Eχουμε βρεθεί σε φοιτητικές συνελεύσεις και σε συζητήσεις αρκετές φορές. Οσοι από μας καταφέρθηκαν εναντίον της αξιολόγησης και ανέπτυξαν συγκεκριμένη επιχειρηματολογία, πολλές φορές αντιμετωπιστήκαμε ως υπερβολικοί, που «φέρνουμε πάντα την καταστροφή» και «σιγά μην είναι τόσο χάλια όπως μας τα λέτε». Ακόμα και τώρα, που αρχίζουν να μπαίνουν λουκέτα σε διάφορα πανεπιστημιακά τμήματα ανά την Ελλάδα, λόγω της υποχρηματοδότησης, οι δύσπιστοι παραμένουν. Ας δούμε, λοιπόν, τι συνέβη στην Αγγλία, όπου εφαρμόζεται ήδη η Ασκηση Ερευνητικής Αξιολόγησης (RAE). Τις πληροφορίες αντλούμε κυρίως από την εφημερίδα Guardian και από το site της ΠΟΣΔΕΠ.
Τα τελευταία έξι χρόνια, 79 τμήματα επιστήμης και μηχανικών έχουν κλείσει, 28 τμήματα Χημείας τερμάτισαν τη λειτουργία τους, ενώ έχουμε δραματική μείωση των φοιτητών Χημείας (από 7.490 που ήταν το 1997 σε 5.735). Επίσης, στην Ιατρική παρουσιάζεται πτώση του διδακτικού προσωπικού κατά 36% από το 2000. Στο πανεπιστήμιο του Newcastle το Φυσικό Τμήμα έκλεισε (με βαθμολόγηση 4 στα 5), στο πανεπιστήμιο Keele τo Φυσικό Τμήμα έβαλε λουκέτο, λόγω μη εισροής χρημάτων από την έρευνα. Ακόμα, στο πανεπιστήμιο του Exeter έχει δρομολογηθεί το κλείσιμο των Τμημάτων Μουσικών Σπουδών, Χημείας και Ιταλικών, ενώ από το 2001 έχουν χαθεί 3.500 περίπου θέσεις πανεπιστημιακών!
Οπως μας πληροφορεί ο Steven Rose από την Guardian: «Η τελευταία καταστροφή είναι η δυσκίνητη και ακριβή Ασκηση Ερευνητικής Αξιολόγησης (RAE), που υποτίθεται ότι βαθμολογεί τα Τμήματα σύμφωνα με την ποιότητα των δημοσιεύσεών τους και τα χρηματοδοτεί αναλόγως, σε μια κλίμακα από 1 ως 5. Τα αποτελέσματά του έχουν δημοσιευτεί σε ολόκληρο τον Τύπο δεδομένου ότι ακόμη και τα βαθμολογημένα με 4 Τμήματα (που σημαίνει έρευνα εθνικής και κάποιας διεθνούς σημασίας) έχουν αναγκαστεί να κλείσουν. Περίπου 79 Τμήματα επιστήμης και μηχανικών έχουν κλείσει κατά τη διάρκεια των προηγούμενων έξι ετών. Αλλά τα πανεπιστήμια απαιτούν την αλληλεπίδραση διαφορετικών αρχών: εάν ένα Τμήμα Χημείας κλείνει, πώς μπορεί ένα πανεπιστήμιο να διδάξει επαρκώς ή να διεξάγει έρευνα στη βιοχημεία; Και με το να διδάσκεις την επιστήμη χωρίς τη φιλοσοφία της διακινδυνεύεις να παράγεις μια γενιά στενά ειδικευμένων τεχνικών».
