Πώς θα σας φαινόταν αν ένα νομοσχέδιο, που αφορά ένα σημαντικό τομέα της οικονομίας, είχε γραφεί πρώτα στα… αραβικά και λίγο καιρό πριν την ψήφισή του γινόταν άρον-άρον η μετάφραση στα ελληνικά, ώστε να το διαβάσουν κι οι βουλευτές που θα το ψηφίσουν; Ή πώς θα σας φαινόταν αν στο σώμα που καθορίζει τη διαχείριση του σημαντικότερου τομέα της οικονομίας συμμετείχαν μεγαλοστελέχη ξένων πολυεθνικών; Κι όμως, αυτά που ξεπερνούν κάθε φαντασία, έγιναν στο Ιράκ με το νομοσχέδιο που αφορά στη διαχείριση του σημαντικότερου φυσικού πλούτου της χώρας, του πετρελαίου.
Το νομοσχέδιο που κατατέθηκε στα μέσα του περασμένου Γενάρη (έχουμε αναφερθεί και από τις στήλες της «Κ») συντάχθηκε πρώτα στα αγγλικά (με τη βοήθεια της αμερικάνικης εταιρίας “Bearing Point”, που είχε μισθωθεί από την αμερικάνικη κυβέρνηση, με έδρα την αμερικάνικη πρεσβεία στη Βαγδάτη). Στη συνέχεια μεταφράστηκε στα αραβικά, για να εγκριθεί με συνοπτικές διαδικασίες κατά την έκτακτη σύνοδο του υπουργικού συμβουλίου την περασμένη Δευτέρα (26/2). Προκάλεσε την ικανοποίηση της Κοντολίζας Ράις, αλλά και προειδοποιήσεις από ειδήμονες (όπως ο Φαντίλ Τσαλαμπί, ειδικός σε ζητήματα του ιρακινού πετρελαίου του «Κέντρου Διεθνών Ενεργειακών Σπουδών») ότι θα έχει καταστροφικές επιπτώσεις στην πετρελαϊκή βιομηχανία της χώρας («Αλ Τζαζίρα», 26/2/07). Σύμφωνα με την εφημερίδα Asia Times (28/2), η μετάφραση του νομοσχεδίου στα αραβικά διέρρευσε στο διαδίκτυο την ίδια στιγμή που το νομοσχέδιο εγκρινόταν από το υπουργικό συμβούλιο. Αυτή ήταν η πρώτη πληροφόρηση των περισσότερων βουλευτών του «ιρακινού κοινοβουλίου» πάνω σ’ αυτό το τόσο σημαντικό νομοσχέδιο που μέσα στις επόμενες εβδομάδες πρόκειται να κατατεθεί στη βουλή για ψήφιση!
Αυτά όμως ωχριούν μπροστά στο περιεχόμενο του νομοσχεδίου καθώς και σ’ αυτά που σχεδιάζονται να γίνουν στην πράξη, που αναγκάζουν ακόμα και τον σχολιαστή της παραπάνω εφημερίδας να αναφωνεί: «Ο νόμος δεν αντιπροσωπεύει παρά τον οργανωμένο βιασμό και τη λεηλασία του ιρακινού πετρελαϊκού πλούτου. Αποτελεί τον κώδωνα του θανάτου των εθνικοποιημένων ιρακινών πηγών, που τώρα αντικαταστάθηκαν από τις μετοχικές συμφωνίες μοιράσματος της παραγωγής (production sharing agreements – PSA), που μεταφράζονται σε άγρια ιδιωτικοποίηση και τερατώδη κέρδη μέχρι και 75% για την (βασικά αμερικάνικη) Big Oil. 65 απ’ τις 80 ιρακινές πετρελαιοπηγές που είναι ήδη γνωστές θα προσφερθούν στην Big Oil για εκμετάλλευση» (Asia Times, 28/2/07). H “Big Oil” δεν είναι παρά οι πάλαι ποτέ γνωστές «επτά αδελφές», που τώρα έγιναν πέντε: Exxon-Mobil, Chevron-Texaco, BP, Shell, Conoco-Phillips.
♦ Η κερκόπορτα
Η κερκόπορτα για να γίνουν τα παραπάνω προβλέπεται επακριβώς στο πετρελαϊκό νομοσχέδιο. Πρόκειται για το «Ομοσπονδιακό Συμβούλιο για το Πετρέλαιο και το Αέριο - Ο.Σ.Π.Α» (Federal Oil and Gas Council). Το ΟΣΠΑ θα έχει τη δικαιοδοσία να εγκρίνει ή να απορρίπτει τα συμβόλαια εκμετάλλευσης και παραγωγής που θα συντάσσονται από το υπουργείο Πετρελαίου και να καθορίζει τους κανονισμούς διαχείρισης του πετρελαϊκού πλούτου. Θα έχει τη δικαιοδοσία να εγκρίνει ή να απορρίπτει ακόμα και όλα τα συμβόλαια που έχουν συναφθεί (πράγμα που προκάλεσε την αντίδραση των Κούρδων, που φοβήθηκαν μην τους ακυρώσουν τις συμφωνίες που έχουν ήδη συνάψει με καναδικές και άλλες εταιρίες). Δηλαδή, το ΟΣΠΑ θα λύνει και θα δένει στο σημαντικότερο τομέα της ιρακινής οικονομίας.
