Στην 35η επέτειο του στρατιωτικού πραξικοπήματος που ανέτρεψε, με την ανοιχτή υποστήριξη των ΗΠΑ, την κυβέρνηση Αλλιέντε στη Χιλή, βρίσκεται σε εξέλιξη η κατευθυνόμενη από το Λευκό Οίκο απόπειρα πολιτικού πραξικοπήματος στη Βολιβία. Η λυσσαλέα εκστρατεία εδώ και ένα χρόνο της οικονομικής και πολιτικής ελίτ των τεσσάρων πλουσιότερων περιφερειών της ανατολικής Βολιβίας, με τα τεράστια αποθέματα φυσικού αερίου, που κορυφώθηκε μετά το ευνοϊκό για τον Εβο Μοράλες αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος στις 10 Αυγούστου, έχει οδηγήσει τη χώρα στα πρόθυρα του διαμελισμού. Στόχος της εκστρατείας αυτής είναι η αποδυνάμωση και αποσταθεροποίηση της κυβέρνησης Μοράλες, η ισχυροποίηση της εξουσίας τους και η δημιουργία τετελεσμένων στις ανατολικές περιφέρειες Σάντα Κρους, Μπενί, Πάδο και Ταρίχα, η κατάργηση των περιορισμένων μεταρρυθμίσεων που έκανε η κυβέρνηση Μοράλες και κυρίως η αποτροπή της επικύρωσης με δημοψήφισμα του νέου συντάγματος.
Η υποστήριξη της κυβέρνησης Μοράλες και της εδαφικής ακεραιότητας της Βολιβίας από τη σύνοδο στη Χιλή των ηγετών οχτώ λατινοαμερικάνικων χωρών, στις 15 Σεπτεμβρίου, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα ανοίξει το δρόμο των διαπραγματεύσεων για την εξεύρεση λύσης.
♦ Το κίνημα της αυτονομίας
Οι πρώτες μεγάλες αντιδράσεις ξέσπασαν, με επίκεντρο τη Σάντα Κρους, το Νοέμβριο της περασμένης χρονιάς, όταν επρόκειτο να εγκριθεί από τη Συντακτική Συνέλευση το σχέδιο του νέου συντάγματος, το οποίο, μεταξύ άλλων επιτρέπει στην κυβέρνηση Μοράλες να προχωρήσει στον αναδασμό και τη διανομή της ακαλλιέργητης γης στους ακτήμονες Ινδιάνους, δίνει το δικαίωμα δεύτερης προεδρικής θητείας στο Μοράλες και αναβαθμίζει στα κοινωνικά και πολιτικά πράγματα τη θέση των Ινδιάνων, που αποτελούν το 60% του πληθυσμού.
Αρχιτέκτονες και ηγέτες του αποκαλούμενου κινήματος της αυτονομίας είναι δεξιοί πολιτικοί, μεγαλοεπιχειρηματίες και μεγαλογαιοκτήμονες. Οι αυτοαποκαλούμενες Πολιτικές Επιτροπές στις τέσσερις περιφέρειες της ανατολικής Βολιβίας, την αποκαλούμενη Μέδια Λούνα (μισοφέγγαρο), ενορχήστρωσαν μια ανταρσία, με στόχο να εμποδίσουν την επικύρωση του σχεδίου του νέου συντάγματος, απαιτώντας περιφερειακή αυτονομία, έλεγχο στα έσοδα από το φυσικό αέριο, τερματισμό της αγροτικής μεταρρύθμισης και έλεγχο της αστυνομίας στις περιφέρειές τους. Τα δεξιά κόμματα της αντιπολίτευσης, με επικεφαλής το Podemos, επικαλούμενα παρατυπίες στη διαδικασία έγκρισης από τις αρμόδιες επιτροπές του σχεδίου του νέου συντάγματος, επιχείρησαν να σταματήσουν και να ακυρώσουν την έγκρισή του από τη Συντακτική Συνέλευση.
Οταν τα νομικίστικα τερτίπια τους κατέρρευσαν, ανέλαβαν δράση η Πολιτική Επιτροπή της Σάντα Κρους και το παραστρατιωτικό παράρτημά της, η Union Juvenil Crucenista. Με καθημερινές βίαιες διαδηλώσεις στους δρόμους, με επιθέσεις σε κυβερνητικά κτίρια, εναντίον οπαδών του Μοράλες και μελών της Συντακτικής Συνέλευσης, με ρατσιστικές επιθέσεις εναντίον Ινδιάνων, κατάφεραν να εμποδίσουν για αρκετές μέρες τη σύγκληση της Συντακτικής Συνέλευσης στην πόλη Sucre, την παλιά πρωτεύουσα της Βολιβίας, όπου παραδοσιακά συγκαλείται η Συντακτική Συνέλευση. Τελικά, η Συντακτική Συνέλευση μεταφέρθηκε σε ένα παλιό κάστρο και υπό στρατιωτική προστασία επικύρωσε, με αποχή της δεξιάς αντιπολίτευσης, το σχέδιο συντάγματος, τον περασμένο Δεκέμβριο. Το επόμενο και τελευταίο στάδιο είναι η επικύρωσή του με δημοψήφισμα.
