Στο προηγούμενο φύλλο περιγράψαμε επιγραμματικά την ιστορική πορεία της Αργεντινής στον οικονομικό τομέα. Μιας χώρας που αποτέλεσε την ατμομηχανή της «ανάπτυξης» της περιοχής, η οποία όμως είχε… προϋπηρεσία στις χρεοκοπίες, αφού στα τελευταία 175 χρόνια κήρυξε πτώχευση πέντε φορές, για να βυθιστεί ξανά στο βούρκο του χρέους μετά από κάθε «ανάκαμψη».
Ο βούρκος στην αρχή της νέας χιλιετίας ήταν βαθύς. Και η Αργεντινή αντιμετώπισε μία άνευ προηγουμένου λαϊκή εξέγερση που γκρέμισε πέντε προέδρους από τις καρέκλες τους μέσα σε δύο βδομάδες και έκανε άλλους να αναζητούν σωτηρία στα ελικόπτερα από την ταράτσα του κοινοβουλίου. Η εργατική τάξη είχε σχεδόν πιάσει πάτο γι’ αυτό και η χαλάρωση ήταν επιβεβλημένη για να γλιτώσει το σύστημα από τη λαϊκή αντιβία πριν αυτή φτάσει σε μη αναστρέψιμα επίπεδα.
Η σοσιαλδημοκρατική διαχείριση που εφάρμοσαν οι περονιστές του κόμματος Δικαιοσύνης, που κέρδισαν τις εκλογές το 2003, ήταν ό,τι πρέπει για τη νέα κατάσταση, χειραγωγώντας το λαϊκό κίνημα σε ανώδυνα μονοπάτια. Το πιο «ριζοσπαστικό» πράγμα που επέτρεψε ήταν διάφορα «αυτοδιαχειριστικά» εγχειρήματα που αφορούσαν μόνο εγκαταλελειμμένα εργοστάσια με βαριά χρέη στις πλάτες τους, στα οποία δούλευαν γύρω στους 10.000 εργάτες, δηλαδή κάτι λιγότερο από το 1% του εργατικού δυναμικού της χώρας.
Ενα από αυτά, το οποίο έγινε και σύμβολο του κινήματος της «αυτοδιαχείρισης», ήταν η κεραμοποιία «Σανόν» που παραδόθηκε (μαζί με τα χρέη της) στους εργάτες, οκτώ χρόνια αφότου την κατέλαβαν και αφού πρώτα όλες οι προσπάθειες ανακατάληψης του εργοστασίου από την αστυνομία απέβησαν άκαρπες. Η νέα εταιρία που δημιουργήθηκε στη θέση της «Σανόν», η FaSinPat, που σημαίνει «Εργοστάσιο χωρίς αφεντικό», αναγκάστηκε να αποπληρώσει τα χρέη των παλαιών ιδιοκτητών και οι εργάτες να δουλέψουν με χαμηλά μεροκάματα για να κρατήσουν το εργοστάσιο. Ο μηνιαίος μισθός των εργατών στη FaSinPat, από τα 800 πέσος που είχε ανέβει πριν από 10 χρόνια, βρίσκεται τώρα στα 6.000! Η εκτίναξη του ποσού δεν σηματοδοτεί όμως κάποια ριζική καλυτέρευση του βιοτικού επιπέδου των εργατών. Κι αυτό γιατί μαζί με τον μισθό αυξανόταν ο πληθωρισμός, όπως θα περιγράψουμε παρακάτω. Ετσι, τα 6.000 πέσος μεικτά, που ισοδυναμούν με 900 περίπου ευρώ, παραμένουν κάτω από το μέσο μηνιαίο μισθό στη χώρα (βλ. https://www.salaryexplorer.com/salary-survey.php?&loctype=1&loc=10).
Ούτε η FaSinPat, όμως, κατόρθωσε να γλιτώσει από την οικονομική κρίση. Μέσα σε ένα χρόνο περίπου, οι πωλήσεις έπεσαν κατά 40-50% εξαιτίας της ριζικής επιβράδυνσης της παραγωγικής βιομηχανίας σε εθνικό επίπεδο. Από τα 400 χιλιάδες τετραγωνικά πλακάκια που παρήγαγε η εταιρία το 2008, έπεσε στις 150 χιλιάδες μέχρι τα μέσα του 2009.
