Μπορεί η βρετανίδα πρωθυπουργός Τερίζα Μέι να ξεκίνησε την ομιλία της στο συνέδριο των Συντηρητικών, που ολοκληρώθηκε αυτή τη βδομάδα στο Μπέρμιγχαμ, οδεύοντας προς το βήμα με… χορευτικές φιγούρες, υπό τους ήχους του Dancing Queen των ΑΒΒΑ, όμως δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα εξασφαλίσει… βασιλική ισοβιότητα, αποφεύγοντας το πολιτικό της τέλος. Αυτή τη φορά κινδυνεύει να χορέψει υπό τους ήχους ενός άλλου τραγουδιού του ίδιου συγκροτήματος (Βατερλό). Γνωρίζοντας ότι ο κλοιός γύρω της στενεύει, προειδοποίησε τους συνέδρους του κόμματός της ότι «αν βαδίζουμε σε διαφορετικές κατευθύνσεις, κυνηγώντας ο καθένας τις επιδιώξεις του για το τέλειο Brexit, κινδυνεύουμε να μείνουμε χωρίς Brexit καθόλου»!
Βαλτώνει η βρετανική οικονομία
Ολα αυτά συμβαίνουν με τη βρετανική οικονομία να μη βρίσκεται στα καλύτερά της, γεγονός που κάνει ακόμα πιο σφιχτό το γόρδιο δεσμό που ακούει στο όνομα BREXIT. Το 2018 δεν μπήκε καλά για τη Βρετανία, καθώς το πρώτο τρίμηνο σημειώθηκε η πιο μικρή αύξηση του ΑΕΠ της τελευταίας πενταετίας (αυξήθηκε μόλις κατά 0.1%, ποσοστό που ήταν το μικρότερο από το τέταρτο τρίμηνο του 2012), ενώ η ετήσια αύξηση ήταν η μισή του μέσου όρου της τελευταίας πενταετίας. Αυτό όμως δεν ήταν το χειρότερο. Πληθώρα οικονομικών μεγεθών αποτυπώνει κρισιακά φαινόμενα (βλ. https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/bulletins/grossdomesticproductpreliminaryestimate/januarytomarch2018). Αρνητικοί ρυθμοί ανάπτυξης του τομέα των κατασκευών (μείωση 3.3%), αλλά και του βιομηχανικού τομέα το πρώτο τρίμηνο, ενώ ο αριθμός των ατόμων που αδυνατούσαν να πληρώσουν τα δάνειά τους αυξήθηκε -σύμφωνα με τον Guardian (https://www.theguardian.com/business/2018/apr/27/uk-gdp-growth-rate-slows-first-quarter)- στα 27.388, αριθμός που είναι ο μεγαλύτερος από το 2012.
Αν και το δεύτερο τρίμηνο ήταν καλύτερο (το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 0.4%), η βιομηχανική παραγωγή σημείωσε αρνητικό ρυθμό ανάπτυξης για δεύτερο συνεχές τρίμηνο (βλ. https://www.theguardian.com/business/2018/aug/10/british-manufacturing-in-recession-despite-faster-uk-gdp-growth), μπαίνοντας και τυπικά σε «ύφεση»! Την ίδια στιγμή, το εμπορικό έλλειμμα διογκώθηκε κατά 4.7 δισ. στερλίνες, φτάνοντας στα 8.6 δισ. στερλίνες. Η εξάρτηση του βρετανικού εμπορίου από τις χώρες της ΕΕ αυξάνεται αντί να μειώνεται, αφού οι εισαγωγές και οι εξαγωγές αγαθών από την ΕΕ αυξήθηκαν περισσότερο από τις άλλες χώρες του κόσμου. Αυτό που έσωσε τη βρετανική οικονομία από την κατηφόρα ήταν ο τομέας των υπηρεσιών. Αρκεί, όμως, αυτό για να δώσει αισιοδοξία στα οικονομικά επιτελεία της κυβέρνησης;
«Χυλόπιτα» από την ΕΕ
Τα πράγματα εξακολουθούν να είναι δύσκολα για τη Βρετανία μετά από τη… «χυλόπιτα» που έφαγε από την ΕΕ (με την απόρριψη του σχεδίου Τσέκερς, όπως γράψαμε στο περασμένο φύλλο της «Κ») και τις μεγάλες διαφωνίες που υπάρχουν στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος (αλλά και της αντιπολίτευσης) για την πορεία προς την αποδέσμευση από την ΕΕ.
