Τα καμπανάκια του κινδύνου χτύπησαν ξανά μετά από έξι χρόνια «ανάκαμψης» της αμερικάνικης οικονομίας. Η δημοσιοποίηση της προκαταρκτικής έκθεσης για το ρυθμό ανάπτυξης της αμερικάνικης οικονομίας το τελευταίο τρίμηνο του 2007 (δημοσιεύτηκε στα τέλη του περασμένου μήνα) αποτύπωσε και με αριθμούς αυτό που είχε αρχίσει να φαίνεται από τον περασμένο Αύγουστο, όταν η κρίση των επισφαλών στεγαστικών δανείων συγκλόνισε τη χώρα. Τώρα, με το ΑΕΠ να αυξάνεται μόλις κατά 0.6% στο τελευταίο τρίμηνο του 2007, κανείς δεν πιστεύει ότι η αμερικάνικη οικονομία θα αποφύγει την κρίση.
Μια κρίση που άρχισε να πονάει τις τσέπες των αμερικάνων καπιταλιστών. «Τα φτωχά αποτελέσματα του τραπεζικού τομέα στο τέταρτο τρίμηνο (του 2007) πρόκειται μάλλον να οδηγήσουν στη μεγαλύτερη πτώση των τετραμηνιαίων κερδών των μεγάλων αμερικάνικων εταιριών μέσα σε έξι χρόνια. Με το 73% των επιχειρήσεων της S&P 500 να έχουν δώσει στοιχεία, τα συνολικά κέρδη του τέταρτου τριμήνου βρίσκονται στο όριο της πτώσης κατά 20.1% σε σχέση με ένα χρόνο πριν, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία από την Thomson Financial. Αυτό είναι πολύ χειρότερο από αυτό που αναμενόταν πολύ πρόσφατα, την 1η Γενάρη, όταν οι αναλυτές προέβλεπαν πτώση της τάξης του 9.4%» (CNN Money, 11/2/2008). «Δυστυχώς για τους επενδυτές, η οικονομική επιβράδυνση μάλλον θα κάνει τα πράγματα χειρότερα τα επόμενα δύο τρίμηνα», αναφέρεται στο ίδιο άρθρο, μη αφήνοντας καμία αμφιβολία πλέον ότι ο αμερικάνικος καπιταλισμός έχει ήδη μπει στη φάση μιας νέας οικονομικής κρίσης. Μιας κρίσης που φαίνεται να είναι πιο βαθιά από την κρίση που έπληξε την αμερικάνικη οικονομία το 2001, τότε που επί τρία συνεχή τρίμηνα το αμερικάνικο ΑΕΠ έπεφτε, με αποτέλεσμα πάνω από 2 εκατομμύρια εργαζόμενοι να χάσουν τις δουλειές τους.
♦ Εκρηξη ανεργίας
Το συμπέρασμα αυτό, ότι δηλαδή η κρίση είναι προ των πυλών και φαίνεται να είναι δριμύτερη, δεν το βγάζουμε αυθαίρετα. Προκύπτει από τα στοιχεία που δίνουν οι αμερικάνικοι οικονομικοί οργανισμοί, όπως το Κέντρο Δημοσιονομικών και Πολιτικών Προτεραιοτήτων (Center on Budget and Policy Priorities), ένα μη κυβερνητικό αμερικάνικο οικονομικό ινστιτούτο, αλλά και από τις προσπάθειες της Ομοσπονδιακής Τράπεζας να φτηνύνει το χρήμα μειώνοντας τα επιτόκια, μήπως και δώσει μια ανάσα στις επιχειρήσεις μέσω φτηνότερου δανεισμού.
Η ανεργία έχει ήδη αγγίξει το 5% (η επίσημα καταγεγραμμένη ανεργία, για να μην ξεχνιόμαστε, μια και στην Αμερική, αν δουλεύεις έστω και μία ώρα τη βδομάδα δεν είσαι άνεργος) σημειώνοντας μια αύξηση της τάξης του 25% από το 4% των προηγούμενων χρόνων. Το ποσοστό φτάνει σε διψήφια νούμερα (11%) στο βιομηχανικό τομέα (Economic Policy Institute, 1/2/08). Η τελευταία έκθεση για την απασχόληση, που δημοσίευσε το υπουργείο Εργασίας των ΗΠΑ, δεν αφήνει περιθώρια για αισιοδοξία: «Αυξάνεται το ποσοστό των ανέργων που έψαχναν για δουλειά για πάνω από μισό χρόνο και βρίσκονται ακόμα εκτός εργασίας (η ομάδα που ξεπέρασε τα όρια δικαιώματος επιδομάτων ανεργίας). Τον Ιανουάριο, το 18.3% των ανέργων έψαχνε για δουλειά τουλάχιστον για 27 εβδομάδες (τα επιδόματα ανεργίας κόβονται μετά από 26 εβδομάδες στις περισσότερες Πολιτείες). Αντίθετα, στην αρχή της τελευταίας οικονομικής ύφεσης το Μάρτιο του 2001, οι μακροχρόνια άνεργοι αποτελούσαν μόνο στο 11.1% επί του συνόλου των ανέργων εργατών. Το ποσοστό των ανέργων που έχουν βρεθεί εκτός εργασίας για τόσο πολύ είναι ασυνήθιστα υψηλό γι’ αυτό το σημείο του οικονομικού κύκλου» (δήλωση του Τσαντ Στόουν, επικεφαλής οικονομολόγου του αμερικάνικου Κέντρου Δημοσιονομικών και Πολιτικών Προτεραιοτήτων – Center on Budget and Policy Priorities, επί της έκθεσης για την απασχόληση του Γενάρη του 2008, 1/2/2008).
