Η Αντανία Σίμπλι (1974 -), παλαιστίνια συγγραφέας από τη Δυτική Οχθη, που ζει τον περισσότερο χρόνο στην Ευρώπη, έχει μεταφραστεί ήδη σε πολλές γλώσσες, αν και έχει γράψει μόλις τρία μυθιστορήματα. Στα μέσα Οκτώβρη του 2023 ακυρώθηκε η παρουσία της στη Διεθνή Εκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης, όπου επρόκειτο να λάβει το βραβείο Liberaturapreis. Για τον αποκλεισμό αυτό διαμαρτυρήθηκαν 1.500 συγγραφείς μεταξύ των οποίων και οι νομπελίστες Annie Ernaux, Abdulrazak Gurnah και Olga Tokarczuk. H «Ασήμαντη λεπτομέρεια» είναι το πρώτο βιβλίο της που μεταφράζεται στα ελληνικά.
Το μυθιστόρημα απαρτίζεται από δυο μέρη. Στο πρώτο παρουσιάζεται η δράση ενός σιωνιστικού τάγματος που τον Αύγουστο του 1949 επιχειρεί στην έρημο Νεγκέβ εκκαθαρίζοντας την περιοχή από τους εναπομείναντες άραβες κατοίκους της. Μετά την εν ψυχρώ εκτέλεση μιας ομάδας νομάδων, μια νεαρή Βεδουίνα αιχμαλωτίζεται, βιάζεται και στο τέλος δολοφονείται.
Στο δεύτερο μέρος, μια γυναίκα που γεννήθηκε 25 χρόνια αργότερα, απ’ αφορμή αυτή την είδηση του παρελθόντος, ξεκινά ένα επικίνδυνο ταξίδι προκειμένου να ερευνήσει τις πηγές και τα αρχεία αυτού του γεγονότος που όμως βρίσκονται στα κυριότητα των ισραηλινών αρχών στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη.
Το σημαντικό στο βιβλίο της Σίμπλι είναι ο λιτός τρόπος αφήγησης, το ουδέτερο και αποστασιοποιημένο ύφος, η νηφαλιότητα, η νωθρή κίνηση των λέξεων, οι φαινομενικά ασήμαντες, εξονυχιστικές λεπτομέρειες, η εξαντλητική περιγραφή των άνυδρων τοπίων, οι υπαρξιακές παρεμβολές πίσω από την αυστηρή δημοσιογραφική έρευνα και τέλος η αποσιώπηση ακόμα και της λέξης Παλαιστίνη.
Και όμως. Πίσω από την επίπεδη αφήγηση αυτής της «ασήμαντης» ιστορίας, που δεν είναι παρά ένα αγωνιώδες θρίλερ του παρελθόντος, αλλά και του παρόντος, αποσιωπούνται αλλά εννοούνται τα πραγματικά σημαντικά γεγονότα, ξεπροβάλλει η αβίωτη καθημερινότητα στη Δυτική Οχθη, οι ζώνες-φυλακές, τα συνεχή όρια, τα αδιάβατα σύνορα που δεν είναι μόνο γεωγραφικά αλλά καταλήγουν και «σωματικά, ψυχολογικά, νοητικά». Ταυτόχρονα, γίνονται σαφέστατα τα σχέδια της σιωνιστικής κατοχής από την πρώτη στιγμή της εγκατάστασής της στα παλαιστινιακά εδάφη, όπου σταδιακά εξάλειψε κάθε παλαιστινιακό ίχνος, με νέα ονόματα, νέους δρόμους και εποικισμούς.
Κορυφαία στιγμή στο βιβλίο της Σίμπλι είναι η ομιλία του ισραηλινού ταγματάρχη στους στρατιώτες του που εκκαθαρίζουν την έρημο Νεγκέβ και που συνοψίζουν το σιωνιστικό δόγμα: Δεν περιμένουμε τον εχθρό, τον αναζητούμε και τον εξοντώνουμε πρώτοι. Θα εξολοθρεύσουμε τους καταστροφικούς και επιζήμιους κατοίκους αυτού του τόπου και θα αναμορφώσουμε την έρημο Νεγκέβ σε μορφωτικό κέντρο, σε πράσινη και βιομηχανική περιοχή. Τα όπλα δεν θα νικήσουν, μόνο ο άνθρωπος.
Είναι ειρωνεία που 75 χρόνια μετά οι σιωνιστές, με μόνο τους σύμμαχο τη στρατιωτική υπεροπλία, αποτέλεσμα της αμέριστης στήριξης των ιμπεριαλιστικών κρατών, αναμετρώνται με το σύνθημα που τότε βρισκόταν στους τοίχους των πρώτων εποικισμών τους και τώρα είναι στα χείλη της παλαιστινιακής πάνδημης αντίστασης.
Και ναι, είναι αλήθεια ότι αναμόρφωσαν την έρημο Νεγκέβ. Οποιοδήποτε κράτος, ακόμα και με λιγότερους πόρους, θα την είχε αναμορφώσει στο διάβα τόσων δεκαετιών. Αυτή σήμερα φιλοξενεί το πανεπιστήμιο Μπεν Γκουριόν, βιομηχανικές εγκαταστάσεις, καλλιέργειες και θεωρείται σύμφωνα με το Lonely Planet ο δεύτερος στη λίστα των δέκα καλύτερων περιφερειακών ταξιδιωτικών προορισμών. Η έρημος Νεγκέβ αναδασώθηκε από το 1960 με σπόρους από την ανθεκτική χαλέπιο πεύκη που συλλέχτηκαν από τον Πύργο της Ηλείας. Πριν την κατοχή φιλοξενούσε 92.000 Βεδουίνους. Τώρα έχουν απομείνει ελάχιστοι, σε ανώνυμα χωριά, χωρίς καμιά υποδομή. Τα τριακόσια φορτηγά με τους χίλιους νεαρούς στρατιώτες, υπό την προστασία της τρομοκρατικής οργάνωσης Χαγκανά, που ξεχύθηκαν στην έρημο χωρίς να τους ενοχλήσει κανείς, ξεκίνησαν την εκκαθάριση που συνεχίστηκε τις επόμενες δεκαετίες. Φυσικά, στην έρημο Νεγκέβ βρίσκεται και η περιβόητη φυλακή-κολαστήριο για τους Παλαιστίνιους, μόλις 10 χιλιόμετρα από τα σύνορα της Αιγύπτου.
Στο βιβλίο της Σίμπλι, η ήρεμη αφήγηση ενός «συνήθους» περιστατικού πόνου, «αποκρύβει» τον μεγάλο πόνο. Μέσα στις σελίδες του υποβόσκει ο τρόμος, η ένταση, ο φόβος, μια ατελείωτη αγωνία. Και στα δυο του μέρη, ένα από τα συστατικά στοιχεία του τρόμου είναι τα σκυλιά. Ισως γιατί στα χέρια των αφεντικών κυνηγούν και φανερώνουν τους κατατρεγμένους. Ισως γιαυτό να τα απεχθάνονται οι Παλαιστίνιοι. Ο επίλογος, σε μια μόνο φράση, τρομερός και απροσδόκητος.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι να πεις την αλήθεια. Το βιβλίο αυτό ρίχνει το δικό του φως, ανοίγει την δική του πόρτα κατανόησης του Παλαιστινιακού Ζητήματος. Η μαθήτρια του Μαχμούντ Νταρουίς, που την ενθάρρυνε στα πρώτα της βήματα, βρίσκεται σε καλό δρόμο.
Ε.Σ.
