Αυτό που σε δεκάδες χώρες του λεγόμενου τρίτου κόσμου εμφανίζεται με τη μορφή της πείνας και τροφοδοτεί λαϊκές εξεγέρσεις, σε μας εμφανίζεται με τη μορφή της ακρίβειας και, δυστυχώς, δεν τροφοδοτεί ούτε απεργίες. Τροφοδοτεί μόνο πολιτική σπέκουλα και ακτιβιστικά καραγκιοζιλίκια. Πίσω από τις συνεχείς ανόδους των τιμών στα προϊόντα και της γεωργίας και της βιομηχανίας βρίσκεται η προσπάθεια του καπιταλισμού να διαχειριστεί την κρίση του, φορτώνοντας τα βάρη στις πλάτες των εργαζόμενων.
Για την επισιτιστική κρίση που μαστίζει ήδη περισσότερες από τριάντα χώρες και απλώνεται συνεχώς σε νέες δεν είναι υπεύθυνες οι κλιματικές αλλαγές, αλλά η στροφή του χρηματιστικού κεφάλαιου στις αγορές τροφίμων. Μετά την κατάρρευση των χρηματιστηρίων οι χρηματιστές έπεσαν με τα μούτρα στα χρηματιστήρια τροφίμων, μετατρέποντας ό,τι τρώγεται σε χρυσό ή πετρέλαιο. Ενας από τους αναλυτές της AgResource Co, εταιρίας συμβούλων που δραστηριοποιείται στο χρηματιστήριο γεωργικών προϊόντων του Σικάγο, περιγράφει ως εξής την κατάσταση των τελευταίων μηνών: «Στην αίθουσα συναλλαγών του Σικάγο συνήθως βλέπαμε φάρμερ και ιδιοκτήτες μεγάλων αποθηκών. Τώρα, βλέπουμε και μάνατζερ μεγάλων funds, που επιδιώκουν να αυξήσουν τα κέρδη τους, χρησιμοποιώντας τα μελλοντικά συμβόλαια». Αγοράζουν συμβόλαια ακόμα και για το 2010! Ετσι, καθορίζουν εκ των προτέρων, πριν ακόμα αρχίσει η σπορά, τις τιμές, τις ποσότητες που θα παραχθούν, ακόμα και τις ημερομηνίες παράδοσης. Αγοράζουν μελλοντικά συμβόλαια σε χαμηλή τιμή, ποντάροντας στην αύξηση της τιμής και στο κέρδος. Αγοράζουν και πωλούν συμβόλαια για τα πάντα: σιτηρά, ρύζι, εσπεριδοειδή, κρέας, εντόσθια, γάλα, ζωοοτροφές.
Το αποτέλεσμα είναι καταστροφικό. Ολόκληρες παραγωγικές σφαίρες στρέφονται εκεί που τα μελλοντικά συμβόλαια υπόσχονται ψηλότερες τιμές. Καλλιέργειες εγκαταλείπονται για να αναπτυχθούν άλλες (π.χ. βιοκαύ-σιμα). Εμπορεύματα κλειδώνονται σε αποθήκες, για να αυξηθεί η τιμή τους μέσω της τεχνητής ζήτησης. Ο μηχανισμός του μονοπωλιακού καθορισμού των τιμών δε γνωρίζει όρους και όρια.
Την ώρα που ολόκληρες περιοχές του πλανήτη λιμοκτονούν, το χρηματιστικό κεφάλαιο, μερικοί μεγάλοι φάρμερ και τα μονοπώλια που δραστηριοποιούνται στον αγροτικό τομέα θησαυρίζουν. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, οι μεγαλύτερες εταιρίες τροφίμων καταγράφουν κέρδη ρεκόρ τους πρώτους μήνες του 2008. Η Monsanto υπερδιπλασίασε τα κέρδη της το τρίμηνο Δεκέμβρη-Φλεβάρη, σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2007! Η Cargill το ίδιο τρίμηνο αύξησε τα κέρδη της κατά 86%. Η Archer Daniels Midland κατά 42%. Η Mosaic Company είδε τα κέρδη της να αυξάνονται 12 φορές! Ενας μόνο διαχειριστής κερδοσκοπικού αμοιβαίου κεφάλαιου, ο Τζον Πόλσον, κατάφερε να βγάλει 3,7 δισ. δολάρια «παίζοντας» στο χρηματιστήριο τροφίμων του Σικάγο! Ενας άλλος, ο Ντουάιτ Αντερσον, «μυρίστηκε» προ διετίας ότι η πείνα θα είναι μια από τις πιο επικερδείς χρηματιστηριακές επενδύσεις και δημιούργησε ένα στρατό ειδικευμένων υπαλλήλων, που γυρίζουν όλο τον κόσμο και ψάχνουν για ευκαιρίες κερδοσκοπίας. Σήμερα τον αποκαλούν «βασιλιά των εμπορευμάτων».