Προκειμένου να καλύψει τις δανειακές υποχρεώσεις της χώρας, η σημερινή πρόεδρος της Αργεντινής, Κριστίνα Φερνάντες Κίρχνερ τράβηξε 6.6 δισ. δολάρια από τα συναλλαγματικά αποθέματα για να πληρώσει ληξιπρόθεσμα χρέη και έκοψε αβέρτα χρήμα εκτινάσσοντας τον πληθωρισμό, ο οποίος επίσημα το 2011 κυμαινόταν γύρω στο 9.5%, πολλοί αναλυτές όμως εκτιμούσαν ότι ξεπερνούσε το 25% (Financial Times, 18/7/11).
Οι διθυραμβικοί λόγοι του υπουργού Οικονομικών της Αργεντινής Ερνάν Λορενσίνο στην 28η σύνοδο της οικονομικής επιτροπής του ΔΝΤ, που έγινε στην Ουάσινγκτον τον Οκτώβρη του 2013, για τη «φερεγγυότητα» του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Αργεντινής, σε αντίθεση με το παρελθόν, δεν τον έσωσαν από την αποκαθήλωσή του. Ούτε ένα μήνα μετά, ο Λορενσίνο έπαιρνε πόδι από την κυβέρνηση και τρεις μήνες μετά το πέσο αντιμετώπισε τη μεγαλύτερη υποτίμηση από την εποχή του 2001-2002. Η υποτίμηση ήταν τέτοια που για την αγορά ενός δολαρίου χρειάζονταν πλέον 8 πέσος (12 στη μαύρη αγορά), από 5.5 που ήταν πριν από ένα χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι ένα εισαγόμενο εμπόρευμα, που κοστίζει 1 δολάριο αγοραζόταν πλέον με 2.5 πέσος παραπάνω (δηλαδή, ακριβότερο κατά 45%). Η υποτίμηση του πέσο οδήγησε σε εκτίναξη των εισαγόμενων προϊόντων, το 50% των οποίων αφορούν μηχανήματα, ανταλλακτικά και αυτοκίνητα.
Επόμενο ήταν να σαρώσει την αγορά ένα κύμα ακρίβειας. Σύμφωνα με το Bloomberg (27/1/14), η τιμή ενός ψυγείου σε ένα κεντρικό κατάστημα του Μπουένος Αιρες αυξήθηκε κατά 30% μέσα σε δύο μόλις μέρες! Αυτό προκάλεσε κύμα λεηλασιών στα μαγαζιά και διακοπές ρεύματος, θυμίζοντας άλλες εποχές.
Η κυβέρνηση της Αργεντινής, προκειμένου να αποφύγει την κατάρρευση του πέσο και μία επανάληψη των εξεγερτικών φαινομένων των αρχών της προηγούμενης δεκαετίας, έσπευσε να επιτρέψει την αγορά δολαρίων μέχρι 2.000 το μήνα, μειώνοντας παράλληλα το φόρο αυτής της συναλλαγής από 35% σε 20%, με τη δέσμευση ο φόρος αυτός να μηδενιστεί αν αυτός που αγοράσει τα δολάρια τα αφήσει στην τράπεζα για ένα χρόνο.
Αυτό όμως δεν αφορούσε τα φτωχά λαϊκά στρώματα αλλά τα μικροαστικά και πάνω, αφού η αγορά δολαρίων επιτρεπόταν μόνο για όσους κέρδιζαν πάνω από 7.200 πέσος (900 δολάρια περίπου) το μήνα, δηλαδή τα διπλάσια περίπου του ελάχιστου μισθού. Ετσι, αποκλείστηκε το 80% των 14.8 εκατομμυρίων εργατών της χώρας που έβγαζε λιγότερα από 7.000 πέσος το μήνα σύμφωνα με τα στοιχεία της στατιστικής υπηρεσίας της χώρας.
Προκειμένου να αποφύγει κυρώσεις από το ΔΝΤ, η κυβέρνηση Κίρχνερ ευθυγραμμίστηκε με τις υποδείξεις του και το Φλεβάρη του 2014 εισήγαγε νέα μέτρηση του πληθωρισμού. Με τη νέα μέτρηση ο πληθωρισμός εκτινάχτηκε δυόμιση φορές πάνω, αγγίζοντας το ανεπίσημο ποσοστό του 25% (σε ετήσια βάση)! Με τη νέα μέτρηση, που έγινε κατ’ εντολή του ΔΝΤ, ο πληθωρισμός το Γενάρη του 2014 ήταν περίπου 3.7%, δηλαδή το μεγαλύτερο ποσοστό μετά το 2002. Η δε ετήσια μεταβολή μεταξύ Οκτώβρη του 2013 και Οκτώβρη 2014 ήταν κοντά στο 30%, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία πλέον!