Και ποιοι είναι αυτοί που θα αποφασίζουν; Σύμφωνα με το άρθρο 5C του νομοσχεδίου, το ΟΣΠΑ θα αποτελείται από: 1. Τους υπουργούς Πετρελαίου, Οικονομίας, Σχεδιασμού και Ανάπτυξης 2. Το διευθυντή της Ιρακινής Κεντρικής Τράπεζας 3. Εναν υπουργό της κάθε περιφερειακής κυβέρνησης 4. Εναν αντιπρόσωπο από κάθε παραγωγική επαρχία που δεν ανήκει σε μια περιφέρεια 5. Διοικητικά στελέχη από σημαντικές πετρελαϊκές εταιρίες, συμπεριλαμβανομένης της Ιρακινής Εθνικής Πετρελαϊκής Εταιρίας (που ανασυστήνεται) και της επίσης κρατικής Oil Marketing Company και 6. Τρεις ή λιγότερους ειδικούς που έχουν εξειδικευτεί στο πετρέλαιο και τα οικονομικά, που θα προσληφθούν για μια περίοδο που δεν θα υπερβαίνει τα πέντε χρόνια με απόφαση του υπουργικού συμβουλίου.
Παρότι το ΟΣΠΑ θα έχει πρόεδρο τον Ιρακινό πρωθυπουργό και στους κόλπους του θα συμμετέχουν μέλη της κυβέρνησης, δεν θα είναι ένα καθαρά κυβερνητικό όργανο, καθότι σ’ αυτό θα συμμετέχουν άμεσα και στελέχη «σημαντικών πετρελαϊκών εταιριών» αλλά και «ειδικοί» που θα μισθώνονται από την κυβέρνηση, δηλαδή φερέφωνα της “Big Oil”; Οχι πως αν ήταν καθαρά κυβερνητικό όργανο το ΟΣΠΑ θα ήταν «ανεξάρτητο» απ’ τις πετρελαϊκές εταιρίες, αλλά τώρα πέφτουν και τα προσχήματα.
♦ Γη και ύδωρ στις πετρελαιοβιομηχανίες
Στο νομοσχέδιο δεν αναφέρονται (ούτε θα μπορούσαν να αναφερθούν άλλωστε) όλες οι λεπτομέρειες της σύναψης των συμβολαίων εκμετάλλευσης με τις ξένες εταιρίες. Αυτά θα γίνουν αργότερα και σίγουρα κεκλεισμένων των θυρών. Αναφέρονται όμως ορισμένα πράγματα που δείχνουν προς ποια κατεύθυνση θα είναι αυτές οι συμφωνίες. Δυστυχώς ο χώρος της εφημερίδας δεν μας επιτρέπει να επεκταθούμε αναλυτικά. Θα αναφέρουμε μονάχα ορισμένα ζητήματα που τα θεωρούμε απ’ τα σημαντικότερα.
Για παράδειγμα, στο Αρθρο 13 αναφέρεται ρητά ότι τα συμβόλαια εκμετάλλευσης και παραγωγής μπορούν να ισχύουν για 25 χρόνια (ο ακριβής χρόνος θα καθορίζεται απ’ το ΟΣΠΑ). Αυτό παραπέμπει στις μετοχικές συμφωνίες μοιράσματος της παραγωγής (production sharing agreements – PSA) που αναφέραμε παραπάνω, σύμφωνα με τις οποίες τα αποθέματα παραμένουν τυπικά κρατική ιδιοκτησία, αλλά η διαχείριση και το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων περνάει στα χέρια των πετρελαϊκών εταιριών που θα κάνουν την επένδυση. Σύμφωνα με παλαιότερη έκθεση του ερευνητικού ινστιτούτου “Platform” που εδρεύει στο Λονδίνο (Crude Designs, The rip-off of the Iraq’s oil wealth” – Πετρελαϊκοί Σχεδιασμοί, Η ληστεία του ιρακινού πετρελαϊκού πλούτου, Νοέμβρης 2005), το ιρακινό κράτος αναμένεται να χάσει από 74 μέχρι 194 δισ. δολάρια απ’ τη σύναψη αυτών των συμφωνιών, οι οποίες θα είναι ιδιαίτερα επικερδείς για τις πετρελαϊκές εταιρείες. Το ποσοστό της επιστροφής κεφαλαίου (δείκτης μέτρησης του μακροχρόνιου κέρδους) που για μια επωφελή επένδυση καθορίζεται στο 12%-15%. Οι υπολογισμοί που παρουσίασε το ινστιτούτο “Platform” στο συνδικάτο των εργατών πετρελαίου στη Βαγδάτη (26/5/2005) αναφέρουν ότι στο Ιράκ ο δείκτης αυτός θα φτάνει στο 59% με τιμή 25 δολάρια το βαρέλι και 66% με τιμή 30 δολάρια το βαρέλι. Καταλαβαίνει λοιπόν κανείς ότι σήμερα, που το πετρέλαιο έχει ξεπεράσει τα 55 δολάρια το βαρέλι για τι ποσοστά μιλάμε: τουλάχιστον τετραπλάσια απ’ αυτά που θεωρούνται επαρκή για μια προσοδοφόρα επένδυση!
