Σε κλοιό χιλιάδων διαδηλωτών, με δεκάδες βετεράνους του Ιράκ και του Αφγανιστάν στην πρώτη γραμμή, να πετάνε τα στρατιωτικά τους μετάλλια, πραγματοποιήθηκε στις 20 και 21 Μαΐου στο Σικάγο η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ, με κεντρικό θέμα το Αφγανιστάν. Σ’ αυτή συμμετείχαν περισσότεροι από 50 ηγέτες, συμπεριλαμβανομένων των 28 χωρών-μελών, του αφγανού προέδρου Χαμίντ Καρζάι και του πακιστανού προέδρου Αζίφ Αλί Ζαρντάρι, που προσκλήθηκε την τελευταία στιγμή.
Η νατοϊκή σύνοδος επικύρωσε την αμερικάνικη στρατηγική εξόδου από τον πόλεμο του Αφγανιστάν, δηλαδή τη σταδιακή αποχώρηση των αμερικανονατοϊκών στρατευμάτων μέχρι το τέλος του 2014, την ανάληψη ηγετικού ρόλου από τον αφγανικό στρατό στις στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον των Ταλιμπάν μέχρι τα μέσα του 2013 και τη συμφωνία Στρατηγικής Συνεργασίας που υπογράφτηκε στις αρχές Μαΐου από το Μπάρακ Ομπάμα και το Χαμίντ Καρζάι, με την οποία διατηρείται η αμερικάνικη στρατιωτική παρουσία στο Αφγανιστάν μέχρι τουλάχιστον το 2024.
Στη διάρκεια της συνόδου δεν ακού-στηκε κουβέντα για νίκη και τις άλλοτε συνήθεις αερολογίες περί «αποκατάστασης της δημοκρατίας, ανοικοδόμησης της χώρας και προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων» και ως βασικός στόχος ορίστηκε η αποκατάσταση κάποιας σταθερότητας στο Αφγανιστάν, ώστε δυνάμεις όπως η Αλ – Κάιντα και άλλες παρεμφερείς να μην μπορούν να βρουν καταφύγιο στο έδαφός του. Ο Μπάρακ Ομπάμα είπε ότι έρχονται «δύσκολες μέρες» και «μεγάλες προκλήσεις», ότι οι Ταλιμπάν παραμένουν ισχυροί, απευθυνόμενος κυρίως προς την αμερικάνικη κοινή γνώμη ενόψει των προεδρικών εκλογών το φθινόπωρο, χαρακτήρισε «αμετάκλητη» την απόφαση αποχώρησης και πρόσθεσε: «Μπορούμε να αποσύρουμε τα στρατεύματά μας μ’ ένα υπεύθυνο τρόπο και μπορούμε να αρχίσουμε να ξανακτίζουμε την Αμερική και να κάνουμε εδώ στην πατρίδα μερικές από τις μαζικές επενδύσεις που έχουμε κάνει στο Αφγανιστάν, δίνοντας δουλειά σε ανθρώπους, επανεκπαιδεύοντας εργάτες, ξανακτίζοντας σχολεία».
Οι Αμερικάνοι κατάφεραν επίσης να αποσπάσουν από τους νατοϊκούς εταίρους τους τη δέσμευση ότι θα συνεισφέρουν 1.3 δισ. δολάρια το χρόνο για την εκπαίδευση του αφγανικού στρατού, ενώ οι ΗΠΑ θα συμβάλουν με 2.3 δισ. και το Αφγανιστάν με 500.000.
Σε εκκρεμότητα παρέμεινε το φλέγον ζήτημα του ανοίγματος του δρόμου εφοδιασμού των αμερικανονατοϊκών στρατευμάτων μέσω του Πακιστάν, που έκλεισε τον περασμένο Νοέμβριο μετά τον βομβαρδισμό ενός φυλακίου του πακιστανικού στρατού, με αποτέλεσμα το θάνατο 24 στρατιωτών. Εκτοτε ο εφοδιασμός γίνεται από βορρά μέσω της Κεντρικής Ασίας με πολλαπλάσιο κόστος λόγω πολύ μεγαλύτερης απόστασης. Ο Λευκός Οίκος εξέφρασε τα συλλυπητήριά του, αλλά αρνείται να εκφράσει δημόσια συγγνώμη, όπως έχει αποφασίσει η πακιστανική βουλή, γιατί ισχυρίζεται ότι έγιναν λάθη και από τις δύο πλευρές. Όμως το μεγαλύτερο εμπόδιο στην επίτευξη συμφωνίας είναι το οικονομικό. Η πακιστανική κυβέρνηση απαιτεί 5.000 δολάρια για κάθε όχημα με νατοϊκά εφόδια που θα περνά από το έδαφος του Πακιστάν αντί 250 δολάρια που πλήρωνε μέχρι τώρα. Οι Αμερικάνοι αρνούνται και το παζάρι συνεχίζεται. Τη νύφη την πλήρωσε ο πακιστανός πρόεδρος, που πήγε με άδεια χέρια στο Σικάγο, και ο Ομπάμα αρνήθηκε να τον συναντήσει.
Στην πραγματικότητα, η σύνοδος κορυφής του Σικάγο επιβεβαίωσε την αποτυχία και της τελευταίας αμερικάνικης στρατηγικής, της περιβόητης «surge», την ενίσχυση δηλαδή των αμερικάνικων στρατευμάτων στο Αφγανιστάν με την αποστολή επιπλέον 30.000 στρατιωτών στο Αφγανιστάν το 2009 μετά την εκλογή Ομπάμα. Επιβεβαίωσε, με άλλα λόγια, το πλήρες αδιέξοδο, το άδηλο μέλλον που αντιμετωπίζουν οι Αμερικάνοι στο Αφγανιστάν. Γιατί ακόμη και οι περιορισμένοι στόχοι που έθεσε η νατοϊκή σύνοδος είναι στον αέρα.
