Μιλώντας για τη ζωή και την πολιτική κατάσταση στο Λίβανο, δε μπορεί να μη σταθεί κανείς στη ζωή των Παλαιστίνιων προσφύγων. Οχι μόνο λόγω του μεγάλου αριθμού τους στη χώρα, ούτε λόγω της ιστορικής τους πορείας που συνδέεται με μία ταραγμένη εποχή της ιστορίας του Λιβάνου, αλλά γιατί το Παλαιστινιακό είναι μείζον ζήτημα ολόκληρης της περιοχής και η στάση των πολιτικών δυνάμεων απέναντι στους Παλαιστίνιους καθορίζει και τον ίδιο το χαρακτήρα τους.
Δυστυχώς, τα πράγματα δεν είναι καθόλου ευοίωνα για τους Παλαιστίνιους του Λιβάνου. Παρά τα μεγάλα λόγια συμπαράστασης και «κατανόησης» της παλαιστινιακής τραγωδίας, λείπουν τα έργα, ακόμα και από τις δυνάμεις της λιβανέζικης αντίστασης.
♦ Απόλυτη εξαθλίωση
Γύρω στους 400.000 είναι οι καταγεγραμμένοι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες στο Λίβανο, σύμφωνα με τα στοιχεία της αντίστοιχης υπηρεσίας του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες (UNWRA: United Nations Relief and Works Agency) Απ’ αυτούς μόνο γύρω στους 250 με 270 χιλιάδες ζουν σήμερα στη χώρα, όπως μας είπαν Παλαιστίνιοι κατά την επίσκεψή μας στο Λίβανο. Κι αυτό γιατί η αφόρητη κατάσταση και οι μεγάλοι περιορισμοί που έχουν επιβληθεί στον παλαιστινιακό πληθυσμό έκαναν πολλούς πρόσφυγες να εγκαταλείψουν τη χώρα και ν’ αναζητήσουν αλλού δουλειά. Αυτοί που συνεχίζουν να ζουν στο Λίβανο στοιβάζονται σε άθλια γκέτο που είναι διάσπαρτα σε διάφορα σημεία της χώρας (βλ. χάρτη). Οι μισοί απ’ αυτούς ζουν σε 12 στρατόπεδα υπό την αιγίδα της UNWRA.
Κατά την επίσκεψή μας στα νότια προάστια της Βηρυτού περάσαμε έξω από ένα απ’ αυτά τα στρατόπεδα. Το Μπαρζ Ελ Μπαράζν, στη συνοικία Χαρέτ Χρέικ του Ντάχι, είναι ένα μεγάλο στρατόπεδο που «φιλοξενεί» 40.000 πρόσφυγες που ζουν σε πλινθόκτιστα κακοκτισμένα κτίρια, κολλημένα το ένα δίπλα στο άλλο. Είναι ένα γκέτο. Ακόμα και μια ματιά απ’ έξω αρκεί για να καταλάβει κανείς πως ζουν οι κάτοικοί του. Ακόμα χειρότερα είναι τα πράγματα στα ιστορικά στρατόπεδα Σάμπρα και Σατίλα, όπου έγιναν οι μεγάλες σφαγές απ’ τους χριστιανούς φαλαγγίτες με την καθοδήγηση των Σιωνιστών το 1982. Απ’ ό,τι μας είπαν άλλα μέλη της ελληνικής αντιπροσωπείας που επισκέφτηκε το Λίβανο, τα οποία μπόρεσαν και μπήκαν στο στρατόπεδο – δυστυχώς εμείς δεν μπορέσαμε να μπούμε λόγω κάποιας ασυνεννοησίας – η κατάσταση ήταν τουλάχιστον τραγική. Πολυώροφα πλινθόκτιστα κτίρια, το ένα κολλητά στο άλλο, χωρίς θεμέλια, καλώδια που κρέμονται στα στενά σοκάκια, πολύωρες καθημερινές διακοπές της ηλεκτροδότησης, αποχετεύσεις που ρέουν στους δρόμους και έλλειψη ακόμα και πόσιμου νερού και στοιχειώδους ιατρικής περίθαλψης είναι μερικά από τα στοιχεία που συνθέτουν το παζλ της άθλιας διαβίωσης του παλαιστινιακού πληθυσμού στο στρατόπεδο. Αν στα παραπάνω προσθέσουμε και την τρομερή στενότητα χώρου (στο στρατόπεδο Σατίλα ζουν 16.000 Παλαιστίνιοι σε 39.567 τετρ. μέτρα, δηλαδή αντιστοιχούν περίπου 2.5 τετρ.μέτρα ανά κάτοικο!), μπορούμε να καταλάβουμε για τι μέγεθος εξαθλίωσης μιλάμε.
Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε πάρα πολλά για την κατάσταση των Παλαιστίνιων προσφύγων στο Λίβανο. Επειδή όμως ο χώρος της εφημερίδας είναι περιοριστικός, θα αρκεστούμε μόνο σε ορισμένα απ’ αυτά.