Οι πρόσφατες δηλώσεις του γάλλου υπουργού Οικονομικών, Μπρουνό Λεμέρ, ότι οι προτάσεις της Μέι για το BREXIT -αν υιοθετηθούν- θα πυροδοτήσουν το τέλος της Ευρώπης, αλλά και η λοιδορία των Βρετανών από τον Γιούνκερ («κάνουν σαν να είναι η ΕΕ που θα φύγει από τη Βρετανία και όχι το αντίθετο») δείχνει πόσο μεγάλο είναι το χάσμα με την ΕΕ.
Από την άλλη, οι δηλώσεις του υπέρμαχου του BREXIT και πρώην υπουργού Εξωτερικών, Μπόρις Τζόνσον, στο συνέδριο των Συντηρητικών, ότι το σχέδιο Τσέκερς που πρότεινε η Μέι ήταν μία απάτη (θεωρώντας ότι κάνει πολλές υποχωρήσεις στην ΕΕ και αναιρεί το Brexit), δείχνουν το τεράστιο κενό που υπάρχει μεταξύ των ευρωπαίων αξιωματούχων και των υπέρμαχων του «σκληρού» BREXIT στη Βρετανία.
Ενα κενό που η Μέι δεν πρόκειται με τίποτα να καλύψει, καθώς είναι στριμωγμένη μεταξύ δύο πλευρών. Της πλευράς του σκληρού Brexit, που υποστηρίζει μερίδα του Συντηρητικού Κόμματος και ενισχύεται από την εθνικιστική ιμπεριαλιστική προπαγάνδα που έχει πείσει ένα μέρος των ψηφοφόρων του για σκληρή στάση (ιδιαίτερα στο μεταναστευτικό), και της πλευράς όχι τόσο των Ευρωπαίων όσο της κυρίαρχης μερίδας των βρετανών καπιταλιστών, που εξακολουθούν να τονίζουν ότι η Βρετανία θα πρέπει να διατηρήσει ιδιαίτερες σχέσεις με την ΕΕ, προκειμένου να αποφευχθούν πάση θυσία οι δασμοί και τα εμπόδια στις συναλλαγές και τις πωλήσεις βρετανικών προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά.
Οι απαιτήσεις των καπιταλιστών
Στο πολυσέλιδο κείμενο που ανάρτησε ο σύνδεσμος των βρετανών καπιταλιστών CBI στην ιστοσελίδα του (βλ. https://www.cbi.org.uk/making-a-success-of-brexit/Introduction.html) επισημαίνονται οι έξι βασικές αρχές που κατά την άποψή τους θα πρέπει να διέπουν μία μελλοντική σχέση με την ΕΕ:
1. Μία σχέση χωρίς εμπόδια με τον μεγαλύτερο, στενότερο και πιο σημαντικό εμπορικό μας εταίρο.
2. Ενα ξεκάθαρο νομοθετικό σχέδιο που να δίνει βεβαιότητα βραχυπρόθεσμα αλλά και μακροπρόθεσμα, εξισορροπώντας την επιρροή, την πρόσβαση και τις ευκαιρίες.
3. Ενα μεταναστευτικό σύστημα που επιτρέπει στις επιχειρήσεις την πρόσβαση στην εργασία με προσόντα, που χρειάζονται για να παράγουν ανάπτυξη.
4. Μια ανανεωμένη αντίληψη για τις παγκόσμιες οικονομικές σχέσεις, με την επιχειρηματική κοινότητα στο επίκεντρό τους.
5. Μια προσέγγιση που να προστατεύει τα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
6. Μία απαλή έξοδος από την ΕΕ, αποφεύγοντας το «χείλος του γκρεμού» που θα προκαλέσει αναταραχή.
Στο ζήτημα των δασμών και της ελευθερίας να κάνουν μπίζνες με την ΕΕ, οι καπιταλιστές είναι ξεκάθαροι τονίζοντας για άλλη μία φορά: «Η άποψή μας δείχνει ότι η νέα σχέση με την ΕΕ θα πρέπει να είναι χωρίς δασμούς, με τα ελάχιστα εκτός των δασμών εμπόδια σε κάθε τομέα. Υπάρχουν ορισμένες εταιρίες που θεωρούν κρίσιμη την αποφυγή δασμών ενώ άλλες θέτουν ως προτεραιότητα την αποφυγή μη δασμολογικών εμποδίων στο εμπόριο, κυρίως στις υπηρεσίες» (βλ. https://www.cbi.org.uk/making-a-success-of-brexit/EU_trade.html).
