρωπαϊκό-τείχος-κατά-των-μεταναστών).
 
Το καλό μαντρόσκυλο
 
Η Τουρκία αποδείχτηκε πολύ καλό… μαντρόσκυλο για τους πρόσφυγες. Από τον επόμενο κιόλας μήνα μετά από την εφαρμογή της συμφωνίας, οι μεταναστευτικές ροές στα ελληνικά νησιά μειώθηκαν σημαντικά. Από 55.395 που ήταν το Φλεβάρη του 2016 (είχαν ήδη μειωθεί από το αποκορύφωμα των περίπου διακοσίων χιλιάδων του Οκτώβρη του 2015), μειώθηκαν στους 3.935 τον Απρίλη, ενώ ο μέσος όρος των καθημερινών αφίξεων, από 3.222 άτομα που ήταν τον Δεκέμβρη του 2015 έπεσε στα 83 άτομα στα τρία χρόνια εφαρμογής της συμφωνίας, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε η Κομισιόν στην έκθεσή της στην επέτειο των τριών χρόνων από τη συμφωνία, τον Μάρτη του 2019 (βλ. https://ec.europa.eu/home-affairs/sites/homeaffairs/files/what-we-do/policies/european-agenda-migration/20190318_eu-turkey-three-years-on_en.pdf).
 
Τότε δεν υπήρχε πρόβλημα που η Τουρκία αναλάμβανε τον ρόλο του κακού, αν και η κατάσταση στα ελληνικά νησιά ποτέ δε βελτιώθηκε, με αποτέλεσμα 25 «ανθρωπιστικές οργανώσεις» να φτάσουν στο σημείο να καταγγείλουν ανοιχτά την άθλια κατάσταση που επικρατεί στα ελληνικά νησιά τον Μάρτη του 2019, σε κοινή επιστολή τους προς τους ευρωπαίους ηγέτες, που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της Διεθνούς Αμνηστίας. Η ανακοίνωση μεταξύ άλλων έλεγε:
 
«Εμείς οι 25 υπογράφουσες ανθρωπιστικές εθελοντικές οργανώσεις σας καλούμε, στην τρίτη επέτειο της συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας, να κάνετε άμεσες και βιώσιμες ενέργειες για να τερματίσετε την άδικη και μη αναγκαία πολιτική περιορισμού που εμποδίζει τους αιτούντες άσυλο να φύγουν από τα ελληνικά νησιά… Η πολιτική που παγιδεύει ανθρώπους στα ελληνικά νησιά και τους εμποδίζει να φτάσουν στην ευρωπαϊκή ενδοχώρα έχει προκαλέσει έναν επαναλαμβανόμενο και ατέλειωτο κύκλο συνωστισμού, υποβαθμισμένων συνθηκών διαβίωσης και με εξαιρετικά φτωχές προσβάσεις σε υπηρεσίες… Η ευρωπαϊκή απάντηση στην Ελλάδα έχει αποδειχτεί ότι έχει καταστροφικές συνέπειες στα δικαιώματα των προσφύγων, συμπεριλαμβανομένης της υγείας και ασφάλειάς τους…. Είναι ντροπιαστικό που παρά αυτή την απογοητευτική πραγματικότητα, ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν κρατήσει όμηρο οποιονδήποτε πραγματικά υπεύθυνο μηχανισμό μοιράσματος (σ.σ. στην ευρωπαϊκή ενδοχώρα) μέχρι να επιταχυνθούν και να αυξηθούν οι επιστροφές (σ.σ. απελάσεις) και επικεντρώνοντας σε πολιτικές αναχαίτισης και συνοριακών ελέγχων σε βάρος βασικών δικαιωμάτων και ασφάλειας (σ.σ. των προσφύγων). Η παρούσα κατάσταση στα σύνορα της Ευρώπης είναι το άμεσο αποτέλεσμα αυτών των κοντόφθαλμων και μη βιώσιμων πολιτικών που εφαρμόστηκαν ακολουθώντας τη συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας και της έλλειψης ικανότητας και πολιτικής θέλησης στην Ευρώπη να βρεθεί κοινό έδαφος σε βασικά θέματα για ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου» (https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/03/european-leaders-must-end-the-humanitarian-and-human-rights-crisis-at-europes-borders/).
 
