Η περιβόητη «ανάκαμψη», σύμφωνα με την Εκθεση του ΔΝΤ

Οριακή ανάπτυξη, ανισομετρία και χαμηλοί μισθοί

Με μεγαλύτερη ανισομετρία και περισσότερους κινδύνους συνεχίζεται η «παγκόσμια ανάπτυξη», που άρχισε από τα μέσα του 2016, όπως σημειώνει η τελευταία έκθεση του ΔΝΤ, που δημοσιεύτηκε στα μέσα Ιούλη, συμπληρωματική της ετήσιας οικονομικής έκθεσης που δημοσιεύτηκε τον περασμένο Απρίλη (World Economic Outlook).
 
Η παγκόσμια ανάπτυξη θα κινηθεί στο επίπεδο του 3.9% τα επόμενα δύο χρόνια (2019, 2020), δηλαδή μισή ποσοστιαία μονάδα πάνω από το επίπεδο του 2017. Ταυτόχρονα με αυτήν, αυξήθηκαν κατακόρυφα οι τιμές των πρώτων υλών, με πρώτες αυτές του φυσικού αέριου (που αυξήθηκε κατά 45% από τον Αύγουστο του 2017 μέχρι το Φλεβάρη του 2018) και του πετρέλαιου (που αυξήθηκε κατά 27% το ίδιο χρονικό διάστημα), αλλά και των μετάλλων που «τσίμπησαν» ένα 8.3%. Από τον περασμένο Φλεβάρη, το πετρέλαιο αυξήθηκε κι άλλο (16%). Ακόμα κι αυτός που ονομάζουν δομικό πληθωρισμό (core inflation) και μετράει την άνοδο των τιμών των προϊόντων εκτός των τροφίμων και της ενέργειας, αυξήθηκε τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην ΕΕ.
 
Αντίθετα, οι αυξήσεις στους μισθούς, που σημειώθηκαν το 2017 στις ανεπτυγμένες βιομηχανικά χώρες, κινήθηκαν στο επίπεδο του  1.5% κάτω από τον μέσο όρο των αυξήσεων που δόθηκαν τα οκτώ τελευταία χρόνια πριν από το ξέσπασμα της τελευταίας κρίσης (2001-2008). Η μείωση της ανεργίας, που σημειώνει ιστορικά χαμηλά στις ΗΠΑ αλλά και στη Βρετανία, δεν συνοδεύεται από αξιόλογες αυξήσεις στους μισθούς, πράγμα που μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι καπιταλιστές αγοράζουν φθηνότερα την εργατική δύναμη σε σχέση με το παρελθόν, παρά το γεγονός ότι βρισκόμαστε στη φάση της παγκόσμιας «ανάκαμψης» και της αύξησης της ζήτησης. 
 
Η ανάπτυξη πολλών ισχυρών καπιταλιστικών χωρών εμφανίζεται -κατά το ΔΝΤ- να έχει πιάσει «κορυφή», με τις προβλέψεις για αύξηση του ΑΕΠ στη ζώνη του ευρώ, τη Βρετανία και την Ιαπωνία να αναθεωρούνται προς τα κάτω, αντικατοπτρίζοντας  «αρνητικές εκπλήξεις» της οικονομικής δραστηριότητας των αρχών αυτού του έτους. Οι προβλέψεις για την αύξηση του ΑΕΠ μειώθηκαν και για τις «αναπτυσσόμενες» χώρες, όπως η Αργεντινή, η Βραζιλία και η Ινδία, με τους ρυθμούς ανάπτυξης της Κίνας να εξακολουθούν να διολισθαίνουν από το 6.9% του 2017 στο 6.4% που προβλέπεται για το 2019.
 
Οι κίνδυνοι να αναθεωρηθούν οι προβλέψεις προς το χειρότερο αυξήθηκαν στην επικαιροποιημένη έκθεση του ΔΝΤ (World Economic Outlook Update), σε σχέση με αυτή του περασμένου Απρίλη. Αυτό οφείλεται, σύμφωνα με το ΔΝΤ, στις χαμηλότερες οικονομικές αποδόσεις του πρώτου τριμήνου του 2018 και στους κλυδωνισμούς που μπορεί να προκληθούν στο παγκόσμιο εμπόριο λόγω των δασμών που επιβάλλουν οι ΗΠΑ και της αβεβαιότητας σε σημαντικά ζητήματα όπως η επαναδιαπραγμάτευση της NAFTA (συμφωνία «ελεύθερου εμπορίου» στην αμερικάνικη ήπειρο) και του βρετανικού Brexit από την ΕΕ.
 