Οι Πολιτικές Επιτροπές και οι έπαρχοι της Μέδια Λούνα, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι θα ήταν οι ηττημένοι του δημοψηφίσματος, κλιμάκωσαν την ανταρσία τους οργανώνοντας δημοψηφίσματα για την αυτονομία των περιφερειών τους τον περασμένο Μάιο και Ιούνιο.
♦ Το δημοψήφισμα ανάκλησης
Ο Εβο Μοράλες, σε μια προσπάθεια να εκτονώσει την κρίση και να ενισχύσει τη θέση του, αποφάσισε την πραγματοποίηση δημοψηφίσματος ανάκλησης του ίδιου και των 9 επάρχων της χώρας στις 10 Αυγούστου και η απαιτούμενη διαδικασία επικυρώθηκε από τη Γερουσία, στην οποία την πλειοψηφία έχει η αντιπολίτευση. Η θητεία του Μοράλες και του αντιπροέδρου Αλβάρο Γκαρσία Λινέρα λήγει τον Ιανουάριο του 2011. Αν καταψηφίζονταν με ποσοστό μεγαλύτερο από το 53.74%, ποσοστό με το οποίο είχαν κερδίσει τις εκλογές το Δεκέμβριο του 2005, έπρεπε να παραιτηθούν και να πραγματοποιηθούν νέες προεδρικές εκλογές σε 90 μέρες. Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος ήταν θρίαμβος για το Μοράλες, αφού κέρδισε το 68% των ψήφων και την πλειοψηφία στις 95 από τις 112 επαρχίες της χώρας, ακόμη και στην περιφέρεια Πάδο της Μέδια Λούνα. Ταυτόχρονα, όμως, κέρδισαν και παραμένουν στη θέση τους και οι τέσσερις έπαρχοι των περιφερειών της Μέδια Λούνα.
Μετά τη μεγάλη εκλογική νίκη στο δημοψήφισμα της 10ης Αυγούστου, η κυβέρνηση Μοράλες ανακοίνωσε ότι θα προχωρήσει στην πραγματοποίηση του δημοψηφίσματος για την επικύρωση του νέου συντάγματος τον ερχόμενο Δεκέμβριο. Λίγες μέρες αργότερα, ξεκίνησε ένας νέος, πιο βίαιος από κάθε αλλη φορά, γύρος αντιδράσεων από τους τέσσερις έπαρχους της Μέδια Λούνα, με επίκεντρο τη Σάντα Κρους.
♦ Κλιμάκωση της ανταρσίας
Στις 23 Αυγούστου, στήθηκαν τα πρώτα οδοφράγματα στην περιφέρεια της Ταρίχα, όπου παράγεται το 80% του φυσικού αερίου, και τις επόμενες μέρες στις περιφέρειες Μπενί και Σάντα Κρους. Με στόχο να δημιουργήσουν πρόβλημα στις εξαγωγές και ελλείψεις προϊόντων στα αστικά κέντρα των δυτικών Ανδεων, όπου είναι συγκεντρωμένος ο ινδιάνικος πληθυσμός. Παράλληλα, ξεκίνησαν οι βίαιες επιθέσεις σε κυβερνητικούς στόχους.
Στις 8 Σεπτεμβρίου, στη Σάντα Κρους, ομάδες, με επικεφαλής μέλη της παραστρατιωτικής οργάνωσης Union Juvenil Crucenista, κατέλαβαν κυβερνητικά γραφεία, μεταξύ των οποίων το γραφείο αγροτικής μεταρρύθμισης, την εφορία, τα στούντιο της κρατικής τηλεόρασης, την εθνικοποιημένη τηλεφωνική εταιρία Entel και έβαλαν φωτιά στα γραφεία μιας ανθρωπιστικής οργάνωσης, που υποστηρίζει τα δικαιώματα των Ινδιάνων και τους προσφέρει νομικές συμβουλές. Η στρατιωτική αστυνομία που είχε αναλάβει την προστασία των κτιρίων αυτών αναγκάστηκε να υποχωρήσει, γιατί είχε ρητή εντολή να μη χρησιμοποιήσει όπλα για να απαντήσει στις επιθέσεις που δεχόταν.