Στο νομοσχέδιο δεν υπάρχει καμία δέσμευση για τον περιορισμό εξαγωγής των κερδών των πετρελαϊκών εταιριών. Ενώ για να μην υπάρξει πρόβλημα στις επενδύσεις αυτές, το νομοσχέδιο προβλέπει σε περίπτωση που προκύψουν διαφορές μεταξύ του ιρακινού κράτους και των ξένων επενδυτών, αυτές δεν θα επιλύονται σε ιρακινά δικαστήρια, αλλά θα εμπίπτουν στη διαιτησία διεθνών οικονομικών οργανισμών (όπως του εμπορικού επιμελητήριου της Γενεύης ή ανάλογου οργανισμού του Παρισιού). Τέλος, σε περίπτωση που ο ΟΠΕΚ επιβάλει στο Ιράκ μείωση της παραγωγής, οι ξένοι επενδυτές δεν θα πρέπει να ανησυχούν, γιατί ο περιορισμός της παραγωγής τους θα γίνει «δίκαια» και «κατ’ αναλογία της επιφάνειας εκμετάλλευσης» σύμφωνα με τις αρχικές συμφωνίες. Δηλαδή, ό,τι προβλέπεται στις αρχικές συμφωνίες (αν προβλέπεται) και τίποτα περισσότερο. Πράγμα που σημαίνει ότι αν το Ιράκ πρέπει να μειώσει την παραγωγή πετρελαίου, θα αναγκαστεί να μειώσει την παραγωγή των κρατικών εταιριών και όχι των εκμεταλλεύσεων απ’ τις ξένες εταιρίες.
♦Υπήρχε άλλη λύση;
Η λεηλασία του πετρελαϊκού πλούτου απ’ τις ξένες εταιρίες γίνεται ακόμα μεγαλύτερη, αν σκεφτεί κανείς ότι σύμφωνα με το «Κέντρο Διεθνών Ενεργειακών Σπουδών» (CGES), που επικαλέστηκε το ινστιτούτο Platform, η ιρακινή πετρελαϊκή βιομηχανία χρειάζεται επενδύσεις της τάξης των 2.5 δισ. δολαρίων το χρόνο για να πετύχει παραγωγή 6 εκατ. βαρελιών τη μέρα μέχρι το 2010. Ακόμα κι αν αναγκαζόταν να πάρει δάνεια το ιρακινό κράτος, το CGES υπολογίζει ότι θα επιβάρυναν το κόστος με 1.6 δολάρια το βαρέλι. Με κόστος παραγωγής 1.5 δολάρια το βαρέλι και μεταφορικά 0.4 δολάρια το βαρέλι, το συνολικό κόστος θα ανερχόταν σε 4 δολάρια το βαρέλι. Ακόμα και στα 30 δολάρια το βαρέλι να ήταν η τιμή του πετρελαίου, το καθαρό κέρδος θα ανερχόταν σε 26 δολάρια το βαρέλι. Πολλαπλασιάστε τα 26 δολάρια με μια παραγωγή 3 εκατ. βαρελιών την ημέρα (όσο ήταν στα τέλη της δεκαετίας του ’80) και θα έχετε 78 εκατ. δολάρια την ημέρα, δηλαδή γύρω στα 28.5 δισ. δολάρια το χρόνο (δέκα φορές πάνω απ’ το ποσό που χρειάζεται για επενδύσεις).
Επομένως, κάθε άλλο παρά επιζήμια θα ήταν η κρατικοποίηση των πετρελαϊκών εκμεταλλεύσεων. Αυτό όμως θα μπορούσε να το εξετάσει το Ιράκ αν ήταν ανεξάρτητη χώρα και όχι χώρα υπό κατοχή. Για την ώρα, οι λογαριασμοί των πετρελαϊκών εταιριών βρίσκονται ακόμα στα χαρτιά, καθότι λογαριάζουν χωρίς τον ξενοδόχο. Είναι χαρακτηριστκό ότι τη στιγμή που εγκρινόταν το νομοσχέδιο από το υπουργικό συμβούλιο μια ισχυρή βόμβα έσκαγε στο υπουργείο Περιφερειών σκοτώνοντας 12 και τραυματίζοντας 42 ανθρώπους, μεταξύ των οποίων και τον αντιπρόεδρο Αμπντέλ Αμπντούλ Μαχντί (φανατικό υποστηρικτή του νομοσχεδίου και ηγετικό στέλεχος του «Συμβουλίου για την Ισλαμική Επανάσταση στο Ιράκ»).