Μετά τη χρεοκοπία των αρχών της προηγούμενης δεκαετίας, το «κούρεμα» των ομολόγων ήταν αναπόφευκτο. Η Κίρχνερ αφού «κούρεψε» τα ομόλογα με δύο συμφωνίες, μία το 2005 (ανταλλάσσοντας τα χρεοκοπημένα ομόλογα με νέα, ονομαστικής αξίας 60% χαμηλότερης και λήξης άνω των 30 ετών) και μία το 2010, με αποτέλεσμα να ανταλλαγεί συνολικά πάνω από το 92% των ομολόγων που εξέπεσαν και το κρατικό χρέος να πέσει λίγο κάτω από το 41% του ΑΕΠ (από 147% που ήταν το 2002), προχώρησε σε μέτρα σοσιαλδημοκρατικού χαρακτήρα, όπως εθνικοποιήσεις (δέκα ιδιωτικών ασφαλιστικών ταμείων, θέτοντας 30 δισ. δολάρια υπό κυβερνητικό έλεγχο τον Οκτώβρη του 2008, και της μεγαλύτερης αεροπορικής εταιρίας της χώρας, της υπό ισπανική ιδιοκτησία Aerolineas Argentinas, το Δεκέμβρη του ίδιου χρόνου), πολιτική επιδομάτων στα πιο φτωχά τμήματα του πληθυσμού (όπως τα επιδόματα σε 3.5 εκατομμύρια παιδιά το 2009) και ευρεία παροχή δανείων στις επιχειρήσεις, που μέσα σε ένα χρόνο (2010-2011) αυξήθηκαν σε ποσοστό πάνω από 40%.
Τα ομόλογα που δεν ανταλλάχθηκαν τα κατείχαν κάποια από τα λεγόμενα «αρπακτικά» κεφάλαια (vulture funds). Ενα άλλο όνομα για τις πιο άγριες ομάδες του χρηματιστικού κεφαλαίου. Ενα από αυτά (ονόματι Elliot Management Corp με έδρα τη Νέα Υόρκη) έχει… προϋπηρεσία σε τέτοιου είδους κομπίνες. Το εν λόγω «αρπακτικό» είχε ξοδέψει 11.8 εκ. δολάρια στο ξεπεσμένο χρέος του Περού και μετά από τέσσερα χρόνια στα δικαστήρια (το 2000) ανάγκασε την κυβέρνηση να συμβιβαστεί για 56 εκατομμύρια δολάρια! Το ίδιο έκανε και τώρα. Μάζεψε μερικά ακόμα «αρπακτικά» και πέτυχε από αμερικάνικο δικαστήριο να τα δικαιώσει, εξαναγκάζοντας την Αργεντινή να πληρώσει τα ομόλογα στην ονομαστική τους αξία μαζί με τους τόκους 11 ετών. Σύνολο 1.3 δισ. δολάρια!
Το παζάρι συνεχίζεται μέχρι και τις μέρες μας με την κυβέρνηση της Αργεντινής να προσπαθεί να βρει πιστώσεις, αφού το περασμένο καλοκαίρι (στα τέλη του περασμένου Ιούλη) η Standard & Poor υποβάθμισε το νόμισμα της Αργεντινής στην κατάσταση SD που σημαίνει «επιλεκτική χρεοκοπία» (selective default). Ο λόγος ήταν ότι η κυβέρνηση δεν είχε ακόμα πληρώσει τα «αρπακτικά» ούτε μετά την περίοδο χάριτος του ενός μήνα που της είχε δοθεί. Τα λεφτά δεν ήταν πενταροδεκάρες αλλά 539 εκατομμύρια δολάρια από τους τόκους των ομολόγων που λήγουν το 2033 και είχαν στην κατοχή τους τα «αρπακτικά».
