Η NAFTA πέθανε, ζήτω η USMCA!

Πώς γίνεται να έχει συναφθεί συμφωνία «ελεύθερου εμπορίου» και οι δασμοί σε σημαντικά εμπορεύματα, όπως ο χάλυβας και το αλουμίνιο, να παραμένουν σε ισχύ; Αυτό μόνο στα μυαλά αυτών που την σύναψαν μπορεί να εξηγηθεί. Κι όμως, έγινε πράξη με την αντικατάσταση της NAFTA (Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου Βόρειας Αμερικής), 24 χρόνια μετά από τη σύναψή της, από την USMCA (Συμφωνία ΗΠΑ-Μεξικού-Καναδά) την περασμένη Κυριακή το βράδυ, μισή ώρα πριν λήξει το αμερικάνικο τελεσίγραφο για την επίτευξη «συμφωνίας αρχών» με τον Καναδά.
 
Οι ΗΠΑ, έχοντας συνάψει από τα τέλη του Αυγούστου αντίστοιχη συμφωνία με το Μεξικό, έβαλαν εκβιαστικά και τον Καναδά στο παιχνίδι, προκειμένου να αντικαταστήσουν τη NAFTA που ο Τραμπ χαρακτήριζε «καταστροφική» για το αμερικάνικο εμπόριο.
 
Μπορεί ο χαρακτηρισμός να ήταν υπερβολικός, ωστόσο ο Τραμπ δεν είχε άδικο από τη μεριά του να ζητά την αντικατάσταση της NAFTA. Δεν έκανε του κεφαλιού του. Τέτοια πράγματα παραείναι σημαντικά για να τα αφήνει το αμερικάνικο κεφάλαιο στη διακριτική ευχέρεια του εκάστοτε προέδρου. Ο Τραμπ ακολούθησε τις οδηγίες των οικονομικών επιτελείων που δρουν για λογαριασμό του αμερικάνικου κεφαλαίου. Από τη στιγμή που τα  οικονομικά στοιχεία για τη NAFTA δε συνέφεραν το αμερικάνικο κεφάλαιο, η NAFTA έπρεπε να πεθάνει, όπως κι έγινε.
 
Τον περασμένο Μάρτη είχαμε κάνει αναφορά από αυτές εδώ τις στήλες (βλ. https://www.eksegersi.gr/issue/954/Διεθνή/30348.Στριμώχνονται-οι-ΗΠΑ-στο-διεθνές-εμπόριο) στην έκθεση της Διεύθυνσης Διεθνούς Εμπορίου του υπουργείου Εμπορίου των ΗΠΑ με τίτλο: US produced value in US imports from NAFTA (Η παραγόμενη αξία στις ΗΠΑ που εμπεριέχεται στις αμερικάνικες εισαγωγές από την NAFTA), που δημοσιεύτηκε στις 22 Σεπτέμβρη του 2017 (βλ. https://www.commerce.gov/sites/commerce.gov/files/us-produced-value-in-us-imports-from-nafta.pdf). Εκεί επισημαινόταν ότι το ποσοστό των αξιών που παρήχθησαν στις ΗΠΑ και εμπεριέχονταν στα εισαγόμενα προϊόντα από το Μεξικό έπεσε από το 26%, που ήταν το 1995, στο 16% το 2011. Το ίδιο ίσχυε και για το ποσοστό των αξιών που παρήχθησαν στις ΗΠΑ αλλά ανήκαν στα εισαγόμενα από τον Καναδά προϊόντα. Από το 21%, που ήταν το 1995, έπεσε στο 15% το 2011. Οπως επεσήμαινε η έκθεση, η πτώση του μεριδίου των ΗΠΑ στα εισαγόμενα προϊόντα από τις χώρες της NAFTA ήταν ιδιαίτερα αισθητή στον τομέα των αυτοκινήτων, όπου το μερίδιο των ΗΠΑ στις εισαγωγές από το Μεξικό και τον Καναδά έπεσε κατά 8% από το 1995 μέχρι το 2011. Η ίδια εικόνα (αν και σε χαμηλότερο βαθμό) ισχύει και για τις εισαγωγές βασικών μετάλλων που κατέχουν τη δεύτερη θέση στις εισαγωγές από τις χώρες της NAFTA.
 
Τι σημαίνουν αυτά; Οτι ολοένα και λιγότερες αξίες παράγονται στις ΗΠΑ και επιστρέφουν πίσω με το διεθνές εμπόριο (ως μέρη έτοιμων εισαγόμενων προϊόντων). Αυτό δεν οφείλεται μόνο στην ανάπτυξη των διεθνών ανταγωνιστών τους, αλλά και στην εξαγωγή κεφαλαίου που οι ΗΠΑ κάνουν στο εξωτερικό, προτιμώντας να παράγουν αξίες σε άλλες χώρες (με φτηνότερο εργατικό δυναμικό και λιγότερα δικαιώματα) παρά να τις παράξουν στο εσωτερικό.
 