Η αύξηση του διασυνοριακού πιστωτικού τομέα (μεταξύ των διαφόρων χωρών), σύμφωνα με την Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (Bank of International Settlements – BIS), εμφανίζεται ότι συνεχίζεται σε μέτριο βαθμό από τα μέσα του 2017. Τα διαφόρων ειδών δάνεια μεταξύ των οικονομιών των διαφορετικών κρατών αυξήθηκαν κατά 451 δισ. δολάρια (από τα  οποία τα 100 αντιστοιχούν στις ΗΠΑ και τα 40 στη Βρετανία), από τα μέσα του 2017 μέχρι τα τέλη του περασμένου Μάρτη. Μεγαλύτερη αύξηση σημείωσαν τα δάνεια στο γιαπωνέζικο γιεν (8%) και το αμερικάνικο δολάριο (4%), με τα δάνεια σε ευρώ να μειώνονται κατά 4% περίπου. Αυτό δείχνει και την ανισομετρία που υπάρχει ανάμεσα στις ιμπεριαλιστικές χώρες, πέραν της αδιαμφισβήτητης ανισομετρίας της ανάπτυξης μεταξύ των ιμπεριαλιστικών και των «αναπτυσσόμενων» χωρών, που επισημαίνεται από το ΔΝΤ.
 
Ξέρετε ποιος τομέας σημείωσε τη μεγαλύτερη αύξηση διασυνοριακού τραπεζικού δανεισμού; Αυτός των επενδυτικών τραπεζών, των κερδοσκοπικών χρηματιστικών κεφαλαίων που πολιτογραφήθηκαν ως hedge funds και άλλων κεφαλαίων που σχετίζονται με τον λεγόμενο «σκιώδη τραπεζικό τομέα»! Η αύξηση ήταν 214 δισ. δολάρια (8%) από τα τέλη του 2017 μέχρι το Μάρτη του 2018, δηλαδή μέσα σε τρεις μόλις μήνες!
 
Αύξηση όμως σημειώθηκε και στον κρατικό δανεισμό, ο οποίος αυξήθηκε κατά 3% την ίδια χρονική περίοδο, με τα χρέη των χωρών της ΕΕ να ξεπερνούν το προ-κρίσης επίπεδο και τον μέσο όρο να φτάνει στο 88% του ΑΕΠ (με πρωταθλήτρια φυσικά την Ελλάδα, το χρέος της οποίας ξεπερνά το 177% του ΑΕΠ, παρά τα συνεχή μνημόνια).
 
Δεν είναι δύσκολο να αναλογιστεί κανείς τι θα γίνει όταν ξεσπάσει η επόμενη περιοδική οικονομική κρίση. Είναι σίγουρο ότι θα ξεσπάσει, όπως γίνεται εδώ και δύο αιώνες, αφού ο καπιταλισμός δεν μπορεί να διαχειριστεί τις αντιθέσεις του παρά μόνο μέσω των κρίσεων. Αντιθέσεις όπως αυτή του ολοένα και πιο κοινωνικού χαρακτήρα της παραγωγής (από την άποψη της μαζικής συνεργασίας των παραγωγών του πλούτου και όχι από την άποψη της δίκαιης κατανομής του) και της ατομικής ιδιοποίησης των μέσων παραγωγής, που συγκεντρώνονται σε όλο και πιο λίγα χέρια, με τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις να γίνονται όλο και πιο ανίσχυρες απέναντι στα μεγάλα καπιταλιστικά τραστ.
 
Η «φούσκα» του πιστωτικού τομέα θα σπάσει ξανά, μεταδίδοντας την «αρρώστεια» των απλήρωτων δανείων παγκόσμια, ενώ η στενότητα των αγορών (που οφείλεται στους χαμηλούς μισθούς της πλατιάς καταναλωτικής μάζας, που είναι οι εργαζόμενοι, οι αυξήσεις στους οποίους -όπως σημειώσαμε παραπάνω- ήταν μικρότερες από αυτές της προηγούμενης δεκαετίας) θα οδηγήσει ξανά σε απούλητα εμπορεύματα που είτε θα στοιβάζονται στις αποθήκες είτε θα καταστρέφονται μαζικά (όπως αποκαλύφθηκε πρόσφατα για τα πανάκριβα ρούχα επώνυμων εταιριών, προκειμένου να κρατήσουν ψηλά τις τιμές τους). Θα οδηγήσει, επίσης, σε αύξηση της φορολογίας για να πληρωθούν τα κρατικά δάνεια, που θα γίνονται πιο ακριβά λόγω της στενότητας χρήματος.
 
Δε διεκδικούμε τα σκήπτρα καμίας… Πυθίας και καμίας Κασσάνδρας. Απλά σημειώνουμε τα δεδομένα, βάσει των διεθνών οργανισμών (που κάθε άλλο παρά… αντικαπιταλιστικοί είναι) και της εμπειρίας που όλοι ζήσαμε προ δεκαετίας (αλλά έχει επαναληφθεί πολλές φορές στο παρελθόν). Είναι αυτά τα δεδομένα που οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στο ξέσπασμα της επόμενης κρίσης και στη διαπίστωση ότι θα είναι ακόμα πιο βαθιά από την προηγούμενη.
 
Ετσι λειτουργεί ο καπιταλισμός, ανεξάρτητα από τις ικανότητες και τον χαρακτήρα των πολιτικών του διαχειριστών. Αν θέλουμε να γλιτώσουμε από την κρίση, θα πρέπει να δούμε πώς θα απαλλαγούμε από τον καπιταλισμό.