Την οργή των σιιτών εντός και εκτός Μέσης Ανατολής και σοβαρή κλιμάκωση της διπλωματικής έντασης μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν έχει προκαλέσει η εκτέλεση ανήμερα την Πρωτοχρονιά του διαπρεπούς σιίτη κληρικού Νιμρ αλ-Νιμρ μαζί με 46 ακόμη κατηγορούμενους για «τρομοκρατία».
Ο σεΐχης Νιμρ αλ-Νιμρ έχαιρε μεγάλου σεβασμού όχι μόνο στον τόπο καταγωγής του, την πλούσια σε πετρέλαιο Ανατολική Επαρχία της Σαουδικής Αραβίας, αλλά στο σύνολο του σιιτικού πληθυσμού. Ηταν οπαδός της ειρηνικής αντίστασης και ασκούσε δημόσια κριτική μέσα από τα κηρύγματά του στον Οίκο των Σαούδ. Ζητούσε εκλογές, τερματισμό των διακρίσεων και της καταστολής σε βάρος του σιιτικού πληθυσμού και είχε πρωτοστατήσει στις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στην Ανατολική Επαρχία την περίοδο της «Αραβικής Ανοιξης». Συνελήφθη το 2012, βασανίστηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο το 2014 με την κατηγορία της «υποκίνησης βίας» και «απόπειρας απόσχισης».
Η εκτέλεσή του, παρά τις διεθνείς αντιδράσεις από ανθρωπιστικές οργανώσεις και κυβερνήσεις που είχαν προηγηθεί, μαζί με 46 ακόμη πολιτικούς κρατούμενους, συνιστά επίδειξη δύναμης και πυγμής απέναντι σε αντιπάλους και διαφωνούντες στο εσωτερικό της χώρας σε μια χρονική στιγμή που η σαουδαραβική μοναρχία αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα και πληρώνει ακριβά ένα πόλεμο (Υεμένη) που, όπως φαίνεται, δεν μπορεί να κερδίσει. Με το δημοσιονομικό έλλειμμα να έχει ανέβει στα 98 δισ. δολάρια το 2015 και την τιμή του πετρελαίου να έχει πέσει κάτω από τα 40 δολάρια, ο νέος βασιλιάς Σαλμάν αναγκάστηκε να ανακοινώσει στις 28 Δεκέμβρη μια σειρά μέτρων λιτότητας, που περιλαμβάνουν σε πρώτη φάση μείωση των κρατικών δαπανών, αύξηση κατά 50% της τιμής των καυσίμων, επιβολή ΦΠΑ σε πολλά προϊόντα και μείωση της επιδότησης στο νερό και στο ηλεκτρικό ρεύμα. Μόνο το ύψος των στρατιωτικών δαπανών έμεινε άθικτο, που φτάνει στα 57 δισ. δολάρια για το 2016. Ταυτόχρονα, η εκτέλεση του σιίτη κληρικού συνιστά ανοιχτή πρόκληση προς το ιρανικό καθεστώς, στο πλαίσιο της επιθετικής πολιτικής που έχει εγκαινιάσει ο βασιλιάς Σαλμάν και ο γιος του και υπουργός Αμυνας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, μετά την άνοδο του πρώτου στο θρόνο πριν από ένα χρόνο.
Παρόλο που η εκτέλεση του σεΐχη Νιμρ αλ-Νιμρ μαζί με σουνίτες προβάλλεται ως μέτρο για την καταπολέμηση της «τρομοκρατίας», χωρίς διακρίσεις, στην πραγματικότητα υποδαυλίζει το θρησκευτικό διχασμό και ρίχνει λάδι στη φωτιά του θρησκευτικού φανατισμού. Οπλο το οποίο χρησιμοποιεί η σαουδαραβική μοναρχία στον ανταγωνισμό της με το σιιτικό Ιράν προκειμένου να αυξήσει την επιρροή της και να αναδειχθεί σε ηγεμονική δύναμη στη Μέση Ανατολή.