Ως αντιστάθμισμα της εξαγωγής κεφαλαίου, η συμφωνία προβλέπει το 40-45% της αξίας των αυτοκινήτων που παράγονται εντός των τριών αυτών χωρών να παράγονται σε περιοχές που το ωρομίσθιο είναι 16 δολάρια την ώρα. Με αυτό τον τρόπο υποτίθεται ότι θα μειωθεί η χρήση φτηνής εργατικής δύναμης που σήμερα χρησιμοποιούν οι βιομηχανίες. Ομως ποιος θα τις ελέγξει; Τη στιγμή που η λέξη «ανταγωνιστικότητα» αντηχεί σαν ιερό καθήκον (πιο ιερό κι από τις… δέκα εντολές) και η φτηνή εργατική δύναμη είναι ένας από τους παράγοντές της, ποιος θα τολμήσει να βάλει στο στόχαστρο τους καπιταλιστές που τη χρησιμοποιούν;
 
Σημαντικό κέρδος για τις ΗΠΑ ήταν ότι απαίτησαν να ενταφιαστεί η προηγούμενη συμφωνία και να γίνει μία νέα, με βάση την καλύτερη εξυπηρέτηση των συμφερόντων του αμερικάνικου κεφαλαίου. Το Μεξικό το είχαν στο τσεπάκι τους έτσι κι αλλιώς. Ο Καναδάς όμως έπρεπε να στριμωχτεί, πράγμα που έγινε. Κατάφεραν έτσι να χαλαρώσει ο Καναδάς τα εμπόδια στις πωλήσεις αμερικάνικων γαλακτοκομικών και να δεχτεί μία «οροφή» στις πωλήσεις αυτοκινήτων στις ΗΠΑ, ώστε αυτά να μην ξεπερνούν τα 2.6 εκατομμύρια το χρόνο.
 
Από την άλλη, ο Καναδάς κατάφερε να κρατήσει το μηχανισμό διαιτησίας που οι Αμερικάνοι ήθελαν να καταργήσουν, προκειμένου να προστατεύσει ορισμένους τομείς (όπως η ξυλεία) από μελλοντικούς δασμούς.
 
Ομως οι δασμοί στο αλουμίνιο και το χάλυβα έμειναν ανέπαφοι και για τον Καναδά και για το Μεξικό, παρά το γεγονός ότι αυτό πλήττει σημαντικά τον Καναδά, του οποίου το 88% των εξαγωγών χάλυβα πάει στις ΗΠΑ που είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας χάλυβα στον κόσμο.
 
Αυτό δείχνει ότι η νέα συμφωνία κάθε άλλο παρά «ελεύθερου εμπορίου» είναι. Η ουσία της θα φανεί στις λεπτομέρειες, που ακόμα δεν έχουν καθοριστεί, οι οποίες θα διαμορφωθούν από τους συσχετισμούς οικονομικών δυνάμεων, που για την ώρα φαίνεται ότι γέρνουν περισσότερο προς τις ΗΠΑ, αφού πέτυχαν να στριμώξουν τον Καναδά για να αποδεχτεί και τη διατήρηση των δασμών, και την αυξημένη διείσδυση των ΗΠΑ στον τομέα των γαλακτοκομικών, και τον περιορισμό στις πωλήσεις καναδικών αυτοκινήτων στις ΗΠΑ. Ο Καναδάς διατήρησε μόνο ένα μηχανισμό που ήδη υπήρχε και ο Τριντό αναγκάστηκε να δηλώσει ότι θα αποζημιώσει τους παραγωγούς που θα χάσουν από τη συμφωνία. Αν δεν το έκανε αυτό, τότε θα ρίσκαρε την επιβολή δασμών της τάξης του 25% στην αυτοκινητοβιομηχανία, πράγμα για το οποίο απειλούσε ο Τραμπ.
 
Ολα αυτά περισσότερο με καλυμμένο εμπορικό πόλεμο μοιάζουν παρά με «ελεύθερο εμπόριο», το οποίο τόσα χρόνια μας λένε ότι πρεσβεύει ο σημερινός καπιταλισμός. Οι συμφωνίες που κλείνονται είναι πάντοτε ασταθείς και μπορεί να ανατραπούν ανά πάσα στιγμή, αν κάποια πλευρά θεωρήσει ότι την παίρνει να το κάνει. Η επιθετικότητα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού έναντι των υπολοίπων δε θα σταματήσει, όπως δε θα σταματήσουν τα αλληλομαχαιρώματα μεταξύ των «συμμάχων», παρά τα χαμόγελα και τις «θερμές» χειραψίες. Ετσι όμως λειτουργεί ο καπιταλισμός.