Φυσικά το γεγονός αυτό δεν έκανε να ιδρώσει το αυτί του Λευκού Οίκου που αρνήθηκε να αυξηθεί το χρονικό διάστημα παροχής των επιδομάτων ανεργίας.
♦ Η χειρότερη «ανάκαμψη»…
Αυτό όμως που αξίζει να σημειωθεί ιδιαίτερα δεν είναι το γεγονός ότι η αμερικάνικη οικονομία περνά σε φάση κρίσης, αλλά ο χαρακτήρας της εξαετούς ανάκαμψης την οποία εγκαταλείπει. Οχι λίγες φορές έχουμε ισχυριστεί από αυτή εδώ την εφημερίδα, ότι οι εποχές που μεταξύ των περιοδικών κρίσεων που ξεσπούν στις καπιταλιστικές οικονομίες σημειώνονταν φάσεις αναζωογόνησης και άνθισης έχουν περάσει ανεπιστρεπτί. Τώρα, οι κρίσεις ακολουθούνται από «ανακάμψεις» που κάθε άλλο παρά άνθιση μπορούν να θεωρηθούν. Αυτό φάνηκε ανάγλυφα στην εποχή της εξαετούς ανάκαμψης της αμερικάνικης οικονομίας.
Σύμφωνα με άρθρο τριών οικονομολόγων του «Κέντρου Δημοσιονομικών και Πολιτικών Προτεραιοτήτων» («Πόσο ισχυρή είναι η παρούσα οικονομική επέκταση;», άρθρο των Aviva Aron-Dine, Chad Stone, και Richard Kogan, 14/1/2008), η τελευταία ανάκαμψη ήταν η χειρότερη από όλες τις προηγούμενες μεταπολεμικά. Συγκρίνοντας επτά δείκτες της οικονομίας (Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν, Κατανάλωση, Επενδύσεις, Καθαρές Αξίες, Μισθοί & Ημερομίσθια, Απασχόληση και Κέρδη εταιριών), οι τρεις αμερικάνοι οικονομολόγοι κατέληξαν στα παρακάτω συμπεράσματα, που αξίζει να διαβάσει κανείς:
«1. Για τους έξι από τους επτά δείκτες, ο ρυθμός ανάπτυξης κατά την παρούσα περίοδο (σ.σ. ανάκαμψης) είναι κάτω από το μέσο ρυθμό ανάπτυξης για τις συγκρίσιμες περιόδους των μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οικονομικών ανακάμψεων. Είναι αξιοσημείωτο ότι κατά τη διάρκεια της παρούσας ανάκαμψης, η οικονομία ήταν από τις πιο αδύναμες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο σε σχέση τόσο με την συνολική οικονομική ανάπτυξη όσο και με την ανάπτυξη των σταθερών ξένων επενδύσεων…
2. Η αγορά εργασίας επίσης ήταν η πλέον αδύναμη κατά τη διάρκεια της παρούσας ανάκαμψης. Τόσο η αύξηση της απασχόλησης όσο και η αύξηση των μισθών και των ημερομισθίων ήταν από τις πιο αδύναμες κατά τη διάρκεια της παρούσας ανάκαμψης ως σύνολο, από οποιαδήποτε περίοδο ανάκαμψης από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
3. Η παρούσα περίοδος ξεπέρασε τον μέσο όρο των μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο περιόδων ανάκαμψης μόνο σε ένα τομέα: τα κέρδη των εταιριών, τα οποία αυξήθηκαν πολύ περισσότερο από το μέσο όρο (σ.σ. όλων των προηγούμενων περιόδων ανάκαμψης)».
Πιο αναλυτικά, τα αποτελέσματα της ανάλυσης των τριών οικονομολόγων (για τους τρεις από τους επτά δείκτες, δηλαδή τις αυξήσεις των μισθών, την απασχόληση και τα κέρδη των εταιριών) φαίνονται στο διάγραμμα που φτιάξαμε με βάση τα στοιχεία που αυτοί δίνουν. Εχουμε λοιπόν: Από το Νοέμβρη του 2001 (δηλαδή από τότε που επίσημα η αμερικάνικη κρίση τερματίστηκε και ξεκίνησε η «ανάκαμψη»), η απασχόληση αυξήθηκε κατά ένα μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξης του 0.9%, δηλαδή κοντά στο ένα τρίτο του ποσοστού 2.5% ετησίως, που σημειωνόνταν κατά μέσο όρο στις συγκρίσιμες μεταπολεμικές περιόδους «ανάκαμψης». Οι μισθοί για την ίδια περίοδο, αυξήθηκαν κατά 1.9% κατά μέσο όρο ετήσια, δηλαδή το μισό από το 3.8% του μέσου όρου των αντίστοιχων μεταπολεμικών περιόδων. Μοναδική παραφωνία τα κέρδη των εταιριών, που αυξάνονταν κάθε χρόνο κατά 10.3% κατά μέσο όρο, δηλαδή κοντά μιάμιση φορά από το 7.4% που αυξάνονταν κάθε χρόνο κατά μέσο όρο στις προηγούμενες περιόδους!
Η «ανάκαμψη» λοιπόν αφορούσε πρώτα και κύρια στις τσέπες των καπιταλιστών και όχι στο σύνολο της οικονομίας και την κατάσταση της εργατικής τάξης. Η τελευταία δεν είδε τίποτα καλύτερο στα τελευταία έξι χρόνια «ανάκαμψης», ενώ περιμένει τα χειρότερα από τη νέα κρίση που έρχεται…
