Αλλη μια εργαλειοποίηση της απλής αναλογικής

Από τον «Καποδίστρια» στον «Καλλικράτη» και από εκεί στον «Κλεισθένη». Ετσι θα ονομάζεται το σχέδιο αλλαγών στην «αυτοδιοικητική» νομοθεσία, που ετοιμάζεται εντός των επόμενων ημερών να καταθέσει ο Σκουρλέτης και έχει ήδη βγάλει στα «χαρακώματα» την αντιπολίτευση καθώς και τους δημοτικούς και περιφερειακούς «άρχοντες» της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ (πιο φασαριόζος είναι ο Πατούλης). Αιτία του νέου «πολέμου» είναι η καθιέρωση της απλής αναλογικής στην εκλογή των δημοτικών και περιφερειακών συμβούλων. Ο δήμαρχος και ο περιφερειάρχης θα εκλέγονται σε δεύτερο γύρο ανάμεσα στους δύο πρώτους (εκτός αν κάποιος πλειοψηφίσει από τον πρώτο γύρο), όμως η παράταξή του θα παίρνει αναλογικό αριθμό συμβούλων και όχι την απόλυτη πλειοψηφία, όπως ισχύει τώρα. Ετσι, προκειμένου να περάσει αποφάσεις, η δημοτική αρχή θα πρέπει να αναζητήσει συμμαχίες με τις μειοψηφούσες παρατάξεις (οι οποίες δεν ανήκουν πάντοτε στην αντιπολίτευση, αφού -ιδίως στις δημοτικές εκλογές- είναι συχνό το φαινόμενο να κατεβαίνουν δυο συνδυασμοί από το ίδιο κόμμα (ο ένας παίρνει συνήθως το κομματικό χρίσμα, ενώ ο δεύτερος ονομάζεται «αντάρτης»).
 
Υπήρχε περίπτωση ο ΣΥΡΙΖΑ να θέσπιζε την απλή αναλογική, αν ήταν δυνατός στο επίπεδο της δημοτικής και περιφερειακής διοίκησης; Ούτε με σφαίρες. Δείτε τι έκανε στο κοινοβουλευτικό επίπεδο. Μπορούσε ν' αλλάξει τον εκλογικό νόμο και να τον κάνει αναλογικό (θα ψήφιζαν σίγουρα ΠΑΣΟΚ, Ποτάμι, Περισσός, ΑΝΕΛ και ΛΑΕτζήδες), όμως πήγε στις εκλογές του Σεπτέμβρη του 2015 με ενισχυμένη αναλογική, για να εξασφαλίσει μια ακόμα κυβερνητική θητεία (μέσω του μπόνους των 50 εδρών που παίρνει το πρώτο κόμμα). Και μόλις είδε ότι αυτή η θητεία μάλλον θα είναι η τελευταία του (σ' αυτή τη φάση), θέσπισε τη μπασταρδεμένη αναλογική (διατηρώντας το «κατώφλι» του 3%), για να έχει περισσότερες έδρες απ' όσες θα είχε με την ενιχυμένη, αλλά και για να  δυσκολέψει το σχηματισμό κυβέρνησης από τη ΝΔ. Μπορεί να μη συγκέντρωσε την απαιτούμενη πλειοψηφία για να ισχύσει ο νέος εκλογικός νόμος αμέσως (ΠΑΣΟΚ και Ποτάμι αρνήθηκαν να συμπράξουν), όμως ελπίζει ότι αν ο Μητσοτάκης μπορέσει να σχηματίσει κυβέρνηση, αυτή θα περιοριστεί σε μια «δεξιά παρένθεση».
 
