Μέσα σε πέντε σελίδες, ο ανώνυμος εισαγγελέας Εφετών Λαμίας συνόψισε την πρότασή του προς το Συμβούλιο Εφετών: να απορριφθεί η έφεση του Δημήτρη Κουφοντίνα κατά του βουλεύματος του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών Λαμίας με το οποίο απορρίφθηκε η αίτησή του για υπό όρο απόλυση.
Λέμε «ο ανώνυμος εισαγγελέας Εφετών», γιατί η εισαγγελική πρόταση που επιδόθηκε στον κρατούμενο δεν φέρει υπογραφή! Είναι κι αυτή μια ακόμη… πρωτοτυπία. Δε θα τη σχολιάσουμε περαιτέρω (παραθέτουμε στο τέλος την εισαγγελική πρόταση). Εχουμε συνηθίσει, άλλωστε, σε ό,τι αφορά τον Δημήτρη Κουφοντίνα και τα δικαιώματά του να έχουμε συνεχείς… πρωτοτυπίες, καθώς στην περίπτωσή του δεν εφαρμόζεται το ισχύον Δίκαιο αλλά το «Δίκαιο του εχθρού», με αποτέλεσμα ο συγκεκριμένος πολιτικός κρατούμενος (τον οποίο -κατά τα άλλα- δεν αναγνωρίζουν ως τέτοιο) να βρίσκεται σε μια διαρκή κατάσταση εξαίρεσης.
Δεν κουράστηκε ιδιαίτερα ο ανώνυμος εισαγγελέας Εφετών Λαμίας. Εκανε μια περίληψη της πρότασης της συναδέλφου του εισαγγελέα Πρωτοδικών Λαμίας, Αγορής Παπακώστα, και την παρουσίασε με τρόπο καθαρά αφοριστικό. Εχουμε γράψει αναλυτικά γι’ αυτά τα ανατριχιαστικά νομικά σάλτα, τόσο της εισαγγελέα όσο και του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών, και παραπέμπουμε σ’ αυτά τα δημοσιεύματά μας:
Την ερχόμενη Τρίτη (8 Φλεβάρη), το Συμβούλιο Εφετών Λαμίας θα εκδικάσει την έφεση του Δημήτρη Κουφοντίνα. Δε θέλουμε να προτρέξουμε, αλλά δεν μπορούμε να παριστάνουμε και τους ανυποψίαστους. Θα το πούμε ευθέως, λοιπόν, ότι δεν τρέφουμε καμιά αισιοδοξία για την απόφαση.
Ομως, τυχόν απόρριψη της έφεσης του Δημήτρη Κουφοντίνα θα δημιουργήσει –πέραν των άλλων- ένα νομικό παράδοξο: να «τρέχουν» παράλληλα δύο εκ διαμέτρου αντίθετες νομολογίες για το ίδιο (νομικά ξεκάθαρο) ζήτημα. Μία νομολογία που διαμορφώνεται από όλα τα δικαστήρια της χώρας και μία που διαμορφώνεται στη Λαμία. Νομολογία ad hoc για τον Δημήτρη Κουφοντίνα, η οποία όμως αφορά και άλλους πολυϊσοβίτες που θα αντιμετωπιστούν από τα δικαστήρια της Λαμίας.
Θα παραθέσουμε και πάλι στοιχεία από τη νομολογία που διαμορφώνεται από τα πέραν της Λαμίας δικαστήρια, μετά την ψήφιση του νέου Ποινικού Κώδικα.
Απόφαση Συμβουλίου Εφετών Κρήτης 35/2021
Το βούλευμα εκδόθηκε στις 9 Μάρτη του 2021 και ως προς το θέμα που μας ενδιαφέρει (τι ισχύει για την υπό όρο απόλυση των πολυισοβιτών) αναφέρει (οι εμφάσεις δικές μας):
«Η υφ’ όρον απόλυση, ως θεσμός ουσιαστικού ποινικού δικαίου (Μ. Καϊάφα-Γκμπάντι, σε Ποινολογία, σελ. 581), διέπεται από την αρχή που θεσπίζεται στο άρθρο 2 παρ. 1 του Ποινικού Κώδικα. Πέραν τούτου, ρητά η διάταξη του άρθρου 465 του νέου Ποινικού Κώδικα, ως διάταξη που εξειδικεύει τη γενική αρχή του άρθρου 2 παρ. 1 ΠΚ, αξιώνει την εφαρμογή των ρυθμίσεων του προϊσχύσαντος Ποινικού Κώδικα και στο πεδίο της υφ’ όρον απόλυσης (Ε. Συμεωνίδου-Καστανίδου, Η μεταβατική διάταξη του άρθρου 465 ΠΚ. Το διαχρονικό δίκαιο στον χώρο επιμέτρησης και έκτισης των ποινών, ΠοινΔικ 2019, σελ. 937). Ως εκ τούτου, στο πεδίο της έκτισης της ποινής θα κριθούν in concreto για κάθε κατηγορούμενο οι ειδικότερες και οι πιο ευμενείς διατάξεις που θα εφαρμοστούν. Στο πλαίσιο αυτό, για κατηγορούμενους που τέλεσαν έγκλημα πριν την 1.7.2019 είναι εφαρμοστέες: α)…, β)…, γ) οι διατάξεις του άρθρου 105 παρ. 6 του προϊσχύσαντος Ποινικού Κώδικα, σε περίπτωση που συντρέχουν σωρευτικά και άλλες ποινές, καθώς και πολλαπλές ποινές ισόβιας κάθειρξης, καθώς υπό το παλαιότερο καθεστώς απαιτούνταν να έχουν εκτιθεί πραγματικά δεκαεννέα έτη (και όχι είκοσι ή εικοσιπέντε έτη που προβλέπει η διάταξη του ισχύοντος άρθρου 105Β παρ. 6 ΠΚ), δ)…, ε)…