Φυσικά, ούτε λόγος να γίνεται για την αποπληρωμή των δανείων από Παγκόσμια Τράπεζα και Κλαμπ των Παρισίων. Από τον Οκτώβρη του 2013 η κυβέρνηση Κίρχνερ έχει αποδεχτεί την πλήρη αποπληρωμή των δανείων που παρείχαν οι δύο παραπάνω οργανισμοί κι έχει αρχίσει να πληρώνει.
Οσο περνούσε ο καιρός τόσο η Κίρχνερ έβλεπε ότι η σοσιαλδημοκρατική πολιτική διαχείρισης της κρίσης στην Αργεντινή, που επιβλήθηκε από τον φόβο της λαϊκής εξέγερσης που σάρωσε τα πάντα στη χώρα στα τέλη του 2001, έφτανε τα όριά της. Κι αυτό δεν μπορούσε να το κρύψει η… δημιουργική στατιστική που άνθισε στη χώρα.
Οι «ξέφρενοι» ρυθμοί ανάπτυξης του ΑΕΠ (9.2% το 2010 και 8.9% το 2011) έχουν παρέλθει και οι χαμηλότερες κυβερνητικές προβλέψεις που παρουσίασε ο υπουργός Οικονομικών της χώρας στην 26η σύνοδο της Διεθνούς Νομισματικής και Οικονομικής Επιτροπής του ΔΝΤ, που έγινε στις 13/10/12 στο Τόκιο, για 3.4% ανάπτυξη το 2012 και 4.4% το 2013 αποδείχτηκαν απατηλές. Η αναθεώρηση των οικονομικών δεδομένων των επίσημων στατιστικών από την κυβέρνηση της Αργεντινής τον περσινό Μάρτη (προκειμένου να γλιτώσει τις κυρώσεις από το ΔΝΤ) οδήγησε στη μείωση στο μισό της «ανάπτυξης» που παρουσιαζόταν πριν το ξέσπασμα της κρίσης του 2008! Αντί για 6.8% που φαινόταν ότι αυξήθηκε το ΑΕΠ το 2008, σύμφωνα με τα νέα στοιχεία το ΑΕΠ αυξήθηκε μόλις κατά 3.1%!
Τα πλαστά στοιχεία δεν ωφέλησαν μόνο την κυβερνητική προπαγάνδα αλλά και τους δανειστές, οι οποίοι, σύμφωνα με τη συμφωνία «κουρέματος» του χρέους, κάθε χρόνο που η οικονομία αναπτυσσόταν γρηγορότερα από την προβλεπόμενη αύξηση του ΑΕΠ (αύξηση που ξεκινούσε από το 4.2% το 2005, υποχωρώντας στο 3% από το 2015 και μετά) θα λαμβάνουν ένα 5% της διαφοράς μεταξύ του μεγέθους του ΑΕΠ και αυτού που προβλέφθηκε από τη συμφωνία. Σύμφωνα με την Wall Street Journal (13/5/14, βλ. https://blogs.wsj.com/frontiers/2014/05/13/argentina-paid-a-high-price-for-overstating-gdp-numbers/) το κράτος πλήρωσε για το λόγο αυτό 1.4 δισ. δολάρια επιπλέον σε επενδυτές, τα ομόλογα των οποίων ήταν συνδεδεμένα με την αύξηση του ΑΕΠ!
Οσο για τα απατηλά νούμερα που παρουσίασε ο υπουργός Οικονομικών στο Τόκιο το 2012, η πραγματικότητα ήταν πολύ χειρότερη. Η αύξηση του ΑΕΠ το 2012 ήταν 0.9% (αντί 3.4%, δηλαδή περίπου το ένα τέταρτο) και το 2013 3% (αντί 4.4%). Η πρόβλεψη για το 2014 είναι για 0.5% και για το 2015 δεν ξεπερνά το 2.8%!
Ανεξάρτητα από τα νούμερα που παρουσιάζονται από τις εκάστοτε κυβερνήσεις, η αλήθεια είναι ότι η Αργεντινή βρίσκεται στα πρόθυρα μιας νέας κρίσης. Τα αδιέξοδα της ρεφορμιστικής πολιτικής που ακολουθήθηκε στη χώρα είναι πλέον ορατά. Μπορεί η φτώχεια να μειώθηκε από τα εξωφρενικά νούμερα που είχε εκτιναχτεί τον καιρό της μεγάλης κρίσης (2001-2002), μπορεί οι ρυθμοί ανάπτυξης να αυξήθηκαν την περασμένη δεκαετία, όμως έφτασε η ώρα που αυτή η ανάπτυξη έφαγε τα ψωμιά της.
