Ενώ η τραγωδία των προσφύγων συνεχίζεται και τα μεταναστευτικά κύματα κατακλύζουν την Ευρώπη, ενώ οι νεκροί στο Αιγαίο ξεπερνούν τους 3.100 (σύμφωνα με τα στοιχεία της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ), η Ευρωπαϊκή Ενωση δηλώνει ότι έχει επιτελέσει το «καθήκον» της και πλέον επικεντρώνεται στο πώς θα εφαρμόσει τις αποφάσεις που κατά καιρούς έχουν παρθεί από τα διάφορα όργανά της. Αποφάσεις που χαιρέτισε και ο Τσίπρας κατά την έξοδό του από τη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης 15 Οκτώβρη, τονίζοντας ότι είναι «προς τη σωστή κατεύθυνση».
Ποιες ήταν αυτές οι αποφάσεις και σε ποια κατεύθυνση κινείται πλέον η ΕΕ στο προσφυγικό; Ας δούμε τα γεγονότα.
Η ξενοφοβία «επιστρέφει»
Οσοι είδαν τη φράου Μέρκελ να προσέρχεται στη σύνοδο κορυφής διαπίστωσαν σίγουρα την αλλαγή στάσης στον τρόπο παρουσίασης της «ευρωπαϊκής αντίληψης». Μιλάμε για τρόπο παρουσίασης, γιατί στην πραγματικότητα καμία αλλαγή στάσης δεν υπήρξε. Απλά η Μέρκελ (πιεζόμενη και από το εσωτερικό) αποφάσισε να πετάξει το προσωπείο της «μητέρας» των μεταναστών και να φορέσει αυτό της αποφασισμένης οικονόμου που θέλει να βάλει «τάξη στο χάος». Ξεκαθάρισε, λοιπόν, ότι όλες οι χώρες της ΕΕ θα πρέπει να είναι έτοιμες να στείλουν προσωπικό για την υπεράσπιση των εξωτερικών της συνόρων από τους νέους «εισβολείς» (https://www.bbc.com/news/world-europe-34535933).
Είχαν προηγηθεί οι γερμανοί μπάτσοι που ζήτησαν να υψωθεί φράκτης (!) στα σύνορα της Γερμανίας με την Αυστρία, με τον πρόεδρο της Ενωσης Γερμανών Αστυνομικών, Ράινερ Βεντ, να δηλώνει στην εφημερίδα Welt am Sonntag ότι η εσωτερική τάξη κινδυνεύει, γι’ αυτό και η δημιουργία ενός φράκτη στα γερμανικά σύνορα, που θα προκαλέσει «αλυσιδωτές αντιδράσεις» με τη δημιουργία παρόμοιου φράκτη και από την Αυστρία (στα σύνορα με τη Σλοβενία), είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται η Γερμανία! Η δε Σλοβενία είχε ζητήσει από την ΕΕ να στείλει περισσότερους μπάτσους στα σύνορα με την Κροατία για να αντιμετωπίσουν τους χιλιάδες μετανάστες που κοιμόντουσαν σε κουβέρτες στο έδαφος!
Τα ωραία λογάκια του Γιούνκερ για τους κυνηγημένους πρόσφυγες, που «δεν υπάρχει φράκτης που να μην σκαρφαλώσουν για να γλυτώσουν από τη μανία των τζιχαντιστών», ξεχάστηκαν. Ακόμα και οι σύριοι πρόσφυγες θα πρέπει να σταματήσουν να έρχονται στην ΕΕ. Η φιλεύσπλαχνη Ευρώπη δε δέχεται περισσότερο από το 4% αυτών που έχουν ήδη μεταναστεύσει!
Οι αποφάσεις
Ποιες ήταν οι αποφάσεις της συνόδου κορυφής, που σύμφωνα με τον Τσίπρα ήταν «στη σωστή κατεύθυνση»; Σύμφωνα με το κείμενο των συμπερασμάτων της συνόδου (στα ελληνικά: https://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2015/10/16-euco-conclusions/), οι βασικοί άξονες των αποφάσεων που πάρθηκαν είναι:
Συνεργασία με τρίτες χώρες για έλεγχο των μεταναστευτικών ροών. Στο πλαίσιο αυτό, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χαιρέτισε την πρόσφατη απόφαση συνεργασίας με την Τουρκία (θα αναφερθούμε παρακάτω σ’ αυτή) και επικέντρωσε την προσοχή στον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών στο διάδρομο Ανατολικής Μεσογείου – Δυτικών Βαλκανίων καθώς και στη συνεργασία με τις χώρες της Βόρειας Αφρικής για την αποτελεσματική επιστροφή (απέλαση) των μεταναστών στις χώρες προέλευσής τους.