Εκτός από την κλιμάκωση της θρησκευτικής έντασης, η εκτέλεση του Νιμρ αλ-Νιμρ φαίνεται να έχει σοβαρές πολιτικές επιπτώσεις στη Μέση Ανατολή.
Καταρχάς, με αφορμή την επίθεση από διαδηλωτές στην πρεσβεία της Σαουδικής Αραβίας στην Τεχεράνη και παρόλο που η ιρανική κυβέρνηση καταδίκασε το γεγονός και παρέπεμψε τους συλληφθέντες σε δίκη, η σαουδαραβική μοναρχία κλιμακώνει το διπλωματικό «πόλεμο» εναντίον του Ιράν, με στόχο να επισκιάσει τις αντιδράσεις για τη μαζική εκτέλεση της Πρωτοχρονιάς και να απομονώσει το ιρανικό καθεστώς. Ετσι, στις 3 του Γενάρη, η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε τη διακοπή των διπλωματικών της σχέσεων με το Ιράν, ενώ ακολούθησαν το Μπαχρέιν, το Σουδάν και τα Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία προχώρησαν σε υποβάθμιση της διπλωματικής τους αποστολής στο Ιράν. Στις 4 Γενάρη, ο σαουδάραβας υπουργός Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι θα διακοπούν οι αερομεταφορές και όλες οι εμπορικές σχέσεις με το Ιράν και θα απαγορευτούν τα ταξίδια σαουδαράβων πολιτών στο Ιράν.
Η ιρανική ηγεσία δεν έδειξε να «τσιμπάει» στις προκλήσεις. Αφησε, βέβαια, τους διαδηλωτές να βανδαλίσουν τη σαουδαραβική πρεσβεία στην Τεχεράνη, με στόχο να ελέγξει και να αποκλιμακώσει την οργή που επικράτησε στις τάξεις των σιιτών, στη συνέχεια όμως προχώρησε και σε μερικές συλλήψεις, για να έχει άλλοθι έναντι της «διεθνούς κοινότητας» ότι ως κράτος έκανε αυτό που έπρεπε έναντι των πολιτών του που βανδάλισαν μια ξένη πρεσβεία. Και οι Αμερικανοί κράτησαν χαμηλούς τόνους και δεν ακολούθησαν τη σφοδρότητα των σαουδαραβικών καταγγελιών. Δε φαίνεται να ρισκάρουν τη σχετική ομαλοποίηση των σχέσεών τους με το ιρανικό καθεστώς.
Τα γεγονότα, βέβαια, θα έχουν αναπόφευκτα επιπτώσεις στον πόλεμο της Συρίας, όπου εμπλέκονται οι δυο χώρες, και ιδιαίτερα στη διπλωματική διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη για την εξεύρεση κάποιας πολιτικής λύσης. Είναι γνωστό ότι η Σαουδική Αραβία μαζί με την Τουρκία είναι από τους εμπλεκόμενους που θέτουν επίμονα ως προϋπόθεση την παραίτηση Ασαντ και με τις κινήσεις τους ουσιαστικά υπονομεύουν τη διαπραγματευτική διαδικασία. Οι Αμερικανοί και οι άλλοι ιμπεριαλιστές θα έχουν ένα πιο δύσκολο έργο για τη διευθέτηση των διαφορών ανάμεσα στις περιφερειακές δυνάμεις της περιοχής.
Το ίδιο ισχύει για τον πόλεμο στην Υεμένη, όπου μια συμμαχία χωρών του Κόλπου υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας πολεμά εδώ και εννιά μήνες εναντίον των Χούτι και των συμμάχων τους, για την αποκατάσταση υποτίθεται της «νόμιμης τάξης», δηλαδή του ανατραπέντος από τους Χούτι προέδρου Μανσούρ Χάντι, αλλά στην πραγματικότητα για να μην περάσει η στρατηγικής σημασίας αυτή χώρα στην επιρροή του Ιράν.
Συνοψίζοντας, οι εξελίξεις αυτές σημαίνουν παράταση των πολεμικών συγκρούσεων, νέες αναταράξεις, περισσότερη ανασφάλεια και αστάθεια στη Μέση Ανατολή.