Πέρα από τη δραματική επιβράδυνση του ΑΕΠ, που αναφέραμε παραπάνω, η κατάσταση με τις εξαγωγές δεν είναι καλή. Η μικρή αύξηση που είχαν το 2013 (2.6%) έγινε αρνητική (-3.7%) το 2014. Δραματική ήταν και η μείωση των εισαγωγών (-10.5%), ενδεικτικό της έλλειψης χρημάτων από τις πλατιές λαϊκές μάζες που είδαν τον πληθωρισμό να ροκανίζει το πενιχρό τους εισόδημα.
Η κυβέρνηση πασχίζει να αποφύγει μια χρεοκοπία του τύπου των αρχών της νέας χιλιετίας, καθώς οι πιστώσεις από το εξωτερικό έχουν παγώσει μέχρι να λυθεί το θέμα με την αποπληρωμή των «αρπακτικών». Τα ξένα δημοσιογραφικά πρακτορεία ήδη μιλούν για χρεοκοπία της Αργεντινής, που συντελέστηκε το περασμένο καλοκαίρι όταν τα «αρπακτικά» ζητούσαν «τα λεφτά τους». Αν τους τα δώσει η Αργεντινή, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος και άλλοι ομολογιούχοι να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο, όπως ο Κένεθ Νταρτ (ο επονομαζόμενος νούμερο ένα εχθρός της χώρας) που στα τέλη του περασμένου Οκτώβρη τίναξε στον αέρα τις διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση της Αργεντινής και ζήτησε όλα τα λεφτά του, ακολουθώντας το δρόμο του Πολ Σίνγκερ (ιδιοκτήτη του «αρπακτικού» χρηματιστικού κεφαλαίου με την επωνυμία Elliot Management Corp που αναφέραμε παραπάνω), ο οποίος είχε ζητήσει πρώτος να πληρωθεί όλα τα λεφτά των ομολόγων του (χωρίς «κούρεμα»). Ο Νταρτ είναι από αυτούς που είχαν κερδοσκοπήσει και με τα ελληνικά ομόλογα.
Το παράδειγμα της Αργεντινής δεν αποτελεί παρά το Βατερλό των σοσιαλδημοκρατικών θεωριών διαχείρισης του καπιταλισμού. Οταν πρέπει να διαχειριστείς ένα σύστημα που βασίζεται στην εξασφάλιση του ανώτατου κέρδους των καπιταλιστών και σέβεσαι τις δεσμεύσεις σου προς τις «αγορές», δηλαδή προς το διεθνές χρηματιστικό κεφάλαιο, προβάλλοντας «αντίσταση» μόνο στις πιο ακραίες μορφές του, και αυτό το κάνεις μέσα από τα δικαστήρια των ιμπεριαλιστικών χωρών, τότε είσαι καταδικασμένος να χάσεις. Οι σιδερένιοι οικονομικοί νόμοι του καπιταλισμού κάνουν σκόνη τα ωραία λογάκια και τις απατηλές υποσχέσεις. Αυτό γίνεται πάντα στην Ιστορία και η Αργεντινή δε θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση.
Ορισμένοι ίσως να θεωρήσουν ότι τελικά η μεγάλη εξέγερση των αρχών της χιλιετίας απέτυχε, αφού τώρα η Αργεντινή βρίσκεται στα πρόθυρα μιας νέας κρίσης. Αυτό δεν είναι σωστό. Γιατί χωρίς τη λαϊκή εξέγερση, η εξαθλίωση θα ήταν μόνιμο φαινόμενο και το σύστημα δε θα αναγκαζόταν να υποχωρήσει. Αυτό που απέτυχε ήταν η σοσιαλδημοκρατικού τύπου διακυβέρνηση που μπλόκαρε το βάθεμα της εξέγερσης και τη μετατροπή της σε κοινωνική επανάσταση. Οταν όμως η πρωτοπορία της εργατικής τάξης δεν είναι οργανωμένη, το κενό καλύπτεται από τις αστικές δυνάμεις, με το σχετικό προσωπείο φυσικά…
Κώστας Βάρλας