Αυτά δεν τα λένε οι «κακοί Τούρκοι» (τότε ήταν «καλοί» γιατί έπαιζαν το ρόλο του μπάτσου), αλλά οργανώσεις όπως η Διεθνής Αμνηστία, η Action Aid κ.ά. Οι μετανάστες στα νησιά-φυλακές το βίωσαν αυτό από πρώτο χέρι.
 
Ποιος νοιαζόταν όμως; Οι «ευαίσθητοι» Ευρωπαίοι κώφευαν και το ελληνικό κράτος κοιτούσε πώς θα φτιάξει καλύτερα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Αυτό που τους ένοιαζε ήταν να αυξηθούν οι απελάσεις. Στην έκθεση των τριών χρόνων εφαρμογής της συμφωνίας, που αναφέραμε παραπάνω, η Κομισιόν ζητούσε περισσότερη πρόοδο στις επιστροφές, λέγοντας ότι «ο ρυθμός επιστροφών στην Τουρκία από τα ελληνικά νησιά βάσει της συμφωνίας εξακολουθεί να είναι πολύ μικρός, ειδικά για τους Σύριους, με μόνο 2.441 μετανάστες να επιστρέφουν από το Μάρτη του 2016. Παρά τις αλλαγές στην ελληνική νομοθεσία, χρειάζονται περαιτέρω ενέργειες για τις διαδικασίες επιστροφής προκειμένου να αυξηθούν οι επιστροφές. Επιπρόσθετα, 3.421 μετανάστες έχουν επιστρέψει εθελοντικά από τα νησιά από τον Ιούνη του 2016… Από τις αρχές του 2016, συνολικά 14.924 μετανάστες έχουν επιστρέψει εθελοντικά τόσο από τα ελληνικά νησιά όσο κι από την ενδοχώρα σύμφωνα με το πρόγραμμα».
 
Το αντίτιμο της προδοσίας
 
Προκειμένου να χρυσώσουν το χάπι για την προδοσία των δικαιωμάτων των μεταναστών, οι Ευρωπαίοι υποσχέθηκαν (τι άλλο;) χρήμα. Αν και παραδέχονταν ότι η Τουρκία είχε ήδη δώσει γύρω στα 7 δισ. ευρώ για τους πρόσφυγες που αναγκάστηκε να δεχτεί στο έδαφός της, υποσχέθηκαν να της παράσχουν συνολικά 6 δισ. ευρώ. όπως αναφέραμε παραπάνω. Η συμφωνία δεν ξεκαθάριζε αν τα λεφτά αυτά θα δίνονταν απευθείας στο τουρκικό κράτος ή σε ΜΚΟ. Απλά προέβλεπε τη σύσταση ενός μηχανισμού «συντονισμού», που θα παρείχε τις επιχορηγήσεις και άλλες μορφές χρηματοδοτικής στήριξης. Η διευθύνουσα επιτροπή του μηχανισμού αυτού, αρμόδια για να αποφασίζει ποιες δράσεις θα χρηματοδοτούνται και σε ποιο ποσό, θα απαρτιζόταν από αντιπροσώπους των κρατών μελών αλλά και της Τουρκίας, με συμβουλευτική όμως ιδιότητα (βλ. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/IP_15_6162).
 