♦ Μεροκάματα πείνας
Τα άθλια μεροκάματα κάνουν τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες στο Λίβανο να βρίσκονται στη χειρότερη κοινωνική και οικονομική κατάσταση απ’ τα πέντε μέρη που δραστηριοποιείται η UNWRA (Λίβανος, Γάζα, Δυτική Οχθη, Συρία και Ιορδανία ). Σύμφωνα με διάφορες εκτιμήσεις (όπως του δρα Hillel Frisch, καθηγητή του ισραηλινού πανεπιστημίου του Bar Ilan), το 60% των Παλαιστίνιων προσφύγων ζουν με 1 δολάριο την ημέρα και πάνω από το 40% των παιδιών κάτω των 16 εργάζονται σε άθλιες συνθήκες. Αυτό το 1 δολάριο ισοδυναμεί με λίγο λιγότερο από ένα κιλό μπανάνες (που υπάρχουν άφθονες στη χώρα) ή με μια ντουζίνα αυγά, σύμφωνα με τις τιμές που διαπιστώσαμε στα μαγαζιά του χριστιανικού τομέα της Βηρυτού. Φυσικά, τα προϊόντα είναι φθηνότερα (και πολύ χειρότερης ποιότητας) στις περιοχές των Παλαιστίνιων, αλλά αυτό δεν αλλάζει και πολύ την κατάσταση.
♦ Ξένο σώμα
Μπορεί ορισμένοι απ’ τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες να ζουν για μισό αιώνα στο Λίβανο, όμως εξακολουθούν να θεωρούνται ξένο σώμα στη χώρα. Διάφορες υπουργικές αποφάσεις (1/289, 19/12/1982 και μία υπ.απόφαση στις 15/12/1995) απαγορεύουν στους Παλαιστίνιους να εργάζονται σε τουλάχιστον 72 επαγγέλματα. Απ’ το 1994 μάλιστα, η λιβανέζικη αστυνομία άρχισε να κυνηγά τις παλαιστινιακές κλινικές, φαρμακεία και μικρομάγαζα μέσα και έξω απ’ τα στρατόπεδα (σύμφωνα με έκθεση της αμερικάνικης επιτροπής για τους πρόσφυγες, USCR το 1999). Γι’ αυτό και οι περισσότεροι Παλαιστίνιοι εργάζονται παράνομα στις χειρότερες δουλειές. Αυτό ισχύει ακόμα και σήμερα μολονότι η Χεζμπολά είναι στην κυβέρνηση και έχει δώσει δουλειά σε ορισμένους απ’ τους πρόσφυγες (πάντα όμως στην παρανομία και με χαμηλά μεροκάματα).
Οσον αφορά την εκπαίδευση τα πράγματα δεν είναι διαφορετικά. Οι Παλαιστίνιοι απαγορεύεται να έχουν πρόσβαση στα λιβανέζικα σχολεία με σχεδόν αδύνατη την πρόσβαση στη δευτεροβάθμια και καθόλου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Τα ελάχιστα σχολεία που λειτουργούν είναι αυτά που βρίσκονται υπό την αιγίδα του UNRWA, τα οποία όμως σε καμία περίπτωση δε μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες του πληθυσμού για στοιχειώδη εκπαίδευση. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι στη Σατίλα μόνο τρία σχολεία υπάρχουν (για 16.000 κατοίκους)! Ούτε φυσικά μπορεί να γίνεται λόγος για κοινωνική ασφάλιση ή κατοχή γης, πράγματα άγνωστα για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες στο Λίβανο. Οπως μας είπαν Παλαιστίνιοι εκπρόσωποι του Δημοκρατικού Μετώπου, οι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες θα εξεγείρονταν αν δεν υπήρχε το εθνικό ζήτημα που τους δεσμεύει και η αναγκαιότητα για αραβική υποστήριξη. Και δυστυχώς, καμία πολιτική δύναμη – μηδέ εξαιρουμένης της Χεζμπολά – δεν είναι διατεθειμένη να κάνει το παραμικρό για να αλλάξει αυτή η κατάσταση.
♦ Η στάση των πολιτικών δυνάμεων
Δε χρειάζεται να αναφέρουμε ποια είναι η στάση των δυτικόφιλων δυνάμεων απέναντι στους Παλαιστίνιους. Αυτό το δείχνει η σημερινή κατάσταση και η ρατσιστική νομοθεσία που έχει θεσπιστεί απ’ αυτές ακριβώς τις δυνάμεις. Επομένως, θα αρκεστούμε στις δυνάμεις της σημερινής αντιπολίτευσης, με πρώτη τη Χεζμπολά και το «Ελεύθερο Δημοκρατικό Κίνημα» του χριστιανού μαρωνίτη Μισέλ Αούν (πρώην στρατηγός και πρωθυπουργός που ζούσε για χρόνια εξόριστος στη Γαλλία).