Στις 10 Αυγούστου, η βία εντάθηκε σ’ όλη τη Μέδια Λούνα, με αποτέλεσμα να καταληφθούν 22 κρατικά ιδρύματα, μεταξύ των οποίων τηλεοπτικά κανάλια και ραδιοφωνικοί σταθμοί, καθώς και τα αεροδρόμια τριών πόλεων. Σοβαρή ζημιά προκάλεσαν επίσης οι ομάδες κρούσης των αυτονομιστών σε αγωγό φυσικού αερίου, με αποτέλεσμα να μειωθούν σημαντικά οι εξαγωγές στη Βραζιλία και στην Αργεντινή, ενώ το κόστος επισκευής του θα φτάσει τα 100 εκατομμύρια δολάρια. Σκοπός των καταληψιών, όπως διακήρυσσαν, ήταν να μεταβιβάσουν την εξουσία των κατειλημμένων κρατικών υπηρεσιών και ιδρυμάτων στις αυτόνομες περιφερειακές αρχές. Με άλλα λόγια, να ισχυροποιήσουν την εξουσία των επάρχων που ηγούνταν της ανταρσίας και να δημιουργήσουν τετελεσμένα ικανά να αναγκάσουν την κυβέρνηση Μοράλες να υποχωρήσει στις απαιτήσεις τους.
Την ίδια μέρα, ο Μοράλες κάλεσε τον αμερικάνο πρεσβευτή, Φίλιπ Γκόλντμπεργκ, να εγκαταλείψει αμέσως τη Βολιβία, κατηγορώντας τον ότι «συνομωτεί ενάντια στη δημοκρατία και θέλει να διαμελίσει τη χώρα». Ενα μήνα νωρίτερα, ο Γκόλντμπεργκ είχε συναντηθεί με τον έπαρχο της Σάντα Κρους, Ρούμπεν Κόστας, ο οποίος στη συνέχεια ανακήρυξε τον εαυτό του «κυβερνήτη» της «αυτόνομης» περιφέρειας της Σάντα Κρους και διέταξε την κατάληψη των κυβερνητικών γραφείων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συγκεντρώνουν το φόρο εισοδημάτων.
Η 11η Σεπτεμβρίου, η 35η επέτειος του στρατιωτικού πραξικοπήματος στη Χιλή, ήταν η πιο αιματηρή μέρα. Στην περιφέρεια Πάδο της Μέδια Λούνα, μια παραστρατιωτική συμμορία επιτέθηκε με πολυβόλα στην ινδιάνικη κοινότητα Ελ Πορβενίρ, κοντά στην πρωτεύουσα Ελ Κομπίχα, και δολοφόνησε τουλάχιστον 30 ανθρώπους.
Στις 12 Σεπτεμβρίου, ο Μοράλες κήρυξε την Πάδο σε κατάσταση πολιορκίας και έστειλε στρατιωτικές δυνάμεις να ανακαταλάβουν το αεροδρόμιο της Κομπίχα και να περιφρουρήσουν τις εγκαταστάσεις φυσικού αερίου, μια από τις οποίες είχε καταληφθεί, με αποτέλεσμα να διακοπεί η ροή φυσικού αερίου προς την Αργεντινή και τη Βραζιλία. Διέταξε επίσης τη σύλληψη του επάρχου της Πάδο, Λεοπόλδο Φερνάντες, με την κατηγορία ότι μίσθωσε δολοφόνους για να μακελέψουν την ινδιάνικη κοινότητα.
Ακολούθησε ύφεση της βίας στη Μέδια Λούνα, η οποία είναι άγνωστο αν και πόσο θα διαρκέσει, καθώς οι «αντάρτες» έπαρχοι δε φαίνονται διατεθειμένοι να κάνουν πίσω στις απαιτήσεις τους. Παρόλο που είναι αναγκασμένοι, μετά την ομόφωνη και σαφέσταση υποστήριξη της κυβέρνησης Μοράλες από τους ηγέτες των οχτώ χωρών της Λατινικής Αμερικής στη σύνοδο της Χιλής, στις 15 Σεπτεμβρίου, να κινηθούν πιο προσεκτικά και διπλωματικά στις διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν.
Οι εξελίξεις στη Βολιβία επιβεβαιώνουν για μια ακόμη φορά ότι η αστική τάξη γράφει στα παλιά της τα παπούτσια τις κοινοβουλευτικές διαδικασίες, όταν το επιβάλλουν τα συμφέροντά της. Η θριαμβευτική νίκη του Εβο Μοράλες στο δημοψήφισμα της 10ης Αυγούστου αγνοήθηκε παντελώς από τους αντιπάλους του και τους αμερικάνους πάτρωνές τους, οι οποίοι είναι βέβαιο ότι δε θα παραιτηθούν από τα σχέδια ανατροπής του. Γιατί, στην περίπτωση της Βολιβίας, δεν είναι μόνο η αστική τάξη της Μέδια Λούνα που θέλει να κόψει τα πόδια του Μοράλες και να ακυρώσει τις δειλές και περιορισμένες μεταρρυθμίσεις που προωθεί ως σοσιαλδημοκράτης. Είναι και ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός, που δεν ανέχεται την «ανταρσία» στην «αυλή»του, βλέποντας τις περισσότερες και μεγαλύτερες χώρες της Λατινικής Αμερικής να έχουν σηκώσει κεφάλι και κάποιες απ’ αυτές να φλερτάρουν ή να συνεργάζονται ανοιχτά (Βενεζουέλα) με τη Ρωσία.