Ο Ερντογάν γκρινιάζει γιατί τα χρήματα αυτά δόθηκαν και σε ΜΚΟ και επειδή, όπως λέει, δε δόθηκαν στο σύνολό τους. Η ΕΕ, αντίθετα, υποστηρίζει ότι τα χρήματα αυτά έχουν δεσμευτεί. Ομως, στο τελευταίο ενημερωτικό σημείωμα για τη χρηματοδότηση των έργων (βλ. https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/frit_factsheet.pdf) παραδέχονται ότι από τα 6 δισ. ευρώ που δεσμεύτηκαν για να δοθούν σε δύο δόσεις, τα 4.7 δισ. ευρώ έχουν πάει σε έργα που έχουν δημοπρατηθεί και μόνο τα 3.2 δισ. ευρώ έχουν δοθεί μέχρι στιγμής. Δηλαδή, το «ζεστό χρήμα» που δόθηκε είναι λίγο πάνω από το μισό των χρημάτων που υποσχέθηκε να δώσει στην Τουρκία η ΕΕ! Δε θεωρούμε τον Ερντογάν (και τον κάθε δημαγωγό αστό πολιτικό) ούτε προστάτη ούτε υπέρμαχο των προσφύγων. Ενας μισθοφόρος των ιμπεριαλιστών είναι κι αυτός, που ζητά περισσότερα λεφτά για να κουμαντάρει τους πρόσφυγες, όπως οι μισθοφόροι στην αρχαία Ρώμη ζητούσαν τα λεφτά τους για να σφάξουν τους εχθρούς της. Ομως δεν μπορούμε να μη σημειώσουμε την ευρωπαϊκή υποκρισία και τσιγκουνιά, καθώς μιλάμε για πραγματικά ψίχουλα (ούτε μισό τοις χιλίοις) σε σύγκριση με τον πλούτο που παράγεται κάθε χρόνο στην ΕΕ!
 
Το σπάσιμο της φούσκας
 
Εφτασε η ώρα που ο πόλεμος στη βορειοδυτική Συρία εντάθηκε. Κατέρρευσαν όλες οι προσπάθειες εκεχειρίας, αφού ο Ασαντ με τη Ρωσία αποφάσισαν να τελειώσουν με τους εναπομείναντες αντικαθεστωτικούς που έχουν βαφτιστεί συλλήβδην «τζιχαντιστές». Από τις αρχές του χρόνου, ο Ασαντ σφυροκοπεί ανελέητα την  επαρχία Ιντλίμπ και η Ρωσία τον στηρίζει από αέρος. Ενα νέο κύμα προσφύγων γεννιέται. Μιλάμε για εκατοντάδες χιλιάδες άτομα (ίσως και ένα εκατομμύριο), που αναγκαστικά θα κατευθυνθούν προς Τουρκία. Επόμενο ήταν, λοιπόν, ο Ερντογάν να θελήσει να αλλάξει τους όρους του παζαριού με την ΕΕ. Η Μέρκελ φαίνεται ήδη διατεθειμένη να συνδράμει στην κατασκευή εγκαταστάσεων στέγασης για τους Σύριους στη βόρεια Συρία, προκειμένου να μην πάνε στην Τουρκία (βλ. https://www.dw.com/en/germanys-merkel-backs-turkish-led-refugee-initiative-in-syria/a-52141313) αλλά μέχρι στιγμής τίποτε δεν έχει ακόμα αποφασιστεί.
 
Ο Ερντογάν δεν είναι χαζός για να τα σπάσει με την ΕΕ. Ξέρει ότι τον χρειάζονται και τους χρειάζεται, αλλά κάνει σκληρό παζάρι. Οταν θα τα βρουν, θα ξανακλείσει τα σύνορα και θα ξαναπαίξει το ρόλο του μαντρόσκυλου που του ζητούν όχι μόνο οι Ευρωπαίοι αλλά και η ελληνική πλευρά. Τότε, η «ασύμμετρη απειλή» θα τιθασευτεί και θα μείνουν οι ντροπιαστικές για τον ελληνικό λαό εικόνες της άγριας καταστολής σε βάρος των προσφύγων, οι οποίοι θα βρουν άλλους τρόπους να έρχονται, αφού στις χώρες τους υπάρχει μόνο καμένη γη.