Αν ο κατάδικος έχει καταδικασθεί σε περισσότερες ποινές ισόβιας κάθειρξης μπορεί να απολυθεί μετά από έκτιση δεκαεννέα ετών, αφού συμπληρώσει συνολικά εικοσιπέντε έτη εκτιθείσας ποινής με ευεργετικό υπολογισμό (βλ. Σχετ. ΓνωμΕισΑΠ 5/1998 Ποιν.Χρον. ΜΗ.197, ΣυμβΕφΝαυπλ 86/1998 Ποιν.Χρον. 1998 675 – ΣυμβΕφλαρ 344/2004 ποιν. Χρον. 2005.941 – ΣυμβΠλημΠειρ 118/2016 Ποιν.Δικ. 2016.317)».
Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Πειραιά
Το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Πειραιά έχει εκδώσει τουλάχιστον τρεις αποφάσεις μέσα στο 2021, κατόπιν αιτήσεων για υπό όρο απόλυση κρατούμενων πολυϊσοβιτών που έχουν καταδικαστεί για την υπόθεση της 17Ν. Και στις τρεις υποθέσεις έγινε δεκτό ότι οι κρατούμενοι πολυϊσοβίτες θεμελιώνουν δικαίωμα απόλυσης υπό όρο μετά από 19 χρόνια κράτησης (οι αιτήσεις απορρίφθηκαν για ουσιαστικούς λόγους).
Δεν έχουμε στη διάθεσή μας αυτές τις αποφάσεις, έχουμε όμως την εισαγγελική πρόταση στη μία απ’ αυτές (την υπογράφει η αντεισαγγελέας Πρωτοδικών Μαρία Τσόγκα), η οποία ακολουθεί τη νομικά ορθή προσέγγιση που ακολούθησε και το Εφετείο Κρήτης. Παραθέτουμε τον πυρήνα του σκεπτικού:
«Σύμφωνα με το άρθρο 465 εδ. Α’ του νέου ΠΚ, το οποίο τυγχάνει εφαρμοστέο υπό το πρίσμα του άρθρου 2 του νέου ΠΚ, μόνο όταν οι νέες διατάξεις είναι δυσμενέστερες από τις προϊσχύσασες (βλ. Σχετ. ΑΠ 559/2020, Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών ΝΟΜΟΣ, ΓνωμΕισΑΠ 6/2020, , Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών ΝΟΜΟΣ), “Οι διατάξεις του προϊσχύσαντος Ποινικού Κώδικα για τη μετατροπή της ποινής και την απόλυση υπό όρο εφαρμόζονται για πράξεις που τελέστηκαν μέχρι τη θέση σε ισχύ του παρόντος“. Κατά δε τα οριζόμενα στις διατάξεις του άρθρου 105 παρ. 1 στοιχ. Β’ και γ’ του ισχύσαντος μέχρι την 30.06.2019 ΠΚ, οι οποίες τυγχάνουν κατ’ άρθρο 2 παρ. 1 ΠΚ εφαρμοστέες ως ευμενέστερες στην προκειμένη περίπτωση, “Οσοι καταδικάστηκαν σε ποινή στερητική της ελευθερίας μπορούν να απολυθούν υπό τον όρο της ανάκλησης σύμφωνα με τις πιο κάτω διατάξεις και εφόσον έχουν εκτίσει (…)
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι, εάν συντρέχουν σωρευτικά περισσότερες ποινές ισόβιας κάθειρξης, πρέπει για καθεμία από αυτές, ο κρατούμενος να παραμείνει υποχρεωτικά (πραγματικά) επί δεκαπέντε (15) έτη στο σωφρονιστικό κατάστημα (άρθρο 105 παρ. 5 εδ. Β’ ΠΚ), αλλά, όχι περισσότερο από δεκαεννέα (19) έτη. (…)
Δηλαδή, στην περίπτωση που έχει καταδικαστεί σε περισσότερες φορές ισόβια, πρέπει να εκτίσει πραγματικά δεκαεννέα (19) έτη, αλλά, όχι περισσότερο από είκοσι πέντε (25) έτη, καθώς και τα 2/5 των συντρεχουσών ποινών πέραν της ισοβίου καθείρξεως. Από αυτά, όμως, πρέπει, σύμφωνα με την ως άνω διάταξη του εδαφίου δ’ της παρ. 6 του άρθρου 105 ΠΚ, να έχει εκτίσει πραγματικά (ήτοι χωρίς ευεργετικό υπολογισμό) τα δεκαεννέα (19) έτη, ενώ, για τα υπόλοιπα έξι (6) έτη, μπορεί να γίνει ευεργητικός υπολογισμός (βλ. Σχετ. ΓνωμΕις ΑΠ 5/1998 … ΣυμβΕφΠατρ 152/2014, … ΣυμβΕφΝαυπλ 86/1998, … ΣυμβΕφΠατρ 102/1996, … ΣυμβΕφΠειρ 320/1995, …Λ. ΜΑΡΓΑΡΙΤΗ, Ποινολογία, ζ’ έκδοση, σελ. 624, ΣυμβΠλημΠατρ 137/2015)».