Ενδυνάμωση της προστασίας των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ βασιζόμενη στους άξονες της συνθήκης του Σένγκεν. Σ’ αυτό το πλαίσιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υποστήριξε την ανάγκη περαιτέρω προσπαθειών για τη θέσπιση ενός συστήματος ελέγχου των συνόρων μέσω της ενίσχυσης της συνοριακής αστυνομίας (FRONTEX) και δυνάμεων ταχείας επέμβασης. Το Συμβούλιο χαιρέτισε την πρόθεση της Κομισιόν για την άμεση παρουσίαση πακέτου μέτρων για τη βελτίωση του ελέγχου των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ.
Διερεύνηση της δυνατότητας των περιοχών που δέχονται τους μετανάστες να τους παράσχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση και τις θέσεις εργασίας μέχρι να καταστεί δυνατή η επιστροφή στη χώρα καταγωγής τους.
Απάντηση στις προσφυγικές ροές προς την Ευρώπη και εξασφάλιση της πραγματοποίησης απελάσεων. Ταυτόχρονα με τη δημιουργία περισσότερων κέντρων υποδοχής (hotspots) στα οποία θα γίνεται πλήρης καταγραφή, δακτυλοσκόπηση και παραλαβή των αιτήσεων διεθνούς προστασίας από τους πρόσφυγες, το Συμβούλιο δεσμεύτηκε να αναβαθμίσει το ρόλο της FRONTEX με τη δημιουργία ειδικού γραφείου απελάσεων μέχρι τα τέλη του χρόνου και τη δυνατότητα μαζικών απελάσεων με δική της πρωτοβουλία!
Ποιος μπορεί να αμφιβάλλει πλέον ότι η «σωστή κατεύθυνση» είναι αυτή της υπεράσπισης των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ από τους «εισβολείς»; Και τι θέλατε να γίνει, θα ρωτήσουν όσοι αβίαστα καταπίνουν την κυρίαρχη προπαγάνδα. Η ερώτηση θα μπορούσε να αντιστραφεί. Εχει η ΕΕ πλούτο για να στεγάσει και να θρέψει αυτούς τους ανθρώπους που δεν ξεπερνούν το 0.5% του πληθυσμού της, μέχρι να είναι ικανοί για να εργαστούν; Προφανώς και έχει, αλλά επίσης προφανώς δε θέλει στα πόδια της «περίσσεια» ανθρώπων που μπορεί να της προκαλέσουν πρόβλημα στο εσωτερικό, αν αποφασίσουν να αντισταθούν στη ληστρική τους εκμετάλλευση από τους καπιταλιστές.
Η νομοθετική πρόταση της Κομισιόν
Ενα ακόμα στοιχείο που πρέπει να έχουμε υπόψη μας είναι η νομοθετική πρόταση (COM) της Κομισιόν, που έγινε μία μέρα πριν από την τελευταία σύνοδο κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Η πρόταση αυτή, που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της (https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/index.cfm?