Ο λόγος που οι καπιταλιστές ζητούν μαλακό Brexit είναι απλός: «Για κάθε κύριο τομέα της βρετανικής οικονομίας, η ΕΕ είναι περισσότερο σημαντική από κάθε άλλη διεθνή αγορά. Υπάρχουν, φυσικά, πολλές ξεχωριστές επιχειρήσεις, προϊόντα και προμηθευτές για τα οποία το εμπόριο με άλλες αγορές είναι περισσότερο σημαντικό, για παράδειγμα ο ρόλος της Νορβηγίας στην παροχή αργού πετρελαίου στη Βρετανία και η κυριαρχία των ΗΠΑ στην τεχνολογία πλατφορμών. Ωστόσο, περίπου το 44% των βρετανικών προϊόντων εξάγεται στην ΕΕ και το 53% των βρετανικών εισαγωγών είναι από την ΕΕ. Για πολλές εταιρίες αυτό σημαίνει ότι οι κύριοι προμηθευτές, πελάτες, εργολάβοι και παράγοντες έχουν βάση στην ΕΕ, και αυτό κάνει οικονομικά κρίσιμη μία σχέση χωρίς δασμούς μεταξύ Βρετανίας και ΕΕ».
Αυτό θα συνεχιστεί και μακροπρόθεσμα καθώς: «Η ΕΕ είναι η μεγαλύτερη αγορά σε στενή σχέση με τη Βρετανία και αυτό θα εξακολουθήσει να ισχύει για το ορατό μέλλον… Το 72% των εξαγωγών αγροτικών προϊόντων της Βρετανίας προορίζεται για την ΕΕ καθώς είναι λιγότερο πιθανό να λήξουν ή να καταστραφούν πριν φτάσουν στα καλάθια αγοράς των καταναλωτών. Αυτές οι πρακτικές θεωρήσεις σημαίνουν ότι τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της Βρετανίας βασίζονται σε μία σχέση χωρίς δασμούς με την ΕΕ». Τι θα γίνει όμως σε περίπτωση μη συμφωνίας; Οι καπιταλιστές και σ’ αυτό είναι ξεκάθαροι: «Χωρίς μία προνομιακή εμπορική συμφωνία με τη Βρετανία, η ΕΕ θα ήταν νομικά υποχρεωμένη να επιβάλει κάποιους δασμούς στα βρετανικά αγαθά, όπως κάνει και σε οποιαδήποτε τρίτη χώρα. Αυτό θα απειλούσε την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών, στις οποίες η ΕΕ θα έβαζε δασμούς. Για παράδειγμα η ΕΕ επιβάλλει δασμούς της τάξης του 12% στον εισαγόμενο ρουχισμό από τρίτες χώρες και κατά μέσον όρο 22% στα τρόφιμα και ποτά».
Αδιέξοδα
Πώς να συγκεραστούν τα παραπάνω με τους λεονταρισμούς της Μέι για ενδεχόμενη επιβολή βίζας στους ευρωπαίους πολίτες που θα ζητήσουν να εργαστούν στη Βρετανία, ενταφιάζοντας μία και καλή την «ελεύθερη μετακίνηση των πολιτών»; Μπορεί η βίζα να επιβληθεί σε άτομα με χαμηλότερο εισοδηματικό επίπεδο και να δίνει προτεραιότητα στους ειδικευμένους, δεν παύει όμως να αντιτίθεται στις απαιτήσεις της ΕΕ, η οποία -για την ώρα τουλάχιστον- δεν κάνει τη χάρη στη Βρετανία να αποδεχτεί τέτοια πράγματα (και προνομιακή σχέση με την ΕΕ, και εμπόδια στην ελεύθερη μετακίνηση των πολιτών).
Για ποια ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μπορεί να γίνεται λόγος όταν η Βρετανία θα χωρίσει τους λογαριασμούς της με την ΕΕ στο πλαίσιο της «ανάκτησης του ελέγχου των οικονομικών της» και δε θα πληρώνει δεκάρα στις Βρυξέλλες;
Σε ένα πράγμα συμφωνούμε με τη Μέι. Οτι η ΕΕ δεν είναι «Σοβιετική Ενωση». Η Σοβιετική Ενωση (για όσο καιρό ήταν πραγματικά σοβιετική και όχι κρατικο-καπιταλιστική) αποτελούσε εθελοντική ένωση χωρών με στόχο την κατάργηση της εκμετάλλευσης της μισθωτής εργασίας και όχι λυκοσυμμαχία για τα συμφέροντα των ισχυρότερων ιμπεριαλιστικών κεφαλαίων της Ευρώπης. Στη λυκοσυμμαχία δεν υπάρχουν άλλες αρχές εκτός από μία: τη δύναμη του χρήματος. Κι εκεί είναι που η Βρετανία χωλαίνει απέναντι στα συνασπισμένα κεφάλαια των υπολοίπων, ακόμα κι αν μέσα σε αυτά δεν υπάρχει ενότητα αλλά πληθώρα αντιθέσεων.