Με βάση τη νατοϊκή στρατηγική, ο αρχηγός των αμερικανονατοϊκών δυνάμεων στο Αφγανιστάν, ο στρατηγός Τζον Αλεν, έχει θέσει ως βασικό στόχο την εκπαίδευση του αφγανικού στρατού ώστε να γίνει αξιόπιστη και αξιόμαχη δύναμη, ικανή να αναλάβει ηγετικό ρόλο στις στρατιωτικές επιχειρήσεις μέχρι τα μέσα του 2013 και την πλήρη ευθύνη για την ασφάλεια της χώρας και τη συνέχιση του πολέμου εναντίον των Ταλιμπάν στο τέλος του 2014. Ομως με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, αυτός ο στόχος φαίνεται ανέφικτος. Γιατί, όπως έχει διαπιστωθεί από διάφορες έρευνες υπάρχει σοβαρό πρόβλημα συνεργασίας ανάμεσα σε αμερικάνους στρατιώτες και εκπαιδευτές και αφγανούς στρατιώτες και εκπαιδευόμενους. Υπάρχουν αμοιβαία αισθήματα καχυποψίας, δυσπιστίας, εχθρότητας και μίσους. Αυτά μεταφράζονται στην πράξη με ταπεινωτικές και εκδικητικές συμπεριφορές, με ανταλλαγές πυρών μεταξύ τους, με τα συνεχώς αυξανόμενα περιστατικά φονικών επιθέσεων από αφγανούς στρατιώτες εναντίον νατοϊκών και κυρίως αμερικάνων στρατιωτών, με μεγάλο αριθμό λιποταξιών. Ακόμη και με συνεργασία αφγανών στρατιωτών και διοικητών με τους Ταλιμπάν. Χαρακτηριστικό είναι σχετικό δημοσίευμα των βρετανικών «Sunday Times» (13/5/12), το οποίο, μεταξύ άλλων, αναφέρει ότι μέλη του αφγανικού στρατού συνάπτουν μυστικές συμφωνίες με τους Ταλιμπάν, απειλώντας να υπονομεύσουν την ικανότητα των αφγανικών αρχών να διατηρήσουν τον έλεγχο καθώς τα νατοϊκά στρατεύματα ετοιμάζονται να παραδώσουν την εξουσία στις δυνάμεις ασφάλειας της χώρας.
Στην επαρχία Γκαζνί, μία ώρα από την Καμπούλ, ο αφγανός υπολοχαγός Μοχάμαντ Ουαλί παραδέχτηκε στην εφημερίδα ότι ο ίδιος και ο τοπικός διοικητής των Ταλιμπάν συνεργάζονται. Μοιράζονται τις πληροφορίες για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, σχεδιάζουν να λεηλατούν κονβόι με νατοϊκά εφόδια και μοιράζονται τα λάφυρα. Το σχέδιο είναι απλό. Οταν οι Ταλιμπάν επιτίθενται σε κονβόι, οι αφγανοί στρατιώτες μένουν στις βάσεις τους και η μοιρασιά γίνεται αργότερα. Ο τοπικός ηγέτης των Ταλιμπάν Μοχάμαντ Χασάν είπε στους «Sunday Times» ότι έχει χτυπήσει δεκάδες κονβόι μ’ αυτόν τον τρόπο.
Η εφημερίδα επισημαίνει επίσης ότι το 20% των κονβόι με νατοϊκά εφόδια δέχονται επιθέσεις, όμως το ΝΑΤΟ και η αφγανική κυβέρνηση υποβαθμίζουν τη σημασία τέτοιων εκεχειριών και άτυπων συμφωνιών, παρόλο που σε εσωτερικές εκτιμήσεις το ΝΑΤΟ παραδέχεται ότι υπάρχει «καταφανής αύξηση» πληροφοριών που δείχνουν συνεργασία μεταξύ εκπαιδευμένων από το ΝΑΤΟ αφγανικών δυνάμεων ασφάλειας και Ταλιμπάν.
Ο δεύτερος κρίσιμος παράγοντας είναι οι Ταλιμπάν, που γνωρίζουν ότι ο χρόνος είναι με το μέρος τους , δεν δείχνουν διατεθειμένοι να αποδε- χτούν τους όρους των Αμερικάνων, επιμένουν στην άμεση αποχώρηση όλων των ξένων στρατευμάτων από τη χώρα και έχουν καταγγείλει την περιβόητη αμερικανοαφγανική συμφωνία Στρατηγικής Συνεργασίας. Η συμφωνία αυτή, οι ακριβείς όροι της οποίας παραμένουν μυστικοί, προβλέπει τη διατήρηση τουλάχιστον μέχρι το 2024 της αμερικάνικης στρατιωτικής παρουσίας στο Αφγανιστάν σε ρόλο εκπαιδευτικό και συμβουλευτικό αλλά και με συμμετοχή σε «αντιτρομοκρατικές» επιχειρήσεις. Ωστόσο, ακόμη και η τύχη αυτής της συμφωνίας είναι στον αέρα καθώς οι εξελίξεις είναι απρόβλεπτες και άγνωστο το τοπίο που θα διαμορφωθεί στα επόμενα δύο χρόνια.
