Οξύνεται η πολιτική κρίση στη Βολιβία μετά την αναμενόμενη υπερψήφιση της αυτονομίας στο δημοψήφισμα που πραγματοποιήθηκε από τις τοπικές αρχές στις 4 Μαΐου στη Σάντα Κρους, την πλουσιότερη και πολυπληθέστερη επαρχία της χώρας. Αναμένεται να ακολουθήσουν τον επόμενο μήνα τρεις ακόμη επαρχίες, η Ταρίχα, η Πάντο και η Μπενί.
Οι επαρχίες αυτές, γνωστές ως Media Luna, καταλαμβάνουν τα πεδινά και πιο αποδοτικά εδάφη της ανατολικής Βολιβίας και διαθέτουν μεγάλα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου καθώς και τεράστιες φάρμες που ανήκουν σε λευκούς γαιοκτήμονες. Είναι η «άλλη» Βολιβία, όπου βρίσκεται συγκεντρωμένη η οικονομική ελίτ, στην πλειοψηφία λευκοί απόγονοι των ευρωπαίων αποικιοκρατών, με δεξιούς κυβερνήτες, που αντιτίθενται στην πολιτική του Μοράλες, που επιχειρεί να πάρει κάποια μέτρα που θα βελτιώσουν στοιχειωδώς τη θέση και το βιοτικό επίπεδο των ινδιάνικων φυλών, που αποτελούν περισσότερο από το 60% του πληθυσμού, και της φτωχολογιάς στα αστικά κέντρα. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι κυβερνήτες των επαρχιών αυτών προχωρούν σε τοπικά δημοψηφίσματα, παρόλο που στο εθνικό δημοψήφισμα που έγινε τον Ιού-λιο του 2006 καταψηφίστηκε το δικαίωμα αυτονομίας των επαρχιών.
Επίκεντρο της σύγκρουσης ανάμεσα στην κυβέρνηση του Εβο Μοράλες και τη δεξιά αντιπολίτευση είναι η αγροτική μεταρρύθμιση και το νέο σύνταγμα της χώρας, το οποίο ψηφίστηκε μόνο από τα προσκείμενα στην κυβέρνηση κόμματα τον περασμένο Δεκέμβριο. Η αντιπολίτευση, αφού προσπάθησε να εμποδίσει με πολυήμερες βίαιες διαδηλώσεις τη σύγκληση της Συντακτικής Συνέλευσης, απείχε από την ψηφοφορία. Η αστική τάξη και οι κυβερνήτες των επαρχιών της Media Luna αντιδρούν έντονα στην ενίσχυση του κεντρικού κρατικού ελέγχου στη διαχείρηση του ενεργειακού πλού-του της χώρας, που προωθείται με την πολιτική των εθνικοποιήσεων από την κυβέρνηση Μοράλες, και στη διανομή της ακαλλιέργητης γης στους ακτήμονες, γιατί θέλουν να παραμείνουν άθικτες οι τεράστιες αγροτικές εκτάσεις που κατέχουν.
Η κόντρα για τη γη έχει μια ιδιαίτερη πτυχή στην επαρχία Σάντα Κρους, τόπο καταγωγής των Ινδιάνων Γκουαράγιο. Οι Γκουαράγιο αγωνίζονται να πάρουν πίσω τη γη που ισχυρίζονται ότι κάποιοι την ιδιοποιήθηκαν παράνομα και η κυβέρνηση Μοράλες τους υποστηρίζει. Εχουν καταθέσει αγωγή κατά του Μπράνκο Μάρκοβιτς (κροατικής καταγωγής), υποστηρίζοντας ότι έχει ιδιοποιηθεί παράνομα 14.000 εκτάρια. Ο Μάρκοβιτς, που ισχυρίζεται ότι η αγωγή εναντίον του έχει πολιτικά κίνητρα, είναι από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Σάντα Κρους, πρωτεργάτης του κινήματος για την αυτονομία και επικεφαλής της Πολιτικής Επιτροπής της Σάντα Κρους για την αυτονομία. Η Ενωση Νεολαίας της Σάντα Κρους, που παραδέχεται ανοιχτά ότι έχει σχέσεις με την ισπανική φασιστική «Φάλαγγα», συνεργάζεται στενά με την Πολιτική Επιτροπή και κατηγορείται από τους Γκουαράγιο και την κυβέρνηση Μοράλες ότι είναι παραστρατιωτικοί, που τρομοκρατούν και κάνουν επιθέσεις εναντίον φιλοκυβερνητικών πολιτών.
Τα σημεία – κλειδιά του καταστατικού για την αυτονομία της Σάντα Κρους είναι:
⇒ Η Σάντα Κρους θα έχει άμεσα εκλεγμένο από το λαό κυβερνήτη και εκλεγμένη συνέλευση, με εξουσίες να νομοθετούν για διάφορα ζητήματα, από τη δικαιοσύνη μέχρι τη φορολογία.
⇒ Η Σάντα Κρους θα καθορίζει τη δική της πολιτική για τη φορολογία, τις τηλεπικοινωνίες, τη στέγαση, τη γη, τη μετανάστευση και τις σιδηροδρομικές μεταφορές.
⇒ Ο κυβερνήτης θα έχει το δικαίωμα να υπογράφει διεθνείς συμφωνίες.
⇒ Η Σάντα Κρους θα έχει το δικαίωμα να συγκροτήσει και να διοικεί τη δική της αστυνομία.