fuseaction=list&n=10&adv=0&coteId=1&year=2015&number=510
&version=F&dateFrom=&dateTo=&serviceId=&documentType=&title=&
titleLanguage=&titleSearch=EXACT&sortBy=NUMBER&sortOrder=DESC), αφού υπογραμμίσει ότι στο πρώτο εννιάμηνο αυτού του χρόνου πάνω από 710 χιλιάδες πρόσφυγες και μετανάστες έχουν φτάσει στην Ευρώπη, επισημαίνοντας ότι αυτή η τάση αναμένεται να συνεχιστεί, προοπτική που αποτελεί δοκιμασία για την ΕΕ, θέτει τρεις άξονες πάνω στους οποίους θεωρεί ότι θα πρέπει να κινηθεί η ευρωπαϊκή πολιτική: 1. Επιχειρησιακά μέτρα, 2. Οικονομική στήριξη και 3. Εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Τα επιχειρησιακά μέτρα, εκτός από την αποφασισμένη μεταφορά σε διάφορες χώρες της ΕΕ μόλις 160 χιλιάδων προσφύγων (αυτών που «χρήζουν διεθνούς προστασίας») μέσα στα επόμενα δύο χρόνια από την Ελλάδα και την Ιταλία και τη μετεγκατάσταση άλλων 20 χιλιάδων από τρίτες χώρες στις χώρες της ΕΕ, περιλαμβάνουν και ένα σημείο «κλειδί». Είναι η εξασφάλιση ώστε «αυτοί που δεν έχουν δικαίωμα διεθνούς προστασίας να επιστρέφουν αποτελεσματικά». Η Κομισιόν κρούει τον κώδωνα του κινδύνου υποστηρίζοντας ότι «επί του παρόντος, έχουν εφαρμοστεί πολύ λίγες αποφάσεις επιστροφής στην πράξη και τα λαθραία δίκτυα το εκμεταλλεύονται αυτό για να προσελκύσουν μετανάστες που δεν χρήζουν διεθνούς προστασίας». Γι’ αυτό και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «όσο πιο αποτελεσματικό γίνει το σύστημα επιστροφών τόσο μικρότερη θα είναι η πιθανότητα οι λαθρέμποροι να μπορούν να πείσουν τους ανθρώπους ότι μπορούν να “αποφύγουν το δίχτυ” αν διαπιστωθεί ότι δεν χρήζουν διεθνούς προστασίας».
Ποιο είναι αυτό το σύστημα επιστροφών; Ας δούμε τι προβλέπουν για τη χώρα μας.
Στριμώχνουν την Ελλάδα
Τόσο στο βασικό κείμενο όσο και στο Παράρτημα 2 της νομοθετικής πρότασης της Κομισιόν περιγράφονται η κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα και οι ενέργειες που έχουν γίνει από το ελληνικό κράτος (https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/1/2015/EN/1-2015-510-EN-F1-1-ANNEX-2.PDF). Εκεί αναφέρεται ότι η Ελλάδα έχει πέντε «hotspots» όπου συγκεντρώνονται πρόσφυγες και μετανάστες, σε Λέσβο, Χίο, Λέρο, Σάμο και Κω. Η ευρωπαϊκή περιφερειακή ομάδα δράσης (task force τη χαρακτηρίζουν) έχει έδρα στον Πειραιά και είναι σε πλήρη λειτουργία. Η πρώτη ομάδα υποστήριξης της διαχείρισης της μετανάστευσης της ΕΕ θα εγκατασταθεί στο «hotspot» της Λέσβου. Η συνοριακή αστυνομία Frontex έχει ήδη στείλει 53 ειδικούς και ένα άτομο από το EASO (Γραφείο Υποστήριξης Ευρωπαϊκού Ασύλου) διαμένει μόνιμα στην Ελλάδα για να βοηθήσει στην οργάνωση της ανάπτυξης των «ειδικών» της EASO στην ελληνική επικράτεια.
Η πρόταση της Κομισιόν αναφέρει επίσης ότι η Ελλάδα διαθέτει ήδη επτά κέντρα υποδοχής μεταναστών σε τέσσερις από τις πέντε περιοχές υποδοχής (τα «hotspots» δηλαδή). Τα κέντρα αυτά βρίσκονται στη Λέσβο, τη Σάμο, τη Χίο και τη Λέρο και είναι ικανά να στεγάσουν περίπου 2.000 ανθρώπους, με την ικανότητά τους να αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου. Ο αριθμός αυτός ισοδυναμεί με λιγότερο από το 10% των προσφύγων που βρίσκονται σήμερα στα νησιά του Αιγαίου, σύμφωνα με τα στοιχεία της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ (https://www.unhcr.gr/nea/artikel/f1775395267ef1c05a1d6b6306d03aa1/kathos-o-arithmos-ton.html).