Ολα τούτα είναι νόμιμες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Προσθέστε το παιχνίδι που γίνεται με το πετρέλαιο, τον άλλο μεγάλο τομέα χρηματιστικής κερδοσκοπίας, και θα έχετε ένα σύντομο περίγραμμα της έκρηξης των τιμών, ιδιαίτερα στα τρόφιμα, νωπά και βιομηχανικά επεξεργασμένα (ευνόητο είναι πως τα βιομηχανικά επεξεργασμένα τρόφιμα εξαρτώνται από τις αγροτικές πρώτες ύλες και την ενέργεια).
Οπως βλέπουμε, δεν υπάρχει τίποτα το μυστικιστικό σ’ όλ’ αυτά. Είναι σκέτος, πούρος καπιταλισμός. Η πείνα στον «τρίτο κόσμο» και η ακρίβεια που σαρώνει τον αναπτυγμένο καπιταλισμό είναι συνέπειες της λειτουργίας του συστήματος στη σημερινή του φάση. Τα τεράστια κέρδη που βγαίνουν από τη σπέκουλα στα χρηματιστήρια τροφίμων κάποιος πρέπει να τα πληρώσει. Κι αυτός ο κάποιος είναι οι πλατιές εργαζόμενες μάζες που αποτελούν τη μεγάλη καταναλωτική δύναμη.
Ιδιος είναι ο μηχανισμός ανόδου των τιμών και στη χώρα μας. Κι ας μην έχουμε χρηματιστήριο τροφίμων (αν και έχουμε και εδώ συμβόλαια προαγοράς από τη μαφία της λαχαναγοράς και τις βιομηχανίες τροφίμων). Ολόκληρος ο καπιταλισμός σήμερα είναι μια ανοιχτή οικονομία. Η Ελλάδα, εκτός από ανοιχτή οικονομία, είναι και μέλος της ΕΕ. Η κοινοτική ΚΑΠ τη μετέτρεψε, εκτός των άλλων, σε εισαγωγέα αγροτικών προϊόντων, από εξαγωγέας που ήταν, με αποτέλεσμα να εξαρτάται από τη διεθνή αγορά. Η αγροτική παραγωγή ξεθεμελιώθηκε.
Παλιότερα, το αστικό κράτος έπαιζε έναν οριακά ρυθμιστικό ρόλο στις τιμές των τροφίμων, προσπαθώντας να κρατήσει κάποιες ισορροπίες και να διατηρήσει την κοινωνική ειρήνη. Πλέον, αυτό απαγορεύεται διά ροπάλου. Στο όνομα της ελευθερίας της αγοράς και του υγιούς ανταγωνισμού (!) έχει αλλάξει το νομικό πλαίσιο και το κράτος περιορίζεται στο ρόλο του παρατηρητή της αγοράς. Απλά, οι κυβερνήσεις πουλάνε διάφορα παραμύθια περί μέτρων, όπως κάνει τελευταία και η κυβέρνηση Καραμανλή με τα «μέτρα Φώλια» που «περιμένουμε να αποδώσουν». Τίποτα απολύτως δεν θα αποδώσει, πρώτο γιατί δεν υπάρχει καμιά δυνατότητα ελέγχου και δεύτερο γιατί και να υπήρχε, τίποτα δε μπορεί να ανακόψει την καταστροφική λειτουργία των οικονομικών νόμων του καπιταλισμού. Η μόνη άμυνα για τους εργαζόμενους είναι η αύξηση του μισθού εργασίας και γι’ αυτή πρέπει να αγωνιστούν.