⇒ Ο κυβερνήτης, ο αναπληρωτής κυβερνήτης και οι ηγέτες των 15 διαμερισμάτων της επαρχίας θα έχουν δικαστική ασυλία.
Αμέσως μετά τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος ο έπαρχος της Σάντα Κρους ανακοίνωσε ότι θα καταργήσει μερικές κυβερνητικές αποφάσεις και ιδιαίτερα εκείνη που δεσμεύει ένα ποσοστό των εσόδων από τις εξαγωγές φυσικού αερίου, που θα πήγαιναν στα ταμεία των ανατολικών επαρχιών, για να χρηματοδοτηθεί μια εθνική σύνταξη για όλους τους ηλικιωμένους.
Το Εθνικό Εκλογικό Δικαστήριο και η κυβέρνηση χαρακτήρισαν το δημοψήφισμα παράνομο και αντισυνταγματικό, γιατί μόνο η βουλή της χώρας έχει το δικαίωμα να αποφασίσει τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Ο Εβο Μοράλες κατήγγειλε την αντιπολίτευση ότι με τα δημοψηφίσματα προωθεί τη διάσπαση και το διαμελισμό της χώρας, κάλεσε σε αποχή το λαό (στη Σάντα Κρους η αποχή ήταν κατά μέσο όρο γύρω στο 40%) και δήλωσε ότι θα αγνοήσει το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πίσω από το αποκαλούμενο κίνημα για την αυτονομία δε βρίσκεται μόνο η αστική τάξη της Media Luna αλλά και ο Λευκός Οίκος, που θέλει να θέσει υπό τον έλεγχό του τον ενεργειακό πλούτο της χώρας και να στριμώξει την κυβέρνηση Μοράλες. Ο αντιπρόεδρος της Βολιβίας, Αλβάρο Γκαρσία, κατηγόρησε την αμερικάνικη πρεσβεία ότι χρηματοδοτεί «εκδόσεις, ταξίδια και σεμινάρια για να βοηθήσει την αντιπολίτευση να αναπτύξει μια ιδεολογική και πολιτική πλατφόρμα αντίστασης», ενώ πρόσφατη έρευνα της αμερικάνας δικηγόρου Εβα Κόλινγκερ αποκάλυψε ότι οι ΗΠΑ από το 2005 χορηγούν κάθε χρόνο περισσότερα από 120 εκατομμύρια δολάρια σε ομάδες της βολιβιανής αντιπολίτευσης και ΜΚΟ, μέσω οργανώσεων όπως η USAID και η National Endowment for Democracy.
Είναι φανερό ότι, αν εφαρμοστεί το καταστατικό της αυτονομίας που εγκρίθηκε με το δημοψήφισμα της Σάντα Κρους, η Βολιβία θα μετατραπεί σε μια συνομοσπονδία, με ισχυρά ομοσπονδιακά κρατίδια και αδύναμη κεντρική κυβέρνηση. Ο κυβερνήτης της Σάντα Κρους έχει χρονικό περιθώριο 120 ημερών για να το εφαρμόσει. Το ερώτημα είναι αν ο ίδιος και οι κυβερνήτες των υπόλοιπων ανατολικών επαρχιών που τάσσονται υπέρ της αυτονομίας θα προχωρήσουν σ’ αυτό το βήμα. Στο ερώτημα αυτό δεν μπορεί αυτή τη στιγμή να δοθεί απάντηση.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος ενισχύει τη διαπραγματευτική θέση της αντιπολίτευσης και στριμώχνει την κυβέρνηση Μοράλες. Γεγονός που θα αξιοποιηθεί κατάλληλα στο νέο γύρο διαπραγματεύσεων που θα γίνει πιθανότατα το επόμενο διάστημα. Αλλωστε, ο Εβο Μοράλες έχει δηλώσει ότι είναι διατεθειμένος να επανεξετάσει το ζήτημα της αυτονομίας στο πλαίσιο του νέου συντάγματος. Το ζήτημα είναι τι υποχωρήσεις είναι διατεθειμένες να κάνουν οι δυο πλευρές για να καταλήξουν σε κάποιο συμβιβασμό. Πάντως, οι πρωτεργάτες του αποκαλούμενου κινήματος της αυτονομίας είναι σίγουρο ότι θα το παίξουν πολύ σκληροί, όχι μόνο γιατί θέλουν να διασφαλίσουν και να προωθήσουν παραπέρα τα συμφέροντά τους, αλλά και γιατί θέλουν να αποδυναμώσουν και να ταπεινώσουν την κυβέρνηση Μοράλες. Οχι γιατί τα συμφέροντά τους κινδυνεύουν από την πολιτική της, αλλά γι’ αυτό που συμβολίζει η εκλογή του Μοράλες, την αφύπνιση της φτωχολογιάς και των εξαθλιωμένων ιθαγενών ινδιάνικων φυλών της Λατινικής Αμερικής. Γι’ αυτό και οι μέρες που έρχονται θα είναι δύσκολες για τον Μοράλες. Ο-μως και για την αντιπολίτευση τα πράγματα δεν είναι εύκολα, γιατί η κοινωνική πόλωση μεγαλώνει, οι ταξικές αντιθέσεις οξύνονται, το χάσμα ανάμεσα στην πλούσια πεδινή ανατολική και τη φτωχή δυτική Βολιβία των Ανδεων, όπου ζει η πλειοψηφία των Ινδιάνων, βαθαίνει και η απειλή μια νέας λαϊκής εξέγερσης μπορεί να θέσει άδοξο τέλος στα σχέδια της.