Στο επίπεδο των δήμων και περιφερειών το παιχνίδι παίζεται διαφορετικά απ' ό,τι στην κεντρική πολιτική σκηνή. Γι' αυτό και ο ΣΥΡΙΖΑ δεν κατάφερε να γίνει πρώτη δύναμη ούτε στην περίοδο της ακμής του. Εχασε όλους τους μεγάλους δήμους κι αν δεν έπαιρνε την περιφέρεια Αττικής θα είχε υποστεί συντριβή. Λογικό είναι, λοιπόν, να μην περιμένει ότι θα τα πάει καλύτερα στις προσεχείς εκλογές. Μπροστά στο φόβο να χάσει ακόμα και την Αττική, έχει αποφασίσει να πάει τις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές μετά τον Σεπτέμβρη του 2019 (που είναι το απώτερο όριο για τις βουλευτικές εκλογές), ώστε να μην επιβαρυνθεί η προεκλογική του εκστρατεία από τις απώλειες που θα έχει σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Παράλληλα, κάνει και επίδειξη δημοκρατικής ευαισθησίας με την καθιέρωση της απλής αναλογικής στην εκλογή των δημοτικών και περιφερειακών συμβούλων. Στην πραγματικότητα, ενδιαφέρεται μόνο για την ενίσχυση της δικής του παρουσίας στο επίπεδο της τοπικής και περιφρειακής διοίκησης. Μιας παρουσίας που δε θα έχει μόνο συμβολική, αλλά και πρακτική σημασία, καθώς οι συριζαϊκές παρατάξεις θα μπορούν να «πωλούν» τις ψήφους τους στις δημοτικές και περιφερειακές αρχές με αντάλλαγμα διάφορα ρουσφέτια. Οι διάφοροι καπιταλιστές, εργολάβοι λοιπές… κοινωνικές δυνάμεις θα πρέπει να «ταΐζουν» και τμήμα της αντιπολίτευσης και όχι μόνο τη δημοτική ή περιφερειακή πλειοψηφία.
 
Πρόκειται για μια ρύθμιση που τυπικά είναι αστικοδημοκρατική, στην πραγματικότητα όμως αποσκοπεί στο μοίρασμα της «πίτας». Εύκολα μπορούμε να αντιληφθούμε πόσο θα απλωθεί το «λόμπινγκ» από όσους κάνουν «δουλειές» με δήμους και περιφέρειες. Εχουν περάσει χρόνια από τότε που οι δήμοι είχαν επαφή με το λαϊκό στοιχείο και σ' ένα βαθμό εξέφραζαν τα συμφέροντά του σε ό,τι αφορά τις συνθήκες διαβίωσης και τις απαραίτητες υποδομές. Οι δήμοι (για τις περιφέρειες αυτό ισχύει κατά μείζονα λόγο) είναι φορείς της κρατικής εξουσίας, που διαχειρίζονται σε τοπικό επίπεδο τα συμφέροντά τους. Στη θέση του δημάρχου-διεκδικητή (ακόμα και του δημάρχου-αγωνιστή), που ήταν το πρότυπο μέχρι και τη δεκαετία του '80, έχει μπει ο δήμαρχος-μάνατζερ, που βάζει χαράτσια και κάνει «παιχνίδι» με εργολάβους, μαγαζάτορες, βιομήχανους κτλ.
 