Η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα χρησιμοποιεί όλο και πιο πολύ το σύστημα Eurodac (δακτυλοσκόπηση) με την μεταφορά μηχανών από τις κεντρικές υπηρεσίες στα ακριτικά νησιά και θεωρεί ότι «η Ελλάδα έχει επί του παρόντος αρκετή ικανότητα κράτησης αυτών που προορίζονται για απέλαση, ώστε να εφαρμόσει ένα πρόγραμμα αναγκαστικών επιστροφών» (η έμφαση δική μας)!
Η Κομισιόν επισημαίνει την αδυναμία των κρατών μελών να επιστρέψουν στην Ελλάδα τους μετανάστες που ζήτησαν άσυλο εδώ και αρκετά χρόνια (από το 2010-11). Αυτό έγινε διότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αποφάσισε ότι υπήρξε παραβίαση της ευρωπαϊκής σύμβασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιοσύνης το επιβεβαίωσε ισχυριζόμενο ότι δεν υπάρχει τεκμήριο ότι τα κράτη μέλη σέβονται τα θεμελιακά δικαιώματα των αιτούντων άσυλο, αν τους επιστρέψουν στην Ελλάδα εφαρμόζοντας το σύστημα του Δουβλίνου.
Ομως, η Κομισιόν συμπληρώνει ότι το τελευταίο διάστημα η Ελλάδα έχει λάβει σημαντική βοήθεια, η οποία μεγαλώνει, και έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στη διαχείριση του μεταναστευτικού προβλήματος σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα! Επομένως, πάνω σ’ αυτή τη βάση η Κομισιόν θα εξετάσει την κατάσταση στα τέλη Νοέμβρη και αν η πρόοδος συνεχιστεί και αποδώσει, τότε θα συστήσει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το Δεκέμβρη του 2015 ή μέχρι το Μάρτη του 2016 να επαναφέρει τις ρυθμίσεις του Δουβλίνου για επιστροφές μεταναστών στην Ελλάδα από τις άλλες χώρες μέλη της ΕΕ! Αυτό κι αν είναι «στη σωστή κατεύθυνση»!
Παράταση στα κλειστά σύνορα!
Την στιγμή που ετοιμάζονται να επαναφέρουν το σύστημα των απελάσεων των μεταναστών από τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ στην Ελλάδα, οι Κομισάριοι προτείνουν την παράταση της «προσωρινής» επιβολής συνοριακών ελέγχων, με τους οποίους ορισμένες χώρες της ΕΕ κατάργησαν στην πράξη την «ελευθερία μετακίνησης» που προβλέπει η συνθήκη του Σένγκεν. Αιτιολόγησαν αυτή τους την απόφαση με τις «ειδικές κρισιακές συνθήκες» και τις «σοβαρές απειλές στην δημόσια πολιτική ή την εσωτερική ασφάλεια» των κρατών μελών που πήραν αυτά τα μέτρα, δηλαδή της Γερμανίας, της Αυστρίας και της Σλοβενίας.
Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι αυτά τα μέτρα δεν μπορεί να είναι κάτι άλλο εκτός από «προσωρινά», μέχρι να σταθεροποιηθεί η κατάσταση, αλλά αυτό μας καλεί να θυμηθούμε το «ουδέν μονιμότερο του προσωρινού»!
Η συνεργασία με την Τουρκία
Ως επιστέγασμα όλων των παραπάνω έρχεται η προσπάθεια αναβάθμισης της συνεργασίας της ΕΕ με την Τουρκία. Στόχος είναι η ανακοπή του κύματος των προσφύγων και των μεταναστών που εισέρχονται στην ΕΕ μέσω Τουρκίας. Στην ομιλία της στο Ευρωκοινοβούλιο στις 7 Οκτώβρη η Μέρκελ είχε υποστηρίξει ότι η Τουρκία θα παίξει ρόλο κλειδί σ’ αυτή την κατεύθυνση, αφού σήμερα αποτελεί πύλη «παράνομης μετανάστευσης» (https://www.bundesregierung.de/Content/EN/Reden/2015/2015-10-07-merkel-ep_en.html).