Κατά την επίσκεψή μας στο Λίβανο, στις συναντήσεις που έγιναν με στελέχη της Χεζμπολά, τέθηκε από μέλη της ελληνικής αποστολής το ερώτημα για την κατάσταση των Παλαιστίνιων προσφύγων. Ξέρετε ποια ήταν λίγο πολύ η απάντηση; Οτι η Χεζμπολά, αν και ενδιαφέρεται για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες και τους δίνει δουλειά (κάποιες προόδους μας ενημέρωσαν ότι έγιναν σ’ αυτόν τον τομέα απ’ τον υπουργό Εργασίας της Χεζμπολά), δε μπορεί να κάνει πολλά πράγματα, γιατί ο εταίρος της στον συνασπισμό της αντιπολίτευσης, ο Μισέλ Αούν, δε θέλει να ακούει κουβέντα για τους Παλαιστίνιους! Ανώτερο στέλεχος της οργάνωσης μας δήλωσε ότι οι Παλαιστίνιοι για να αποκτήσουν δικαιώματα (εκτός της κατοχής γης που το απέκλεισε) θα πρέπει πρώτα να παραδώσουν τα όπλα τους! Σε ερώτησή μας δε, αν η αιχμαλωσία των δύο ισραηλινών στρατιωτών έγινε σε ένδειξη συμπαράστασης στους Παλαιστίνιους που σφαγιάζονταν απ’ τους Σιωνιστές στη Γάζα και τι θα κάνει η Χεζμπολά αν λάβει χώρα μια νέα μεγάλη σφαγή στη Λωρίδα της Γάζας, η απάντηση που πήραμε ήταν αφοπλιστική: Γι’ αυτό το πράγμα μας κατηγορούν οι εχθροί μας (!), η αιχμαλωσία των δύο ισραηλινών στρατιωτών ήταν καθαρά λιβανέζικη υπόθεση.
Με δεδομένη την ουσιαστική αδιαφορία της Χεζμπολά για ριζική αλλαγή της κοινωνικής κατάστασης των Παλαιστίνιων προσφύγων στη χώρα (πράγμα που σημειώθηκε από Παλαιστίνιους διαφόρων πολιτικών δυνάμεων που συναντήσαμε στο Λίβανο), τη στιγμή μάλιστα που η ίδια η οργάνωση έδωσε τόσα χρήματα στους πληγέντες από τον πόλεμο, χωρίς να έχει κάνει κάτι ανάλογο για τους εξαθλιωμένους Παλαιστίνιους όλα αυτά τα χρόνια, συμπεραίνουμε ότι τελικά η αιχμαλωσία των σιωνιστών στρατιωτών, αν και λειτούργησε υπέρ της παλαιστινιακής αντίστασης, δεν έγινε γι’ αυτό τον σκοπό. Ισως η Χεζμπολά να ήθελε να κάνει μόνο μια επίδειξη δύναμης στους Σιωνιστές που είχαν καταπιαστεί με την εισβολή στη Γάζα και ήταν μια ευκαιρία να θέσει το ζήτημα των δικών της κρατουμένων που σαπίζουν στις ισραηλινές φυλακές. Αυτό ήταν άλλωστε και το αρχικό ανακοινωθέν της οργάνωσης αμέσως μετά την αιχμαλωσία των ισραηλινών στρατιωτών: «Προκειμένου να ικανοποιήσουμε την υπόσχεση για την απελευθέρωση των φυλακισμένων και των κρατουμένων, η Ισλαμική Αντίσταση αιχμαλώτισε στις 9:05 π.μ. δύο ισραηλινούς στρατιώτες στα σύνορα με την κατεχόμενη Παλαιστίνη» έλεγε το ανακοινωθέν της 12ης Ιούλη του 2006.
Δεν ήταν άλλωστε και η πρώτη φορά που θα γινόταν κάτι τέτοιο. Το Γενάρη του 2004, το Ισραήλ είχε ανταλλάξει 436 Αραβες κρατουμένους και τις σορούς 59 Λιβανέζων μαχητών με έναν Ισραηλινό πολίτη και τις σορούς τριών ισραηλινών στρατιωτών. Είχε προηγηθεί η εκτέλεση ενός ισραηλινού στρατιώτη απ’ τη Χεζμπολά κατά τη διάρκεια ανταλλαγής πυρών στα σύνορα και ο βομβαρδισμός του Νοτίου Λιβάνου από ισραηλινά μαχητικά, που δεν κράτησε όμως περισσότερο από δυο μέρες. Πιο παλιά, το 1985, το Ισραήλ είχε ανταλλάξει 1.150 Λιβανέζους και Παλαιστίνιους κρατουμένους με τρεις στρατιώτες. Δεν περίμενε, λοιπόν, η Χεζμπολά αυτή τη φορά να συμβεί κάτι το τόσο διαφορετικό και ότι η πράξη της θα οδηγούσε σε ένα τόσο αιματηρό πόλεμο. Επανειλημμένα, άλλωστε, ηγετικά στελέχη της οργάνωσης (κι ο ίδιος ο Νασράλα) δήλωσαν ότι δεν περίμεναν αυτή την αντίδραση απ’ τους Σιωνιστές.
Στο επόμενο:
Ο ρόλος της Χεζμπολά, η συμμαχία με το «Κ»Κ και τα όρια του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος.