Βλέπουμε ότι αρκεί μια βαθμολόγηση με 4 στα 5 από την RAE για να κλείσουν αρκετά παραδοσιακά Τμήματα, όπως αυτά των θετικών επιστημών, και να δώσουν τη θέση τους σε ειδικευμένα τμήματα απόλυτα συνδεδεμένα με την αγορά και τις επιχειρήσεις. Το χειρότερο είναι ότι στην Ελλάδα (ίσως και αλλού) έχει περάσει η αντίληψη ότι το πρόβλημα θα δημιουργηθεί μόνο με εκείνα τα πανεπιστήμια που θα πάρουν χαμηλή βαθμολογία. Ετσι ο υποψήφιος φοιτητής έχει την άνεση, μες στον ατομισμό που είναι βουτηγμένος, να ονειρεύεται ότι θα πετύχει σε κάποιο «καλό» πανεπιστημιακό ίδρυμα. Απ’ ό,τι δείχνει, όμως, το παράδειγμα της Αγγλίας, αν ένα πανεπιστήμιο έχει βαθμολογηθεί με άριστα (5) και την επόμενη φορά αποφασίσουν ότι το πανεπιστημιακό έργο δεν ικανοποιεί τις ανάγκες της αγοράς, τότε με μια απλή μείωση της βαθμολογίας από 5 σε 4 (σχεδόν άριστα), οδεύει προς το κλείσιμο. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Anglia Polytechnic University, που το κλείσιμο του Χημικού Τμήματος, το οποίο μετατράπηκε σε ιατροδικαστική επιστήμη, αιτιολογήθηκε ως εξής: «Ακολουθούμε την αγορά και μια καθαρή τάση της αγοράς»! Το ίδιο ακριβώς συνέβη και με το Φυσικό Τμήμα του πανεπιστήμιου του Newcastle, όπου ο εκπρόσωπος δήλωσε ότι το πανεπιστήμιο αναδιοργανώνεται για να συγκεντρωθεί στην εφαρμοσμένη Φυσική, όπως η νανοτεχνολογία και η επιστήμη υλικών, που έχουν την δυνατότητα να παράγουν κέρδος μέσω της έρευνας σε σύνδεση με την βιομηχανία.
Είναι φανερό ότι η Αξιολόγηση δεν έχει να κάνει μόνο με την υποχρηματοδότηση των Πανεπιστημίων αλλά επεμβαίνει και αλλάζει το πρόγραμμα σπουδών του κάθε Τμήματος, το κάνει συμβατό προς τα συμφέροντα των επιχειρήσεων που θέλουν να εκμεταλλευτούν το επιστημονικό έργο.
Τέλος, ας δούμε ποια είναι τα συμπεράσματα και το τι μέλλει γενέσθαι για τα πανεπιστημιακά ιδρύματα εντός Ελλάδας, που έστω και πειραματικά έχει εφαρμοστεί η αξιολόγηση. Παραθέτουμε κομμάτι από την εισήγηση του Ν.Α.Ασπράγκαθου:
«Οσοι καλόπιστα πιστεύουν ότι η αξιολόγηση θα “βελτιώσει” τη λειτουργία των πανεπιστημίων, αν η αξιολόγηση ειναι εσωτερική και με ακαδημαϊκά κριτήρια, διαψεύδονται από την εμπειρία των αξιολογήσεων των ελληνικών πανεπιστημίων από την Οργάνωση των Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων (CRE). Οι σημαντικότερες συστάσεις των τριών πρυτάνεων που αξιολόγησαν το Πανεπιστήμιο Πατρών είναι 1. Αυτονομία, δηλαδή αυτοχρηματοδότηση για να απαλλαγεί το κράτος από τις δαπάνες για την παιδεία και “πλήρη κοστολόγηση”. Στα απλά ελληνικά αυτό σημαίνει δίδακτρα, εξάρτηση από επιχειρηματίες και έσοδα από παροχή υπηρεσιών. 2. Αυξηση του αριθμού των εργαζομένων με καθεστώς μερικής απασχόλησης. 3. Μείωση της συμμετοχής στα ακαδημαϊκά όργανα, και εφαρμογή των αρχών του μάνατζμεντ στην διοίκηση του πανεπιστημίου 4. Εξισορρόπιση μεταξύ της ακαδημαϊκότητας και της επιχειρηματικότητας. Υπέρβαση των αντιεπιχειρηματικών θέσεων των παραδοσιακών ακαδημαϊκών και αντιμετώπιση διάφορων πολιτικών που είναι ενάντια στο επιχειρηματικό πνεύμα.»
Eρχεται βροχή, έρχεται μπόρα, λοιπόν, και δυστυχώς το φοιτητικό κίνημα δείχνει κάτι παραπάνω από μουδιασμένο, ενώ ταυτόχρονα είναι το μόνο που μπορεί να μπλοκάρει τα σχέδιά τους για την υποβάθμιση των σπουδών μας.
Γιάννης Ξ.