Δεν είναι, λοιπόν, μόνο η πλούσια νομολογία (σε όλα τα επίπεδα του ποινικού δικαστικού μηχανισμού, από τα Συμβούλια Πλημμελειοδικών μέχρι τον Αρειο Πάγο) των προηγούμενων ετών, που επεφύλασσε στους πολυϊσοβίτες την ίδια μεταχείριση με τους ισοβίτες στο ζήτημα της υπό όρον απόλυσης. Υπάρχει νομολογία και μετά την έναρξη εφαρμογής του νέου Ποινικού Κώδικα, η οποία είναι σαφέστατη:
- Για αδικήματα που έγιναν σε προγενέστερο χρόνο ισχύουν οι ευνοϊκότερες για τον φυλακισμένο διατάξεις, δηλαδή αυτές του παλιού Ποινικού Κώδικα.
- Για την υπό όρο απόλυση πολυϊσοβιτών ισχύει ό,τι και για τους ισοβίτες: 19 χρόνια «σκαστή» έκτιση ποινής και 25 χρόνια με ευεργετικό υπολογισμό (τα λεγόμενα «μεροκάματα»).
- Δεν υπάρχει κανένα νομοθετικό κενό, όπως προκλητικά ισχυρίζεται η εισαγγελέας και το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Λαμίας, τώρα και ο εισαγγελέας Εφετών.
Ο Δημήτρης Κουφοντίνας αντιμετωπίζεται και πάλι με βάση το «Δίκαιο του εχθρού» και όχι με βάση το ισχύον Ποινικό Δίκαιο. Η στόχευση είναι προφανής. Πρώτα θέλουν να του φορτώσουν έξι επιπλέον χρόνια φυλάκισης για τυπικούς λόγους, οι οποίοι -όπως είδαμε- είναι μια ανατριχιαστική νομική κατασκευή που δεν ακολουθείται από κανένα άλλο δικαστήριο πέραν της Λαμίας. Κι όταν περάσουν αυτά τα έξι χρόνια, ν’ αρχίσουν τους ουσιαστικούς λόγους (ξέρετε τώρα: δεν μετανόησε, δεν αναμορφώθηκε, είναι επικίνδυνος κτλ.). Αυτή είναι η κυνική εφαρμογή του «Δικαίου του εχθρού», το οποίο υποτίθεται πως έχει απορρίψει ο σύγχρονος «νομικός πολιτισμός» των αστικών καθεστώτων.
Θα επαναλάβουμε, λοιπόν, ότι εν προκειμένω εγείρεται μείζον πολιτικό ζήτημα. Τα κόμματα της Βουλής, που ψήφισαν τον νέο Ποινικό Κώδικα, δεν μπορούν να παρακολουθούν απαθώς να καταστρατηγούνται ορισμένες από τις θεμελιώδεις διατάξεις του. Το ίδιο ισχύει για τον νομικό κόσμο, που γνωρίζει πολύ καλά πως κανένα κενό νόμου δεν υπήρχε στον προηγούμενο Ποινικό Κώδικα, βάσει του οποίου οι καταδικασθέντες σε περισσότερες της μιας ποινές ισοβίων αντιμετωπίζονταν το ίδιο με τους καταδικασθέντες σε μία ποινή ισοβίων. Ιδιαίτερα από τον νομικό κόσμο περιμένουμε άμεση αντίδραση.
Μια αντιδραστική κατεύθυνση στον δικαστικό μηχανισμό, ενθαρυμμένη (αν όχι κάτι χειρότερο) από την οικογένεια Μητσοτάκη, επιδιώκει να δημιουργήσει νομολογία στηριγμένη σε παραβίαση βασικών αρχών του Δικαίου, όπως είναι η αρχή της ισχύος του ευνοϊκότερου νόμου. Αν αυτό περάσει έτσι, τότε θα υπάρξει διολίσθηση σε μια όχι απλώς συντηρητική νομική κατεύθυνση, αλλά σε μια «μαύρη» κατεύθυνση, στο πλαίσιο της οποίας δε θα υπάρχει ούτε ίχνος ασφάλειας δικαίου, για την οποία τόσο καμαρώνει η αστική δημοκρατία.