Για τους αντίθετους από τον ΣΥΡΙΖΑ λόγους, η ΝΔ κυρίως, αλλά και το ΠΑΣΟΚ, καθώς και οι «αυτοδιοικητικοί» παράγοντές τους, έχουν ανεβεί στα κεραμίδια και σκούζουν ενάντια στο νομοσχέδιο Σκουρλέτη. Ο Μητσοτάκης, μάλιστα, δεσμεύτηκε ότι θα καταργήσει το νόμο Σκουρλέτη, αν οι αυτοδιοικητικές εκλογές γίνουν μετά τις εθνικές. Η απλή αναλογική «ισοδυναμεί με ακυβερνησία, είτε πρόκειται για το κεντρικό κράτος είτε πρόκειται για την Αυτοδιοίκηση» είπε. Σε ό,τι αφορά το κεντρικό κράτος, και η ενισχυμένη αναλογική έχει πάψει να δίνει μονοκομματικές κυβερνήσεις. Από το 2012 και μετά κανένας δεν κατάφερε να πάρει αυτοδυναμία. Δε μίλησαν όμως για ακυβερνησία. Μια χαρά τις έφτιαξαν τις κυβερνήσεις και ο Σαμαράς  το  2012 και ο Τσίπρας το 2015. Γιατί, λοιπόν, θα προκαλέσει «ακυβερνησία» η απλή αναλογική σε δημοτικό και περιφερειακό επίπεδο; Μπορούν κάλλιστα ν' αρχίσουν από τώρα να διαμορφώνουν τις συμμαχίες τους. Κι είναι σίγουρο ότι θα τις διαμορφώσουν, αν οι εκλογές γίνουν με το νόμο Σκουρλέτη. Απλά, ήταν καλύτερο γι' αυτούς να έχουν την παντοκρατορία της νικήτριας παράταξης. Γιατί αν στις εκλογές για τη Βουλή ίσχυε η λεγόμενη ενισχυμένη αναλογική, με το μπόνους των 50 εδρών στο πρώτο κόμμα, σε δήμους και περιφέρειες ίσχυε η υπερενισχυμένη αναλογική, αφού ο νικητής δήμαρχος (στον πρώτο ή στο δεύτερο δήμο) έπαιρνε τα 3/5 των δημοτικών συμβούλων. Ετσι, ένας συνδυασμός που στον πρώτο γύρω έπαιρνε 20%, αλλά ο δήμαρχός του κέρδιζε στον επαναληπτικό δεύτερο γύρο, έπαιρνε το 60% των δημοτικών συμβούλων, ενώ οι υπόλοιποι συνδυασμοί (κάποιοι από τους οποίους μπορεί να είχαν μικρή διαφορά ποσοστού από τον πρώτο) μοιράζονταν το 40% των δημοτικών συμβούλων. Μιλάμε πραγματικά για λεόντεια μοιρασιά.
 
Οσο υποκριτική είναι, λοιπόν, η δημοκρατική ευαισθησία του ΣΥΡΙΖΑ, άλλο τόσο είναι και οι αντιδράσεις της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ. Γι' αυτό ας συγκεντρώσουμε την προσοχή μας στο ρόλο της λεγόμενης αυτοδιοίκησης, που δεν είναι αυτοδιοίκηση αλλά επιμέρους λειτουργία του αστικού κράτους, περιβεβλημένη με το μανδύα μιας ψεύτικης ανεξαρτησίας, και όχι στον τρόπο που αυτή η τοπική ή περιφερειακή εξουσία θα μοιραστεί ανάμεσα στα αστικά κόμματα.
 
Πέρα από τον καυγά για το εκλογικό σύστημα στις «αυτοδιοικητικές» εκλογές, οι κουτοπόνηροι συριζαίοι βρήκαν την ευκαιρία να ανακινήσουν ξανά το ζήτημα του εκλογικού νόμου για τις βουλευτικές εκλογές, θέλοντας να στριμώξουν το ΚΙΝΑΛ. «Μακάρι να υπάρχουν επανατοποθετήσεις από εκείνες τις δυνάμεις που το καταψήφισαν και να το φέρουμε και πάλι τώρα», ευχήθηκε ο Σκουρλέτης. Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Τζανακόπουλος: «Εάν αυτή τη στιγμή το ΚΙΝΑΛ θα ήθελε να ξανασυζητήσουμε για το ζήτημα και θα ήθελε να θέσει στην ημερήσια διάταξη μια προσπάθεια να εξευρεθούν συναινέσεις και συγκλίσεις για τον εκλογικό νόμο στην κατεύθυνση της κατοχύρωσης της απλής αναλογικής, από τη μεριά της ελληνικής κυβέρνησης μπορώ να σας πω ότι θα ήμασταν μάλλον θετικοί». Δύσκολα, όμως, το ΚΙΝΑΛ θα κάνει τέτοιο βήμα. Με τα ποσοστά που αναμένεται να πάρει δε θα ήταν μεγάλο το όφελός του σε έδρες, ενώ αν έκανε τέτοια κίνηση θα έδινε λαβή να το κατηγορήσουν ως ουρά του ΣΥΡΙΖΑ.