Γι’ αυτό και χαρακτήρισε τη συνεργασία με την Τουρκία ζωτικής σημασίας και έσπευσε να επισκεφτεί την Τουρκία, πηγαίνοντας «δώρα» στον Ερντογάν: οικονομική στήριξη, επίσπευση των διαδικασιών για κατάργηση της βίζας στους Τούρκους που επισκέπτονται την ΕΕ και υποστήριξη για την προώθηση του θέματος της μελλοντικής ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ. Μπορεί η φράου Μέρκελ να μην επισκέφτηκε τα τουρκοσυριακά σύνορα για να δει με τα ίδια της τα μάτια τον φράκτη 11.5 χιλιομέτρων που ήδη έχει κατασκευαστεί για να εμποδίσει την εισροή των προσφύγων (είναι το ένα τρίτο από 36.5 χιλιόνετρα που θα έχει ο φράκτης όταν ολοκληρωθεί το έργο).
Σ’ αυτό το πλαίσιο συμφωνήθηκε το σχέδιο δράσης ΕΕ – Τουρκίας (https://ec.europa.eu/priorities/migration/docs/20151016-eu-revised-draft-action-plan_en.pdf) που περιλαμβάνει:
Στήριξη των κοινοτήτων «φιλοξενίας» των σύριων προσφύγων στην Τουρκία. Σήμερα στην Τουρκία οι σύριοι πρόσφυγες έχουν φτάσει τα 2.2 εκατομμύρια άτομα και η Τουρκία δηλώνει ότι ήδη έχει ξοδέψει 7 δισ. ευρώ για να αντιμετωπίσει την προσφυγική κρίση. Η ΕΕ υποσχέθηκε αύξηση της οικονομικής βοήθειας γι’ αυτό το σκοπό, πέραν των 4.2 δισ. ευρώ που δίνει σήμερα στο Λίβανο, την Ιορδανία και το Ιράκ και στους σύριους εσωτερικούς μετανάστες για να ανακόψει το μεταναστευτικό κύμα προς την Τουρκία και κατ’ επέκταση την Ευρώπη. Η Τουρκία προτίθεται να βοηθήσει τους πρόσφυγες να έχουν καλύτερη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και τις δημόσιες υπηρεσίες εκπαίδευσης κτλ (εδώ γελάνε!) και να εξασφαλίσει την πλήρη καταγραφή τους.
Ενδυνάμωση της συνεργασίας για να παρεμποδιστεί η παράνομη μετανάστευση. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ υποσχέθηκε να βοηθήσει στην ισχυροποίηση της τουρκικής ακτοφυλακής, να προωθήσει τη συνεργασία των κρατών μελών της με την Τουρκία για κοινές επιχειρήσεις «εξάρθρωσης» των δικτύων της «λαθρομετανάστευσης», να κάνει πιο στενή τη συνεργασία μεταξύ της FRONTEX και των τουρκικών αρχών, να αυξήσει την οικονομική βοήθεια για να βοηθήσει την Τουρκία να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις ενδεχόμενης κατάργησης της βίζας. Από τη μεριά της η Τουρκία υποσχέθηκε κι αυτή να ενισχύσει την ακτοφυλακή της και να συνεργαστεί με άλλα κράτη της ΕΕ και ιδίως με τη Βουλγαρία και την Ελλάδα για την καταστολή της παράνομης μετανάστευσης, καθώς και να επιταχύνει τις διαδικασίες για την αποδοχή των μεταναστών που κρίθηκαν ως «μη χρήζοντες διεθνούς προστασίας» και κοινώς θα παίρνουν πόδι από την ΕΕ. Υποσχέθηκε επίσης ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών με τις χώρες της ΕΕ και της συνεργασίας με τη FRONTEX και τη Europol.
Ολη η πολιτική της ΕΕ επικεντρώνεται πλέον σ’ αυτό το σκοπό. Στην ανακοπή των μεταναστευτικών ρευμάτων και τις μαζικές απελάσεις μεταναστών από τις λεγόμενες «ασφαλείς» χώρες. Κατά πόσο θα το πετύχει παραμένει αβέβαιο και πολύ δύσκολα πραγματοποιήσιμο, αφού η φτώχεια, οι πόλεμοι και οι ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις εξακολουθούν να σπρώχνουν μαζικά ολόκληρους λαούς στη μετανάστευση.
